Bir kurucu ekip, küçük işletmeler adına çevrim içi ödemeleri toplayan ve parayı ertesi gün üye iş yerine aktaran bir ödeme ürünü geliştirmiştir. Yatırımcı, şirketin hangi lisansa sahip olduğunu sorar. Cevap hiçbiridir; sıradaki soru ise hangisine ihtiyaç duyulduğudur: ödeme kuruluşu lisansı mı, elektronik para kuruluşu lisansı mı, yoksa şimdilik lisansı gereksiz kılan bir iş birliği mi? 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun iki kuruluş arasındaki çizgiyi çeker, lisanssız sunulamayacak hizmetleri sayar ve lisanslama, düzenleme ve denetim yetkisini Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına (TCMB) verir. Bu yazı 3. maddedeki tanımları, 12. maddedeki ödeme hizmetlerini ve istisnalarını, 14 ve 18. maddelerdeki lisans şartlarını, 20 ve 22. maddelerdeki fonların korunması kurallarını, 2026 asgari özkaynak eşiklerini ve her seçimin operasyonel sonuçlarını anlatır; bir karar tablosuyla biter.
Kim düzenler, kavramlar ne anlama gelir: 6493 m.3
6493 m.3/1-b “Banka”yı Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası A.Ş. olarak tanımlar ve 2019 tarihli 7192 sayılı Kanun’dan bu yana Kanun’da daha önce Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumuna atıf yapan her lisanslama ve denetim yetkisi “Banka” olarak okunur. Lisans başvurusu Merkez Bankasına yapılır, yönetmelikler onun tarafından çıkarılır ve m.21/1 uyarınca ödeme ve elektronik para kuruluşlarının denetimi onun tarafından yürütülür. İki lisans, kuruluşun ne yapmaya yetkili olduğuyla tanımlanır. Ödeme kuruluşu, “ödeme hizmeti sağlamak ve gerçekleştirmek için bu Kanun kapsamında yetkilendirilmiş tüzel kişi”dir (m.3/1-ü); elektronik para kuruluşu ise “bu Kanun kapsamında elektronik para ihraç etme yetkisi verilen tüzel kişi”dir (m.3/1-d). Elektronik paranın kendisi m.3/1-ç’de dört kümülatif unsurla tanımlanır: ihraç eden kuruluşça kabul edilen fon karşılığı ihraç edilen, elektronik olarak saklanan, Kanun’da tanımlanan ödeme işlemlerini gerçekleştirmek için kullanılan ve ihraç eden kuruluş dışındaki gerçek ve tüzel kişilerce de ödeme aracı olarak kabul edilen parasal değer. Son unsur, cüzdanı sadakat bakiyesinden ayırır: yalnızca ihraççı nezdinde harcanabilen değer elektronik para değildir. Ödeme hesabı, ödeme hizmeti kullanıcısı adına açılan ve ödeme işleminin yürütülmesinde kullanılan hesaptır (m.3/1-r).
Lisans gerektiren faaliyetler: 6493 m.12’deki ödeme hizmetleri
6493 m.12/1 ödeme hizmetlerini sayar: para yatırma ve çekme dâhil ödeme hesabının işletilmesi; doğrudan borçlandırma, kartla ödeme ve düzenli ödeme emri dâhil ödeme hesabından para transferi; ödeme aracının ihraç veya kabulü; para havalesi; yalnızca aracı olarak hareket eden bir elektronik haberleşme işletmecisi üzerinden yapılan ödemeler; fatura ödemelerine aracılık (m.12/1-e); ödeme emri başlatma hizmeti (m.12/1-f); kullanıcının onayıyla ödeme hesaplarına ilişkin konsolide bilgilerin çevrim içi sunulduğu hesap bilgisi hizmeti (m.12/1-g); ve Bankaca belirlenecek büyüklük veya etki alanına ulaşan diğer işlemler. m.13 uyarınca bu hizmetleri yalnızca bankalar, elektronik para kuruluşları, ödeme kuruluşları ve PTT sunabilir; bunların dışındaki kişiler ödeme hizmeti sunamaz (m.13/2). m.28 bu yasağı yaptırıma bağlar: gerekli izni almaksızın ödeme veya elektronik para kuruluşu gibi faaliyet gösteren ya da ticaret unvanında, belgelerinde veya reklamlarında böyle bir izlenim yaratan ifadeler kullanan kişiler bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıyla cezalandırılır; iş yeri iki aydan altı aya kadar kapatılabilir.
m.12/2, bir kurucunun lisansa gerçekten ihtiyaç olup olmadığına karar vermeden önce okuması gereken listedir. Liste, başkalarının yanı sıra, doğrudan alıcıya nakit yapılan ödemeleri, gönderen veya alıcı adına mal veya hizmet alım satımına yetkili ticari temsilci aracılığıyla yapılan ödemeleri (m.12/2-b), transfer edilen fonun hiçbir anda sahibi olmayan teknik hizmet sağlayıcılarının hizmetlerini (m.12/2-ğ), yalnızca ihraççının iş yerinde, sınırlı bir hizmet sağlayıcı ağında ya da sınırlı bir mal veya hizmet çeşidi için kullanılabilen araçlara ilişkin işlemleri (m.12/2-h, sınırlı ağ istisnası) ve grup dışında hiçbir ödeme hizmeti sağlayıcısının aracılık etmediği grup içi ödemeleri (m.12/2-j) kapsam dışında bırakır. Bu istisnalardan ikisi şartlıdır: m.12/5 uyarınca Banka, ticari temsilci ve sınırlı ağ işlemlerinin belirleyeceği büyüklük ve etki alanına ulaşması hâlinde bunların ödeme hizmeti sayılmasına karar verebilir. Alıcıların parasını tutan bir pazar yeri veya tek bir perakende zincirini aşan bir hediye kartı programı, istisnanın sonsuza kadar süreceğini varsaymamalıdır. m.18/5 aynı kuralı ön ödemeli araçlar için tekrarlar: yalnızca ihraççının kendi mağaza ağında, belirli bir mal veya hizmet grubunda ya da belirli bir hizmet ağında kullanılabilen ön ödemeli araçlar Kanun kapsamı dışındadır; Banka bunları da eşiğe ulaştıklarında kapsama alabilir.
Lisans şartları: ödeme kuruluşu için m.14, elektronik para kuruluşu için m.18
İki şart listesi neredeyse aynıdır; kararın uygunluktan çok iş modeline ve sermayeye bağlı olmasının nedeni budur. 6493 m.14/2 uyarınca ödeme kuruluşu anonim şirket şeklinde kurulmalı; sermayesinde yüzde on ve üzerinde paya sahip olanlar ile kontrolü elinde bulunduranlar 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’nda banka kurucuları için aranan nitelikleri taşımalı; pay senetleri nakit karşılığı çıkarılmalı ve tamamı nama yazılı olmalı; nakden ve her türlü muvazaadan ari ödenmiş sermaye, m.12/1-e’deki fatura ödeme hizmetini sunan ödeme kuruluşları için en az bir milyon Türk lirası, diğer ödeme kuruluşları için en az iki milyon Türk lirası olmalı; kuruluş yeterli yönetim, personel ve teknik donanıma ve şikâyet birimine sahip olmalı, faaliyetlerin sürekliliğini ve kullanıcı fon ve bilgilerinin güvenliğini sağlayacak tedbirleri almalı ve Bankanın denetimini engellemeyecek şeffaf bir ortaklık yapısına sahip olmalıdır. m.18/3 aynı listeyi elektronik para kuruluşu için tekrarlar; tek fark asgari ödenmiş sermayenin beş milyon Türk lirası olmasıdır. Bankacılık Kanunu m.8’deki kurucu nitelikleri arasında müflis olmamak, sayılan suçlardan hükümlü bulunmamak ve gerekli malî güç, itibar ve dürüstlüğe sahip olmak vardır; yüzde on sınırını aşacak yatırımcılar bu listeye göre taranmalıdır. m.25 uyarınca sermayenin yüzde onuna ulaşan ya da yüzde on, yirmi, otuz üç veya elli eşiklerini aşan sonraki pay edinimleri Bankanın iznine tabidir; izinsiz devirler pay defterine kaydolunamaz. 2019’da eklenen m.14/A, yalnızca hesap bilgisi hizmeti sunan kuruluşları nakit karşılığı pay, nama yazılı pay ve asgari sermaye şartlarından muaf tutar. Kanun’daki sermaye rakamları 2013’te yazılmış tabandan ibarettir: m.14/6 ve m.18/6 kuruluşların sermaye ve özkaynak yapısını Banka yönetmeliğine bırakır ve fiilen bağlayıcı olan özkaynak rakamlarını bu yönetmelik belirler.
2026 asgari özkaynak eşikleri
31 Ocak 2026 tarihli ve 33154 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan ve 30 Haziran 2026’da yürürlüğe giren TCMB tebliği, ödeme ve elektronik para kuruluşlarının asgari özkaynak tutarlarını 2025 güncellemesinin ardından yeniden artırdı. Eşikler bugün şöyledir.
| Kuruluş türü | 2025 öncesi | 2025 | 30 Haziran 2026’dan itibaren |
|---|---|---|---|
| Fatura ödemelerine aracılık eden ödeme kuruluşu (m.12/1-e) | 3 milyon TL | 15 milyon TL | 20 milyon TL |
| Diğer ödeme kuruluşları | 5 milyon TL | 30 milyon TL | 40 milyon TL |
| Elektronik para kuruluşu | 13 milyon TL | 80 milyon TL | 105 milyon TL |
Hesap bilgisi hizmeti sağlayıcıları, m.14/A ile uyumlu biçimde bu artışların dışındadır. Karar bakımından iki nokta önemlidir. Birincisi, rakamlar kuruluşta bir kez ödenen sermaye değil özkaynaktır: sürekli taşınmaları gerekir ve TCMB raporlamasında test edilir; dolayısıyla nakit yakan bir model eşiği yalnızca başvuru anında değil her raporlama tarihinde planlamalıdır. İkincisi, e-para eşiği artık genel ödeme kuruluşu eşiğinin iki buçuk katından fazladır: yalnızca para taşıyan bir iş, müşteri bakiyesi tutan bir işin bilançosunun küçük bir kısmıyla lisanslanabilir.
Her lisans neye izin verir, neyi yasaklar
Operasyonel fark, neyin tutulabileceğindedir. m.14/3 uyarınca ödeme kuruluşu, yalnızca ödeme işlemi için kullanılması şartıyla ödeme hesabı tutabilir; aldığı fonlar Bankacılık Kanunu m.60 anlamında mevduat veya katılım fonu sayılmadığı gibi elektronik para da sayılmaz. m.14/4 uyarınca ödeme kuruluşu kredi veremez. Elektronik para kuruluşu ise müşterilerin zaman içinde tutup harcadığı bir değer ihraç edebilir; ancak m.20 bu faaliyeti sıkı kurallarla çevreler: kuruluş aldığı fon kadar elektronik para ihraç eder (m.20/1), elektronik para karşılığında topladığı fonları bir banka nezdinde açılacak ayrı bir hesaba aktarmak zorundadır (m.20/3), kredi veremez (m.20/4) ve elektronik parayı elinde bulundurma süresine bağlı faiz veya başka bir menfaat sağlayamaz (m.20/5). m.18/4 elektronik para kuruluşlarının faaliyetlerini bankalar aracılığıyla yürütmesini ister; m.34 ise m.18/4 ve m.20’ye aykırılığı kuruluş görevlileri bakımından bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektiren bir suç hâline getirir. Her iki kuruluş m.22’deki fonların korunması rejimine tabidir: alınan fonlar Banka yönetmeliğiyle belirlenen esaslar çerçevesinde korunur (m.22/1), Banka teminat bulundurma yükümlülüğü getirebilir (m.22/2) ve m.22/3 uyarınca fonlar ile bunların tutulduğu hesaplar, tasfiye veya faaliyet izninin iptali hâlinde başka kanunlardaki önceliklere bakılmaksızın fon sahiplerinin haklarının tazmini için kullanılır. Her ikisi de belgeleri en az on yıl yurt içinde saklamak (m.23/1), bağımsız finansal denetime ve bilgi sistemleri denetimine tabi olmak (m.21/6) ve faaliyet izninden itibaren bir ay içinde Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliğine üyelik için başvurmak (Ek Madde 1) zorundadır.
Başvuru ve takvim
m.19 ile elektronik para kuruluşlarına da uygulanan m.15/1, Kanun’da aranan koşulların sağlanması, Bankaca istenen bilgi ve belgelerin eksiksiz tamamlanması ve Bankanın başvuruyu olumlu bulması hâlinde faaliyet izni verileceğini ve kararın Resmî Gazete’de yayımlanacağını öngörür. m.15/4 uyarınca Banka başvuruyu, istenen bilgi ve belgelerin eksiksiz tamamlanmasını müteakip altı ay içinde sonuçlandırır; dolayısıyla uygulamada asıl değişken dosyanın eksiksizliğidir. Olumsuz karar gerekçesiyle bildirilir. m.15/3, başvuru sahibinin diğer faaliyetlerinin finansal durumunu veya Bankanın denetimini olumsuz etkileyebileceği hâllerde ödeme hizmetleri için ayrı bir kuruluş istenmesine imkân verir; mevcut ürününe ödeme ekleyen bir yazılım şirketi için bu önemlidir. İzin alındıktan sonra kuruluş bir yıl içinde faaliyete başlamalıdır, aksi hâlde izin iptal edilebilir (m.16/1-a); faaliyete başladıktan sonra bir yıl içinde altı aydan uzun süre faaliyette bulunmazsa izin kendiliğinden sona erer (m.17/1-c). Aykırılıklarda m.21/8, Bankaya tedbir isteme, altı ayı geçmemek üzere süre tanıma, bu sürede izni geçici olarak durdurma ve süre sonunda iptal etme yetkisi verir.
Karar tablosu
| Soru | Ödeme kuruluşu | Elektronik para kuruluşu |
|---|---|---|
| Temel yetki | Ödeme hizmeti sağlamak ve gerçekleştirmek (m.3/1-ü, m.12) | Üçüncü kişilerce kabul edilen elektronik para ihraç etmek (m.3/1-ç, d); ayrıca m.13 uyarınca ödeme hizmeti sağlayıcısı |
| Müşteri bakiyesi | Yalnızca ödeme işlemi için kullanılan ödeme hesabı (m.14/3) | Zaman içinde tutulan, ayrı banka hesabındaki fonlarla bire bir karşılanan değer (m.20/1, 20/3) |
| Kanuni ödenmiş sermaye | 1 milyon TL (fatura ödemesi) veya 2 milyon TL (m.14/2-ç) | 5 milyon TL (m.18/3-ç) |
| 2026 özkaynak eşiği (TCMB tebliği, RG 31.1.2026, yürürlük 30.6.2026) | 20 milyon TL (fatura ödemesi) veya 40 milyon TL | 105 milyon TL |
| Kredi | Yasak (m.14/4) | Yasak (m.20/4); bakiyeye faiz yok (m.20/5) |
| Tipik modeller | Üye iş yeri tahsilatı, havale, fatura ödeme, ödeme emri başlatma, hesap bilgisi (sonuncusu için m.14/A) | Cüzdan, ön ödemeli kart, çok satıcılı bakiye |
| Hukuki şekil ve ortaklar | Anonim şirket, nakit karşılığı çıkarılmış nama yazılı paylar, yüzde on pay sahipleri Bankacılık Kanunu m.8’e göre taranır (m.14/2, 18/3, 25) | |
| Yetkili merci ve süre | Merkez Bankası; eksiksiz dosyadan itibaren altı ay içinde karar (m.15/4); bir yıl içinde faaliyete başlama (m.16/1-a) | |
Ortaya çıkan pratik kural basittir. Ürün yalnızca parayı taşıyor ve müşteride hiçbir zaman bakiye bırakmıyorsa ödeme kuruluşu lisansı yeterlidir ve özkaynak eşiği e-para eşiğinin küçük bir kısmıdır. Ürünün değeri müşterinin tutup harcadığı bir bakiyedeyse e-para lisansı kaçınılmazdır ve 2026 eşiği bunu bir seed değil Seri A kararı hâline getirir. İkisine de henüz hazır olmayan bir ekip, fonlara hiç dokunmadan m.12/2-ğ anlamında teknik hizmet sağlayıcısı olarak ya da lisanslı bir kuruluşun iş ortağı olarak pazarı test edebilir; yeter ki herhangi bir pazarlama metninde ödeme veya elektronik para kuruluşu ifadeleri kullanılmadan önce yapı m.28’e göre kontrol edilsin.
Şirket yalnızca kullanıcıların tüm banka bakiyelerini tek uygulamada göstermek istiyor. Tam lisans gerekir mi?
Hesap bilgisi hizmeti m.12/1-g uyarınca bir ödeme hizmetidir; dolayısıyla Merkez Bankasından izin gerekir (m.13/2). Ancak m.14/A, yalnızca bu hizmeti sunan kuruluşu nakit karşılığı pay, nama yazılı pay ve asgari sermaye şartlarından muaf tutar ve 2026 özkaynak artışları bu kuruluşlara uygulanmaz.
Ödeme kuruluşu müşteri parasını gece boyunca tutabilir mi?
Yalnızca ödeme işlemi için kullanılan bir ödeme hesabında (m.14/3). Hesapta müşterinin yükleyip zaman içinde harcadığı bir bakiye olarak duran para saklanan değerdir ve ihraççı dışındaki kişilerce kabul edildiği anda m.3/1-ç’deki elektronik para tanımını karşılar; bu da m.18 uyarınca elektronik para kuruluşu lisansı gerektirir.
Özkaynak eşiği kuruluşta bir kez ödenen bir tutar mı?
Hayır. Kanun kuruluş anındaki ödenmiş sermayeyi belirler (m.14/2-ç ve m.18/3-ç); TCMB tebliğindeki tutarlar ise Bankaya yapılan raporlamada sürekli izlenen asgari özkaynaktır. Özkaynak her zaman eşiğin üzerinde kalmalıdır; mevcut kuruluşlar takvim için tebliğin geçiş hükümlerini ve Bankanın duyurularını izlemelidir.
İlgili: KVHS lisans başvuru rehberi · anonim şirket · yatırıma hazırlık testi · startup hukuku.
Kaynak. 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (m.3, 12-23, 25, 28, 34 ve Ek Madde 1); 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (m.8 ve 60); ödeme ve elektronik para kuruluşlarının asgari özkaynak tutarlarına ilişkin TCMB tebliği (RG 31.1.2026/33154; yürürlük 30.6.2026). Mevzuat bağlantıları mevzuat.gov.tr’deki resmî metinlere gider.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo