Flip-up kapanışını çoğu kurucu bir bitiş çizgisi olarak görür: hisse değişimi tamamlanmış, Delaware şirketi sermaye tablosunun tepesine oturmuş, yatırım hesaba geçmiştir. Uygulamada kapanış günü, iki şirketli bir grubun kurulduğu gündür ve asıl mesai o gün başlar. Grup içi ilişkilerin belgelenmesi — kim kime hangi hizmeti veriyor, para hangi gerekçeyle akıyor, kod kimin mülkiyetinde — flip-up projelerinde en sık ertelenen, ertelendikçe de pahalanan iş paketidir.
Türk şirketi artık bağımsız bir girişim değil, yabancı ana şirketin bağlı kuruluşudur. Ekip onun bordrosundadır, müşteri sözleşmelerinin önemli bir kısmı onun üzerindedir ve çoğu dosyada fikri mülkiyet de hâlâ ondadır. Ana şirket ise yatırımcının parasını tutan, opsiyon havuzunu barındıran ve bir sonraki turu imzalayacak olan taraftır. Bu iki tüzel kişilik arasındaki her akışın — emek, nakit, hak — bir sözleşmeye ve savunulabilir bir fiyata dayanması gerekir; dayanmadığı her ay, ileride bir vergi incelemesinde veya yatırım turu durum tespitinde açıklanması gereken bir boşluk üretir.
Kapanışa kadar olan süreci flip-up’ın beş temel noktası yazısında anlatmıştık. Kapanıştan sonrası ise dört yapısal soruya indirgenebilir: hizmetler nasıl fiyatlanacak, IP nerede duracak, ekip hangi şirkette çalışacak ve opsiyon planı hangi katmanda kurulacak.
Hizmet sözleşmesi olmadan grup olmaz
Tipik kurguda ana şirket yatırımcı sözleşmelerini ve zamanla müşteri sözleşmelerini üstlenir; Türk şirket ise geliştirme, ürün ve destek ekibini barındıran bir hizmet üreticisine dönüşür. Bu ilişkinin hukuki karşılığı grup içi hizmet sözleşmesidir: hangi hizmetlerin verildiği, hangi ekiple verildiği, ortaya çıkan iş ürünlerinin kime ait olacağı, fatura dönemi, para birimi ve ödeme vadesi burada yazar. Sözleşme yoksa para transferinin bankadaki adı belirsiz bir “masraf karşılama”, vergi incelemesindeki adı ise belgesiz gider ve örtülü kazanç tartışmasıdır.
Kapsam maddesi soyut bırakılmamalıdır. “Yazılım geliştirme ve ilgili hizmetler” gibi tek cümlelik bir tanım, ne transfer fiyatlandırması çalışmasında ne de olası bir incelemede işe yarar; hangi ekiplerin, hangi ürün üzerinde, hangi raporlama düzeniyle çalıştığı birkaç paragrafla somutlaştırılmalı, kapsam değiştikçe sözleşmeye ek protokol yapılmalıdır.
Kapanış sonrasında dosyaların çoğunda aynı film oynar: ana şirket Türk şirkete düzensiz aralıklarla para gönderir, kimse fatura kesmez, yıl sonunda muhasebe ekibi geriye dönük belge üretmeye çalışır. Geriye dönük sözleşme hem şeklen zayıftır hem de fiyatlandırma tartışmasını içinden çıkılmaz hâle getirir. Doğrusu, kapanış çeklistine hizmet sözleşmesinin kapanışı izleyen ay içinde imzalanacağının baştan yazılması ve faturalamanın ilk aydan itibaren düzenli işlemesidir. Sözleşmenin dili çift olabilir; ama fatura kalemleriyle sözleşme kapsamının birbirini tutması pazarlık edilemez bir asgaridir.
Transfer fiyatlandırması kâğıt üzerinde bırakılamaz
Ana şirket ile Türk iştirak, vergi hukuku anlamında ilişkili kişidir; aralarındaki her işlem transfer fiyatlandırması rejimine tabidir. Kurumlar Vergisi Kanunu’nun 13. maddesindeki emsallere uygunluk ilkesi, grup içi fiyatın bağımsız taraflar arasında oluşacak fiyata denk olmasını arar. Hizmet modeli pratikte çoğunlukla maliyet artı makul bir kâr marjı üzerinden kurulur; marjın ne olacağı sezgiyle değil, karşılaştırılabilir veriye dayanan bir emsal çalışmasıyla belirlenmelidir.
İki uç da soru doğurur. Sürekli zarar eden bir Türk iştirak, kazancın yurtdışına aktarıldığı izlenimi verir; olağanüstü kârlı görünen bir iştirak ise bu kez ana şirket tarafında açıklama gerektirir. Belgelendirme yükümlülükleri (yıllık transfer fiyatlandırması raporu ve beyanname ekleri) mevzuatta düzenlenmiştir ve bir incelemede ilk istenen dosyadır. Bu çalışmayı ilk hesap dönemi kapanmadan yaptırmak, hem fiyatı savunulabilir kılar hem de sonraki yıllarda güncellenerek kullanılabilecek bir şablon kazandırır. Emsal çalışması bir kez yapılıp rafa kaldırılan bir belge de değildir; ekip büyüdükçe, hizmetin niteliği değiştikçe ve gruba yeni akışlar eklendikçe güncellenmesi gerekir. Müzakerelerde bu başlık genellikle “sonra bakarız” diye geçiştirilir; sonra, neredeyse her zaman bir inceleme yazısıyla gelir.
Hisse değişimi kodu taşımaz: IP nerede duracak?
Flip-up hisseleri el değiştirtir; malvarlığını değiştirmez. Yazılım, marka ve alan adları Türk şirkette doğmuşsa kapanıştan sonra da orada durur. Yatırımcılar ise genellikle IP’nin yatırım yaptıkları şirketin mülkiyetinde ya da en azından kontrolünde olmasını ister; term sheet’teki IP beyan ve tekeffülleri buna göre kaleme alınır. Karar üç kurgudan biriyle verilir.
- IP Türkiye’de kalır, ana şirkete lisanslanır. Devir maliyetinden kaçınılır; karşılığında lisansın kapsamı ve bedeli tanımlanmalı, sınır ötesi royalty ödemelerinin stopaj boyutu baştan hesaba katılmalıdır.
- IP ana şirkete devredilir. FSEK’e tabi mali hakların devri yazılı sözleşme gerektirir ve devredilen hakların tek tek gösterilmesi şarttır; bedel emsale uygun belirlenmeli, devir kazancının Türk şirkette vergiye tabi olacağı planlamaya dahil edilmelidir.
- Yeni geliştirmeler baştan ana şirket adına yapılır. Hizmet sözleşmesindeki iş ürünü maddesiyle, kapanış sonrasında yazılan kod doğrudan ana şirkete ait kılınır; birikmiş eski kod için yine ayrıca karar vermek gerekir.
Hangi kurgunun seçileceği vergiyle olduğu kadar bir sonraki turla da ilgilidir. Her senaryoda telif hakkı zincirinin (kurucudan şirkete, şirketten gruba) kesintisiz belgelenmesi gerekir; zincirdeki bir kopukluk, exit masasında fiyata yansır. Uygulamada en yaygın tercih, mevcut kodun akıbetine ayrıca karar verilip yeni geliştirmelerin iş ürünü maddesiyle ana şirkete bağlanmasıdır; böylece zincir bir kez kurulur ve sonrası kendiliğinden işler.
Ekip hangi şirketin çalışanı?
Kapanış, çalışanların işverenini değiştirmez: ekip Türk şirketin bordrosunda kalır, iş hukuku ve sosyal güvenlik yükümlülükleri aynen devam eder. Karışıklık, fiilî çalışma düzeni ile belgelerdeki düzen ayrıştığında başlar. Kurucular çoğu zaman ana şirkette officer sıfatı taşırken Türk şirkette müdürdür; hangi şapkayla hangi işi yaptıklarının asgari düzeyde belgelenmesi, iki şirket arasındaki hizmet faturalamasının da temelini oluşturur.
İki pratik uyarı. Birincisi, bordro dışına çıkmayın: ana şirketten Türk çalışana doğrudan prim veya danışmanlık ücreti göndermek, iş hukuku ve vergi tarafında ayrı ayrı sorun üretir; ödüllendirme yapılacaksa Türk bordrosu ya da usulünce kurulmuş opsiyon planı üzerinden yapılmalıdır. İkincisi, teknokent veya Ar-Ge merkezi kapsamında çalışıyorsanız, gelirin artık ağırlıkla ana şirkete kesilen faturalardan gelmesinin istisna koşullarına etkisini kontrol edin; teknokent vergi istisnaları faaliyet ve gelir kompozisyonuna duyarlıdır. Kurucunun ABD’ye taşınması ise bordro, vergi mukimliği ve çalışma izni başlıklarını birlikte tetikler; bu karar bilet almadan önce planlanmalıdır. Uzaktan çalışan ve başka ülkede oturan ekip üyeleri için tablo daha da karmaşıktır; işveren yükümlülüklerinin hangi ülkede doğduğu, kişinin fiilen çalıştığı yere göre belirlenir ve bu soru cevaplanmadan işe alım yapılmamalıdır.
ESOP hangi katmanda kurulur?
Opsiyon planının doğal adresi ana şirkettir. Çalışanlara Delaware şirketinin adi hisseleri üzerinde opsiyon verilir; exit değeri o katmanda oluştuğu için çalışanın kazancı da orada doğar. Türk şirket katmanında hisse veya opsiyon dağıtmak sermaye tablosunu ikiye böler ve exit anında iki katmanın senkronizasyonu gibi içinden zor çıkılan bir sorun yaratır. ESOP belgeleri (plan metni, tahsis bildirimi, kullanım sözleşmesi) büyük olasılıkla İngilizce olacaktır; çalışanların ne aldığını gerçekten anlaması için Türkçe bir özet paylaşmak hem şeffaflık hem işveren güvenilirliği açısından iyi uygulamadır. Havuzun büyüklüğü ve hangi turda genişletileceği ise yatırımcıyla pazarlık konusudur; havuz genellikle tur öncesinde açılır ve seyreltme etkisi ağırlıkla kurucular üzerinde kalır.
Türk çalışanlara yabancı şirket opsiyonu vermenin vergi boyutu — kazancın hangi nitelikte sayılacağı ve hangi anda vergileneceği — başlı başına bir konudur; ayrıntı için ESOP’un Türkiye vergi boyutu yazısına bakabilirsiniz. Plan tasarımında vesting takvimini Türk iş hukukunun fesih ve kıdem senaryolarıyla test etmek, iyi ayrılan ile kötü ayrılan tanımlarını bu senaryolara göre yazmak gerekir; aksi hâlde ilk ihtilaflı ayrılıkta plan metni ile iş sözleşmesi birbiriyle çelişir.
Flip-up sonrası dosyayı kapatmadan önce dört belgeyi tamamlanmış görmek isteriz: imzalı grup içi hizmet sözleşmesi, emsal çalışmasına dayanan transfer fiyatlandırması dosyası, IP’nin nerede durduğunu net biçimde gösteren devir ya da lisans sözleşmesi ve ana şirket katmanında kurulup Türkçe özeti çalışanlarla paylaşılmış bir opsiyon planı. Bu dördü kapanışı izleyen iki çeyrek içinde biterse, bir sonraki turun durum tespiti rutin bir doğrulamaya dönüşür; bitmezse her tur aynı eksiklerin pazarlığıyla açılır ve o masada eksikler daima iskonto olarak fiyatlanır. Bu dönemde tek danışmanla değil, Türk ve ABD taraflarını birlikte görebilen bir ekiple çalışmak, iki hukuk düzeni arasındaki boşlukların gözden kaçmasını önlemenin en kestirme yoludur.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut bir olaya ilişkin değerlendirme için hukuki destek alınması önerilir.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın