İç girişimcilik (intrapreneurship), yerleşik bir organizasyonun içindeki girişimci davranıştır: şirketin kaynaklarıyla ve risk zarfı içinde yeni ürünler, girişimler veya süreçler tasarlayan, savunan ve inşa eden çalışanlar. Kurumsal biçimleri inovasyon zamanından ve iç kuluçka merkezlerinden kurumsal venture stüdyolarına ve resmî spin-out programlarına uzanır; kutlanan örnekler arasında büyük teknoloji şirketlerinde çalışan yan projesi olarak doğmuş ürünler vardır.
Yapısal gerilim teşviklerdedir. Girişimcilere pay ve özerklikle, çalışanlara maaş ve süreçle ödeme yapılır. Programlar, kurucu anlaşmasının yeterince fazlasını ithal ettiğinde başarılı olur — adanmış ekipler, korunan bütçeler, ayrı yönetişim, anlamlı yukarı potansiyel (girişimde phantom pay, kilometre taşı primleri veya spin-out hâlinde gerçek pay) — ve hiçbir sahiplik sunulmadan “sahip gibi davranılması” istendiğinde başarısız olur. Seçilim sorunu da gerçektir: kötü fikirleri öldüren kurumsal antikorlar, iyileri de ayırt etmeden öldürür.
Altta yatan sahiplik soruları
İç girişimcilik doğrudan fikri mülkiyet ve iş hukukuna çarpar. Türkiye’de çalışan buluşları Sınai Mülkiyet Kanunu’na tabidir (SMK m. 113 vd.): hizmet buluşları talep üzerine işverene ait olur; çalışanın kanuni makul bedel hakkı vardır — birçok iç girişim programının geç keşfettiği rejim. İş kapsamında üretilen telif eserleri uygulamada işverende toplanır; ama “iş kapsamı” tam da görev tanımının kıyısındaki tutku projeleri için tartışmalı hâle gelir. Girişim spin-out olduğunda ise asıl sorular başlar: kim hangi fikri mülkiyeti, hangi değerleme üzerinden devreder, hangi çalışanlar rekabet yasağından çözülür. Bu soruları spin-out anında değil program belgelerinde cevaplayan programlar, başarılarını ellerinde tutar.
Programların kâğıda dökmesi gereken tek kritik rejim: SMK m. 113 vd. — hizmet buluşu işverene talep üzerine geçer ama çalışanın makul bedel hakkı kanunidir ve feragatle aşılamaz. Spin-out hayali kuran her iç girişim programı, bu rejimi ve fikri mülkiyet devir mekaniğini program belgelerine baştan yazmalıdır.
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın