Girişimci nedir?
Girişimci, yeni ürünler, hizmetler veya süreçler sunarak ekonomik büyümeyi yönlendiren; kâr ve inovasyon peşinde finansal risk üstlenerek yeni bir işletme kuran ve yöneten kişidir.
Girişimci Özellikler ve Gelişim:
Girişimci başarıya ilişkin araştırmalar, belirli becerilerin değil yatkınlıkların girişimci sonuçları en güvenilir biçimde öngördüğünü göstermektedir. Temel özellikler şunlardır: yüksek belirsizlik toleransı, içsel motivasyon, alanlar arası örüntü tanıma, aksaklıklardan esneklik ve hızlı toparlanma ve sürekli adaptasyonu mümkün kılan öğrenme yönelimi.
‘Doğuştan girişimci’ anlatısı büyük ölçüde bir efsanedir; başarılı girişimcilerin büyük çoğunluğu, birikmiş deneyim ve başarısızlıklardan yansımalı öğrenme aracılığıyla kapasitelerini geliştirmektedir. Araştırma, önceki girişimcilik deneyiminin:özellikle başarısızlık yaşamanın: sonraki girişimlerin başarı oranını önemli ölçüde artırdığını göstermektedir.
Girişimci Profilleri
Girişimciler birden çok arketipte gelir: seri girişimci (birden fazla şirket kurmuş), domain uzmanı girişimci (sektör deneyimini girişime dönüştüren), teknik girişimci (mühendislik veya bilim arka planlı), ürün girişimci (kullanıcı ve tasarım odaklı), sosyal girişimci (kâr ve etki odaklı). Her arketipin farklı güç ve zorlukları vardır. Yatırımcılar arketipler arasında tercih yapmaz ama aramaları gereken arketipin probleme uygun olduğundan emin olur.
Türk Girişimcilik Ekosistemi
Türkiye girişimcilik ekosistemi Avrupa’nın en aktiflerinden biri olarak öne çıkar. İstanbul merkezli olmakla birlikte Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya da büyüyen ekosistemlerdir. Resmi destek mekanizmaları arasında KOSGEB, TÜBİTAK, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası, ve girişim sermayesi yatırım fonu (GSYF) destekleri sayılabilir. Yerli VC’ler ve uluslararası yatırımcılar (500 Türkiye, Earlybird, Endeavor Catalyst) aktif olarak dağıtım yapar.
Girişimcinin Hukuki Bağlamı
Girişimci olarak yola çıkmak Türkiye’de çeşitli hukuki tercihleri gerektirir: şirket türü seçimi (limited mi anonim mi), kurucu ortak sözleşmesi, hakediş takvimi, fikri mülkiyet devri, vergi planlaması ve uluslararası genişleme halinde yapı kararları. Bu konular kuruluş anından itibaren ele alındığında, ileriki finansman ve çıkış aşamalarında pürüzsüz süreçler sağlar.
Kavramın kökeni ve girişimci ile kurucu farkı
Terim Fransızca entreprendre (“üstlenmek”) fiilinden gelir ve iktisat teorisinde Joseph Schumpeter tarafından inovasyonun ve “yaratıcı yıkım”ın temel itici gücü olarak yaygınlaştırılmıştır.
Girişimci geniş bir kavramdır: franchise alanlar, yaşam tarzı işletmesi sahipleri, profesyonel hizmet sunanlar ve e-ticaret satıcıları dahil kendi işini yürüten herkesi kapsar. Kurucu (founder) ise bir organizasyonu sıfırdan kuran kişidir ve tipik olarak girişim sermayesi destekli, büyüme odaklı startup ekosistemiyle ilişkilendirilir. Her kurucu girişimcidir, ancak her girişimci kurucu değildir: mevcut bir markayı satın alan franchise sahibi girişimcidir ama kurucu değildir.
Diğer girişimci türleri ve özellikleri
- Küçük işletme girişimcisi: yerel hizmet, perakende, restoran; mütevazı büyüme hedefleri, aile desteği.
- Yaşam tarzı girişimcisi: işletme azami büyüme için değil, arzu edilen yaşam tarzını destekleyecek ölçekte kurulur.
- Ölçeklenebilir startup girişimcisi: girişim sermayesi destekli, 100 kat ve üzeri büyüme hedefleyen girişimci (Silikon Vadisi arketipi).
- İç girişimci (intrapreneur): büyük şirketlerin bünyesinde yeni iş birimleri kuran kişi.
Araştırmalarla desteklenen özellikler arasında belirsizlik toleransı ve dayanıklılığın yanı sıra risk alma eğilimi (olası kazanç için olası kaybı göze alma), başarma ihtiyacı (McClelland’in araştırmaları) ve içsel kontrol odağı (kişinin koşullar üzerinde etkili olabileceğine inanması) da yer alır.
Girişimciliğin ekonomik gerçekleri
- ABD Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) verilerine göre girişimlerin yaklaşık %33’ü ilk 2 yılda, yaklaşık %50’si 5. yıla kadar, yaklaşık %70’i 10. yıla kadar başarısız olur.
- Girişim sermayesi destekli startup’larda kurucunun medyan yaşı 38’dir; 22 yaşındaki kurucu imajı bir mittir.
- Girişimcilerin çoğu girişim sermayesi ölçeğinde başarıya ulaşmaz; ulaşanlar ise orantısız ekonomik değer yaratır.
Kuruluştan itibaren ele alınacak diğer hukuki başlıklar
- Kurucu ortak sözleşmesinde pay dağılımı ve hakedişin yanında karar alma haklarının düzenlenmesi.
- İş hukuku: SGK kaydı, kıdem tazminatı ve çalışan sözleşmeleri.
- İlk günden itibaren KVKK uyumu.
- Vergi planlamasında KDV ve kurumlar vergisi.
Türkiye’deki destek kaynakları
- Hızlandırıcılar: Y Combinator (Türkiye’den başvurular), Startup Wise Guys, Lonca, BAU Inc.
- Kamu destekleri: KOSGEB ve TÜBİTAK’ın yanı sıra Sanayi Bakanlığı destekleri.
- Girişim sermayesi fonları: 212, Earlybird, APY Ventures.
- Ortak çalışma alanları ve topluluklar: Kolektif House, Workinton, Impact Hub.