ABD’de yazarların Anthropic’e karşı açtığı toplu dava (Bartz v. Anthropic), yapay zekâ çağının en büyük telif anlaşmasıyla kapandı. Kaliforniya Kuzey Bölge Mahkemesi 20 Temmuz 2026’da 1,5 milyar dolarlık anlaşmayı nihai olarak onayladı; anlaşma 482.460 kitabı kapsıyor ve eser başına brüt yaklaşık 3.000 dolara denk geliyor. İlk ödemelerin 15 Kasım 2026’ya kadar yapılması bekleniyor. Dava çoğu zaman tek cümleyle özetleniyor: “mahkeme yapay zekâ eğitimini serbest bıraktı, korsanlığı cezalandırdı.” Gerçek tablo daha ayrıntılı ve Türk hukuku açısından risk potansiyel olarak daha yüksek. Bu yazı, mahkemenin ne dediğini ve ne demediğini, anlaşmanın rakamlarını, ABD ve Avrupa’daki son kararları ve Türkiye’de model geliştiren ya da kullanan şirketler için çıkan dersleri özetliyor.
Dava nasıl başladı: 23 Haziran 2025 kararı
Yazarlar Andrea Bartz, Charles Graeber ve Kirk Wallace Johnson Ağustos 2024’te dava açtı. Davanın kilit anı, Hâkim William Alsup’un 23 Haziran 2025 tarihli kısmi özet karar kararıydı. Mahkeme, Anthropic’in kitapları üç farklı şekilde kullandığını tespit etti ve her birini ayrı değerlendirdi (karar özeti):
| Kullanım | Mahkemenin değerlendirmesi |
|---|---|
| Kitaplarla büyük dil modeli eğitmek | Fair use (adil kullanım). Mahkeme kullanımı “son derece dönüştürücü” buldu: model eserleri kopyalayıp dağıtmak için değil, yeni metin üretmek için öğreniyordu. |
| Satın alınan basılı kitapları tarayıp dijital kopyaya çevirmek | Fair use. Satın alınmış kopyanın biçim değiştirmesi, ek kopya yaratmadan saklama ve aramayı kolaylaştırıyordu. |
| Korsan sitelerden (Library Genesis, Pirate Library Mirror, Books3) yedi milyonu aşkın kitap indirip kalıcı bir merkezi kütüphane kurmak | Fair use değil. Hukuka uygun yolla edinilebilecek eserler için ödeme yapmaktan kaçınmayı meşrulaştıran bir istisna yok. Bu kısım yargılamaya bırakıldı. |
Mahkeme, Temmuz 2025’te LibGen ve PiLiMi’den indirilen kitapların hak sahiplerini kapsayan bir sınıfı onayladı. Sınıf, ISBN veya ASIN numarası taşıyan ve ABD Telif Ofisi’ne süresinde tescil edilmiş eserlerle sınırlıydı (sınıf tanımı). Yedi milyondan fazla kitabın yalnızca 482.460’ının anlaşmaya girmesinin başlıca nedeni bu: ABD hukukunda yasal tazminat ancak süresinde tescil edilmiş eserler için istenebiliyor. Books3, meta veri eksikliği nedeniyle sınıfa alınmadı.
“Mahkeme korsanlığı yasadışı saydı” doğru mu?
Kesin olarak değil. Mahkeme korsan kopyaların indirilip saklanmasının fair use savunmasıyla korunamayacağına karar verdi; ancak ihlalin kapsamı ve tazminat miktarı 1 Aralık 2025’te başlayacak jüri yargılamasında görülecekti. Anlaşma bu yargılamadan önce yapıldı, yani korsan kütüphane için nihai bir ihlal ve tazminat hükmü yok. Mahkemenin altını çizdiği bir nokta da önemli: bir kitabı önce korsan siteden indirip sonra satın almak, korsan kopyadan doğan sorumluluğu ortadan kaldırmıyor; yalnızca yasal tazminatın miktarını etkileyebiliyor.
Anlaşmanın ekonomisi de buradan okunmalı. ABD Telif Kanunu yasal tazminatı eser başına 750 ile 30.000 dolar arasında, kasıtlı ihlalde 150.000 dolara kadar öngörüyor. Eser başına yaklaşık 3.000 dolar, olağan ihlalin asgarisinin dört katı; kasıtlı ihlal üst sınırının ise çok altında. Anlaşma tutarı bu yüzden, mahkemenin eğitimi fair use saydığı bir davada kitapların edinilme biçimine bağlı yargılama riskini yansıtıyor; yüz binlerce eser için teorik üst sınırı değil. Anlaşma, korsan kütüphane bakımından herhangi bir sorumluluk tespiti olmadan yapıldı.
Anlaşmanın rakamları
| Kalem | Rakam |
|---|---|
| Anlaşma tutarı | 1,5 milyar dolar artı faiz; fon iade edilmiyor |
| Kapsanan eser | 482.460 kitap (Works List) |
| Eser başına brüt | Yaklaşık 3.000 dolar |
| Talep oranı | Nihai onayda 440.490 eser (yaklaşık yüzde 91); 2 Eylül 2026 durum raporunda 449.731 eser (yüzde 93,2). 350 hak sahibi 1.802 eserle anlaşmanın dışında kaldı |
| Avukatlık ücreti | Talep yüzde 12,5 (187,5 milyon dolar) idi; mahkeme yaklaşık yüzde 6,8 (101.561.111 dolar) onayladı |
| İtirazlar | 54 itiraz ve görüş; tamamı reddedildi |
| İlk dağıtım | 15 Kasım 2026’ya kadar; eser başına yaklaşık 2.203,56 dolar (son 450 milyon dolarlık taksit henüz fonda değil) |
| Yazar ve yayıncı payı | Aksi kararlaştırılmadıkça yarı yarıya; uyuşmazlıklar özel hakem (Special Master) önünde |
Kaynaklar: Authors Guild, nihai onay kararı özeti, 2 Eylül 2026 durum raporu özeti.
Anlaşmanın neyi kapsamadığı en az rakamlar kadar önemli. İbra yalnızca Works List’teki eserlerin 25 Ağustos 2025’e kadar edinilmesi ve kopyalanmasına ilişkin geçmiş talepleri kapsıyor. Modelin ürettiği çıktılara ilişkin talepler, gelecekteki davranışlar ve listede olmayan eserler ibranın dışında. Anthropic, LibGen ve PiLiMi’den indirilen orijinal dosyaları ve bunlardan üretilen kopyaları imha etmeyi üstlendi; bu iki veri setinin ticari olarak sunulan modellerinin eğitim verisinde bulunmadığını da beyan etti. İtirazcıların istediği modelin silinmesi, çıktıda kaynak gösterilmesi veya taranmış kitaplarla eğitim yasağı gibi parasal olmayan talepler kabul edilmedi.
Bir usul notu: Hâkim Alsup 2025 sonunda aktif görevden ayrıldı; dava Hâkim Araceli Martínez-Olguín’e devredildi ve nihai onayı o verdi.
ABD’de tartışma bitmedi: Kadrey v. Meta ve Thomson Reuters v. Ross
Bartz kararı bir ilk derece mahkemesi kararı ve bağlayıcı emsal değil. Aynı mahkemede iki gün sonra, 25 Haziran 2025’te Hâkim Vince Chhabria Kadrey v. Meta davasında Meta lehine karar verdi, ancak gerekçesi farklıydı: yazarların piyasa zararını ispat edemediğini belirtti ve bir dil modelinin insanların yetişemeyeceği hız ve ölçekte rakip eserler üretebileceği (“pazar sulandırması”) argümanının başka bir davada sonucu değiştirebileceğini vurguladı. Meta’nın torrent yoluyla kitap paylaşıp paylaşmadığına ilişkin talepler hâlâ sürüyor; özet karar duruşması Şubat 2027’ye bırakıldı.
İlk istinaf kararı ise 29 Eylül 2026’da geldi. ABD Üçüncü Daire İstinaf Mahkemesi Thomson Reuters v. Ross davasında, Westlaw özetlerinin rakip bir hukuk araştırma aracını eğitmek için kullanılmasının fair use olmadığına karar verdi (karar özeti). Mahkeme iki noktanın altını çizdi: kullanım, orijinal ürünle aynı amaca hizmet eden ve yeni ifade üretmeyen bir araç için yapılmıştı; ayrıca “yapay zekâ eğitim verisi lisansı” diye hızla gelişen bir piyasa vardı ve izinsiz kullanım bu piyasadaki geliri ortadan kaldırıyordu. Mahkeme üretken yapay zekâ modellerine ilişkin soruyu açıkça açık bıraktı. Sonuç: ABD’de “eğitim fair use’tur” cümlesi bugün için genel bir kural değil, olgulara bağlı bir savunma.
Avrupa’da fair use yok: TDM istisnası, Münih kararları ve AI Act
AB hukukunda fair use gibi genel ve esnek bir savunma bulunmuyor; istisnalar sınırlı sayıda. Model eğitimi açısından en önemlisi, Dijital Tek Pazar Direktifi’nin 3. ve 4. maddelerindeki metin ve veri madenciliği (TDM) istisnası: ticari kullanımda, hak sahibi makinece okunabilir biçimde hakkını saklı tutmadıysa ve kaynağa hukuka uygun erişim varsa madencilik serbest.
Münih Bölge Mahkemesi bu istisnanın sınırını iki kararla çizdi. GEMA v. OpenAI (11 Kasım 2025) kararında mahkeme, şarkı sözlerinin model ağırlıklarında ezberlenmesini çoğaltma saydı ve TDM istisnasının veri setini hazırlarken yapılan zorunlu kopyaları kapsayabileceğini, ancak eserin modelin içinde saklanmasını kapsamadığını söyledi. GEMA v. Suno (31 Temmuz 2026) kararında ise aynı daire, altı bestenin Almanya’daki sunucularda tutulan model sürümlerinde ezberlendiğini ve bunun ihlal olduğunu kabul etti; ABD’de yapılan eğitim kopyalarına ABD hukukunu uyguladı ve çıktıların eserlere esaslı benzerliğini gerekçe gösterip davayı Bartz ve Kadrey kararlarından ayırarak fair use savunmasını da reddetti. İki karar da kesinleşmedi.
AB Yapay Zekâ Tüzüğü de konuya giriyor. Genel amaçlı yapay zekâ modeli sağlayıcıları, AB pazarına sundukları modeller için telif politikası benimsemek, makinece okunabilir hak saklı tutma beyanlarına uymak ve eğitim içeriğinin özetini yayımlamak zorunda (m. 53/1-c, d); Tüzüğün 106. gerekçesine göre bu yükümlülük eğitimin nerede yapıldığından bağımsız. 2 Ağustos 2025’ten önce piyasaya sunulan modeller için uyum süresi 2 Ağustos 2027. Davranış Kuralları’nın telif bölümü bir adım daha ileri gidiyor: imzacılar, AB veya AEA mahkemelerince ya da makamlarınca ticari ölçekte sürekli telif ihlali yaptığı tespit edilen siteleri tarama kapsamından çıkarmayı taahhüt ediyor (özet). Korsan kütüphane, Avrupa’da da “veri kaynağı” olarak kabul görmüyor.
Türk hukukunda aynı olay: FSEK’te fair use yok, ceza riski var
Türkiye’de durum ABD’ye göre çok daha az esnek. 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) genel bir adil kullanım savunması tanımıyor; sınırlamalar kanunda tek tek sayılmış ve AB’deki gibi bir TDM istisnası da yok (eğitim verisi ve FSEK yazımız). Bartz davasındaki üç kullanımı FSEK’e uyguladığımızda tablo şöyle:
- Eğitim: FSEK m. 22, çoğaltmayı “geçici veya sürekli”, “doğrudan veya dolaylı” her türlü kopyayı kapsayacak biçimde tanımlıyor. Eğitim için yapılan kopyaları karşılayan bir istisna bulunmadığından, bir ABD ilk derece mahkemesinin fair use saydığı eğitim, Türkiye’de kural olarak hak sahibinin iznine bağlı. Kanundaki şahsi kullanım istisnası (m. 38) yalnızca kâr amacı güdülmeyen kişisel kullanım içindir ve bir şirketin model eğitimini kapsamaz.
- Satın alınan kitabın taranması: ABD’de fair use sayılan biçim değişikliği de FSEK’te çoğaltmadır; satın alma, çoğaltma izni anlamına gelmez.
- Korsan kütüphane: En sert sonuç burada. FSEK m. 71/1, hukuka aykırı çoğaltılmış eserleri “kişisel kullanım amacı dışında elinde bulunduran ya da depolayan” kişi için bir yıldan beş yıla kadar hapis veya adli para cezası öngörüyor. Bir şirketin eğitim amacıyla korsan sitelerden indirdiği kitapları sunucusunda saklaması bu suç tipine girebilir. Kovuşturma hak sahibinin şikâyetine bağlı (FSEK m. 75); tüzel kişiler Türk hukukunda cezai sorumlu tutulamadığından risk, sorumlu yöneticiler ve çalışanlar üzerinde doğar. Aynı fıkra izinsiz çoğaltmayı da suç olarak düzenlediğinden, tarama ve eğitim kopyaları da teorik olarak ceza riski taşır.
Hukuki tazminat tarafında hak sahibi, izinsiz kullanan kişiden sözleşme yapılmış olsaydı isteyebileceği bedelin veya rayiç bedelin en çok üç katını talep edebiliyor (FSEK m. 68). Gerçek zararı aşabilmesi bakımından ABD’deki yasal tazminata benzeyen bu “üç kata kadar” kuralı, lisans piyasası oluştukça hesaplanabilir bir risk haline geliyor: Üçüncü Daire’nin tanıdığı eğitim verisi lisans piyasası, Türk mahkemesinde rayiç bedelin dayanağı olabilir. Türkiye’de henüz model eğitimine ilişkin yayımlanmış bir yüksek mahkeme kararı yok; ancak kanunun lafzı, Bartz kararındaki ayrıma Türkiye’de dayanmanın zor olacağını gösteriyor.
Türk yapay zekâ şirketleri ve modeli kullananlar ne yapmalı?
Model geliştirenler: eğitim verisinin kaynağını bugünden kayıt altına alın: hangi veri seti, hangi lisans, hangi tarihte, nereden. Gölge kütüphanelerden (LibGen, Z-Library, Anna’s Archive ve benzerleri) gelen hiçbir dosyayı sunucuda tutmayın; FSEK m. 71 bakımından eğitimde kullanılmamış olması depolamayı masum kılmıyor. Web kazıma yapıyorsanız robots.txt ve makinece okunabilir hak saklı tutma beyanlarını kaydedin; AB pazarına satış yapıyorsanız AI Act’in telif politikası ve eğitim içeriği özeti yükümlülükleri sizi de bağlıyor.
Hazır model kullananlar: model sağlayıcısıyla yaptığınız sözleşmede telif tazminat güvencesinin (IP indemnity) kapsamını, istisnalarını ve tavanını okuyun. Bartz anlaşmasında model çıktılarına ilişkin talepler saklı tutuldu; çıktı kaynaklı uyuşmazlık riski sizin ürününüzde ortaya çıkabilir.
Yatırımcılar ve satın alanlar: yapay zekâ şirketlerinin hukuki incelemesinde veri kaynağı listesi, lisanslar, silme kayıtları ve sağlayıcı sözleşmeleri ayrı bir başlık olmalı. Bartz anlaşması, eğitim verisinin nasıl edinildiğinin milyarlarca dolarlık bir yükümlülüğe dönüşebileceğini gösterdi.
Yazarlar ve yayıncılar: Bartz anlaşmasının talep süresi 30 Mart 2026’da doldu; sınıf yalnızca ABD Telif Ofisi’ne süresinde tescil edilmiş eserleri kapsıyordu. Listede olmayan eserler için haklar saklı ve Türkiye’de FSEK’e dayanan talepler bu anlaşmadan etkilenmiyor. Lisans piyasası büyüdükçe, eğitim amaçlı lisans sözleşmelerinde kapsam, süre, çıktı kısıtları ve denetim hakları pazarlık konusu olacak. Fikri mülkiyet ekibimiz bu sözleşmelerin tasarımında ve veri kaynağı incelemelerinde destek veriyor.
Sık sorulan sorular
Mahkeme yapay zekâ eğitimini yasal mı saydı?
Bartz davasında ilk derece mahkemesi, kitapların model eğitiminde kullanılmasını ABD hukukunda fair use saydı; korsan kopyalarla kalıcı bir merkezi kütüphane kurulmasını ise saymadı. Bu karar bağlayıcı emsal değil. Üçüncü Daire 29 Eylül 2026’da farklı olgularda, üretken olmayan bir araç için fair use bulunmadığına karar verdi ve üretken modelleri açıkça ayrı tuttu; o karar da henüz kesinleşmiş değil.
Anthropic korsan kitaplar için mahkûm oldu mu?
Hayır. Mahkeme korsan kopyalarla kurulan kütüphanenin fair use savunmasıyla korunamayacağına karar verdi, ancak ihlal ve tazminat yargılamasından önce taraflar anlaştı. Anlaşma 20 Temmuz 2026’da nihai onay aldı.
Kitap başına 3.000 dolar kime ödeniyor?
Works List’teki 482.460 eserin hak sahiplerine. 3.000 dolar ücret ve masraflar düşülmeden önceki tahmini tutar; 15 Kasım 2026’ya kadar yapılacak ilk dağıtımda eser başına yaklaşık 2.203,56 dolar öngörülüyor. Yazar ve yayıncı aynı eser için talepte bulunduysa tutar kural olarak yarı yarıya bölünüyor.
Türkiye’de bir şirket kitaplarla model eğitebilir mi?
FSEK’te genel bir adil kullanım savunması ya da metin ve veri madenciliği istisnası yok. Eğitim için yapılan çoğaltma kural olarak hak sahibinin iznine bağlı; korsan kopyaların kişisel kullanım dışında depolanması ise FSEK m. 71 uyarınca bir ila beş yıl hapis veya adli para cezası gerektirebilir.
Anlaşma model çıktılarını da kapsıyor mu?
Hayır. İbra yalnızca 25 Ağustos 2025’e kadar eserlerin edinilmesi ve kopyalanmasına ilişkin geçmiş talepleri kapsıyor. Çıktılara ilişkin talepler, gelecekteki davranışlar ve listede olmayan eserler saklı.
Kaynak. Bartz v. Anthropic PBC, No. 3:24-cv-05417 (N.D. Cal.): 23 Haziran 2025 kısmi özet karar (özet), sınıf onayı (özet), 20 Temmuz 2026 nihai onay kararı (Authors Guild; Litigation Sentinel), 2 Eylül 2026 durum raporu (özet); Thomson Reuters v. Ross Intelligence, ABD Üçüncü Daire, 29 Eylül 2026 (özet); LG München I, 42 O 14139/24, 11.11.2025 (LTO) ve 42 O 763/25, 31.7.2026 (LTO); (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü m. 53 ve GPAI Davranış Kuralları (özet); 5846 sayılı FSEK m. 22, 38, 68, 71.
Yazar
Daha fazla Vircon İçgörüleri
Bilgilendirilmiş Rıza Artık e-Nabız ve SMS ile Alınabiliyor: Sağlık Tesisleri ve Dijital Sağlık Girişimleri İçin Yeni Yönetmelik (RG 27.10.2026)
27 Ekim 2026SPK Nitelikli Yatırımcı Eşiğini 50 Milyon TL'ye Çıkardı: GSYF ve GYF İstisnası Kalktı
26 Ekim 2026Amerikan Terimlerinin Türk Hukukundaki Karşılıkları: Kurucular, Yatırımcılar ve Avukatlar İçin Şirketler Hukuku Karşılık Tablosu
9 Ekim 2026DORA, Bulut Yoğunlaşması ve Kuantum Sonrası Şifreleme: Türk Fintech'ler İçin Operasyonel Dayanıklılık Haritası (2026)
24 Ekim 2026Stablecoin, Tokenize Mevduat ve Toptan Dijital Para: Türk Şirketleri İçin Hukuki Durum (Ekim 2026)
21 Ekim 2026PSD3 ve PSR: AB Ödeme Reformu Türk Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları İçin Ne Anlama Geliyor?
19 Ekim 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Fikri Mülkiyet
Marka, patent, telif ve ticari sır danışmanlığı.
Hizmet sayfası →Oyun ve Espor Hukuku
Stüdyo yatırım turları, mülkiyet zinciri, yayıncı ve platform sözleşmeleri, espor.
Hizmet sayfası →Birleşme ve Devralmalar
M&A danışmanlığı: due diligence, yapılandırma, dokümantasyon, müzakere.
Hizmet sayfası →