Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026–2030), 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girdi. Genelge 17 Ağustos 2026 tarihini taşıyor ve planın koordinasyonunu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’na veriyor. Plan, 2021–2025 dönemini kapsayan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi’nin yerini alıyor; kamuoyuna ilk tanıtımı 13 Haziran 2026’daki Türkiye Yapay Zekâ Zirvesi’nde yapılmıştı.
Bu yazı, planın haber değeriyle değil hukuki sonuçlarıyla ilgileniyor: bir genelgeyle yürürlüğe giren eylem planı özel sektör için ne anlama geliyor, hangi yükümlülükleri şimdiden doğuruyor, hangilerini yalnızca sinyalliyor.
Önce net olalım: bu bir kanun değil
Cumhurbaşkanlığı genelgesi, kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik bir iç yönlendirme aracıdır. Şirketlere doğrudan yükümlülük getirmez, ihlali hâlinde uygulanacak bir idari yaptırım öngörmez ve bir yapay zeka sistemini “yüksek riskli” ilan ederek onu kendiliğinden hukuki bir rejime tabi kılmaz. Türkiye’de yapay zekayı doğrudan düzenleyen bağlayıcı bir çerçeve kanun hâlen yok; 2/2234 esas numaralı yapay zeka kanunu teklifi Meclis gündeminde bekliyor.
Buna rağmen plan, özel sektör için üç kanaldan bağlayıcı sonuç doğurma potansiyeli taşıyor. Birincisi kamu alımları: kamu kurumlarının kendi sistemlerinde uygulayacağı belgelendirme standartları, o kurumlara satış yapan tedarikçilere sözleşmesel olarak yansır. İkincisi sektörel regülasyon: planın işaret ettiği başlıkların BDDK, SPK, BTK veya Sağlık Bakanlığı gibi kurumların ikincil düzenlemelerine dönüşmesi hâlinde bağlayıcılık oradan gelir. Üçüncüsü de kanunlaşma yolu: bir eylem planı, kendisinden sonra gelen mevzuatın kavram setini ve önceliklerini belirler.
Planın mimarisi
Plan, yapay zeka olgunluğunun dört aşamasını temsil eden dört eksen üzerine kurulu: Fark Et (farkındalık, insan kaynağı, veri ekosistemi, hukuki çerçeve), İstifade Et (hesaplama altyapısı, kamuda ve özel sektörde yaygınlaştırma), Üret (finansman, yerli modeller, robotik, büyüme bölgeleri) ve Yönet (uluslararası yatırım, yapay zeka diplomasisi, güvenlik ve düzenleme). Basında yer alan aktarımlara göre her eksen dört eylem içeriyor ve toplam 16 öncelikli eylem tanımlanıyor.
Genelgede planın dayandığı ilkeler insan odaklılık, güvenilirlik, etik sorumluluk, dijital egemenlik ve sürdürülebilir kalkınma olarak sayılıyor.
Rakamlarla plan
Planın kamuoyuna yansıyan sayısal hedeflerinden, birden fazla kaynakta teyit edilebilenler aşağıda toplandı. Tutarların ve tarihlerin bağlayıcı bir yükümlülük değil, kamu politikası hedefi olduğunu hatırlatmakta fayda var.
| Başlık | Hedef | Süre |
|---|---|---|
| Yapay zeka okuryazarlığı | 5 milyon vatandaşa eğitim | 2 yıl |
| İleri düzey uzman | 10.000 kişi | 2027 sonu |
| Uygulama profesyoneli | 100.000 kişi | 2027 sonu |
| Açık kamu veri seti | Asgari 2.000 veri seti (Ulusal Veri Kütüphanesi) | Plan dönemi |
| Veri merkezi kapasitesi | Asgari 1 gigavat | 2030 |
| Altyapı yatırımı | Asgari 10 milyar ABD doları özel yatırımın harekete geçirilmesi | Plan dönemi |
| Kamu yatırım programı | Asgari %2’sinin yapay zeka projelerine ayrılması | Plan dönemi |
| Düzenleyici deney alanı | Asgari 5 öncelikli sektör | Plan dönemi |
Basına yansıyan aktarımlarda ayrıca 10 milyar TL’lik Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu ile 15 milyar TL’lik Yapay Zeka Büyüme Fonu, “Herkes İçin GPU” başlığı altında yıllık 2 milyon GPU saatinden 2028 sonunda 20 milyon GPU saatine çıkan bir erişim programı ve KOBİ’lere yönelik yapay zeka çeklerinden söz ediliyor. Bu kalemlerin ayrıntıları için planın Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yayımlanan tam metnine bakılması gerekir.
Hukukçuyu ilgilendiren dört başlık
Planın uygulamaya dönük en önemli tarafı, rakamlar değil kurumsal ve usule ilişkin başlıklar. Dördü öne çıkıyor.
1. Risk temelli sınıflandırma ve algoritmik etki değerlendirmesi
Aktarılan içeriğe göre plan, yapay zeka sistemlerini risk düzeyine göre kademelendiriyor: düşük riskli sistemler için basit kontrol listeleri, orta riskli sistemler için kısa algoritmik etki değerlendirmeleri, yüksek etkili sistemler için ise ayrıntılı değerlendirme, kamuya açık model kartları ve düzenleyiciye sunulacak teknik dosya öngörülüyor. Yüksek etkili alanlar arasında sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirmesi, biyometrik kimliklendirme, kolluk ve adalet ile çocukları veya kırılgan grupları doğrudan etkileyen sistemler sayılıyor.
Bu kavram seti, AB Yapay Zeka Tüzüğü’nün mimarisiyle bilinçli biçimde örtüşüyor. Türkiye’de faaliyet gösteren ve aynı zamanda AB pazarına ürün veren şirketler için bu iyi haber: AI Act için hazırlanan sınıflandırma memosu ve teknik dosya, Türkiye tarafında da büyük ölçüde yeniden kullanılabilir bir temel sunuyor.
2. Düzenleyici deney alanları
Plan, asgari beş öncelikli sektörde düzenleyici deney alanı (regulatory sandbox) kurulmasını öngörüyor: finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyon. Deney alanları iki yönlü bir araçtır. Bir yandan denetim altında, sınırlı bir kullanıcı kitlesiyle ve geçici muafiyetlerle ürün denemeye imkân verir; diğer yandan başvuru dosyası, ölçüm planı ve çıkış kriterleri gibi belgeler üzerinden sektöre fiilî bir olgunluk çıtası koyar. Bu sektörlerdeki şirketler için pratik sonuç şudur: deney alanı çağrıları açıldığında hazır olan, düzenleyiciyle masaya erken oturur.
3. Yönetişim: kim ne yapıyor, kim ceza kesiyor
Planın kurumsal mimarisi çok katmanlı. Ulusal Yapay Zeka Kurulu stratejik yönlendirme ve yıllık planların onayı; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesindeki program ofisi uygulamanın izlenmesi; TÜBİTAK BİLGEM Yapay Zeka Enstitüsü ise güvenlik, dayanıklılık, yanlılık, açıklanabilirlik ve veri koruma başlıklarında teknik değerlendirme kapasitesi sağlıyor. İlk yıl içinde kurulması öngörülen Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu’nun ise tavsiye niteliğinde, bağlayıcı olmayan bir yetkiye sahip olacağı belirtiliyor.
Şirketler açısından kritik nokta burada: bağlayıcı yaptırım yetkisi yeni kurumlarda değil, mevcut sektörel düzenleyicilerde kalıyor. Bankacılık, sağlık ve iletişim alanındaki denetim ve ceza yetkisi bugünkü kurumlarındadır. Yani bir yapay zeka uygulamanız nedeniyle karşınıza çıkacak ilk yaptırım, muhtemelen “yapay zeka mevzuatı” başlıklı bir metinden değil, bugün de tabi olduğunuz sektörel mevzuattan ve KVKK’dan gelecek.
4. Veri: açık veri, anonimleştirme ve KVKK kesişimi
Planın veri ekseni, kamu veri setlerinin makine tarafından okunabilir ve açık lisanslı biçimde yayımlanmasını, yüksek değerli veri setlerine API erişimi sağlanmasını ve her kurumda “veri ürün sahibi” rollerinin tanımlanmasını içeriyor. Açık veri setleri için anonimleştirme standartlarının geliştirileceği belirtiliyor.
Bu başlık, anonimleştirme ile maskelemenin aynı şey olmadığı yönündeki yerleşik Kurul yaklaşımıyla doğrudan ilgilidir; Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun 2024/275 sayılı kararı bu ayrımı somut biçimde ortaya koymuştu. Aynı şekilde, planın yüksek etkili saydığı alanlar arasında biyometrik kimliklendirmenin bulunması, Kurulun açık rızanın ölçülülük denetimini ortadan kaldırmadığı yönündeki içtihadıyla birlikte okunmalıdır.
Şirketler için bugün ne değişiyor
Doğrudan ve derhal doğan bir yükümlülük yok. Ama planın üç şirket profili için pratik sonucu şimdiden var.
- Kamuya satış yapan teknoloji şirketleri. Kamu kurumlarının yeni devreye alacağı yüksek etkili sistemlerde etki değerlendirmesi ve model kartı hedefleniyorsa, bu belgeler kısa sürede ihale ve çerçeve sözleşme eki hâline gelir. Ürününüzün eğitim verisi kaynağı, değerlendirme metrikleri, bilinen sınırlılıkları ve insan gözetimi tasarımı bugünden yazılı olmalıdır.
- Düzenlenmiş sektörlerdeki kullanıcılar. Finans, sağlık, enerji, mobilite ve telekomünikasyonda deney alanı çağrılarını takip etmek gerekir. Deney alanı başvuruları tipik olarak hazır bir risk analizi, ölçüm planı ve çıkış senaryosu ister; bunlar üç haftada üretilebilecek belgeler değildir.
- AB’ye ürün veya hizmet veren şirketler. AB Yapay Zeka Tüzüğü bu şirketleri bugün zaten bağlıyor. Planın “AB çerçevesiyle uyumlu ama millî önceliklere duyarlı” bir yaklaşım hedeflemesi, orta vadede iki rejime birden uyum anlamına gelir. İyi haber, belge setinin büyük ölçüde ortak olması; kötü haber, iki ayrı düzenleyiciye hesap verme ihtimalidir. Konunun ayrıntısı için sunucusu Türkiye’de, müşterisi Avrupa’da olan şirketler için hazırladığımız yazıya bakabilirsiniz.
Şimdi atılabilecek altı adım
- Envanter çıkarın. Şirkette hangi yapay zeka sistemleri, hangi süreçte, hangi veriyle ve kimin kararı yerine kullanılıyor? Envanteri olmayan şirket, hangi sistemin “yüksek etkili” sayılacağını da bilemez.
- Yüksek etkili alan testini yapın. Sağlık, eğitim, istihdam, sosyal yardım, kredi değerlendirmesi, biyometrik kimliklendirme, kolluk ve adalet başlıklarından birine değiyorsanız, planın en ağır belgelendirme beklentisi sizin için geçerli olacaktır.
- Model kartı taslağı hazırlayın. Amaç, kapsam, eğitim verisi, performans, bilinen sınırlılıklar, insan gözetimi ve iletişim kanalı. Bir sayfalık dürüst bir model kartı, sonradan üretilen otuz sayfalık bir dosyadan daha değerlidir.
- Etki değerlendirmesini KVKK süreçlerinize bağlayın. Ayrı bir dosya kurmak yerine mevcut veri işleme envanteri, aydınlatma metinleri ve saklama süreleriyle aynı yerde tutun; iki rejim aynı olguları farklı adlarla soruyor.
- Tedarikçi sözleşmelerinizi gözden geçirin. Model sağlayıcınızdan belge, sürüm bildirimi ve değerlendirme desteği alma hakkınız yoksa, kendi belgelendirme yükümlülüğünüzü yerine getiremezsiniz. Yapay zeka tedarikçi sözleşmelerinde aranacak maddeler için ayrı bir rehberimiz var.
- İzleme portalını takvime alın. Planın ilerleme ve şeffaflık portalı ile ilk ilerleme raporu, hangi başlığın gerçekten hayata geçtiğini gösterecek erken uyarı kaynağıdır.
Açık kalan sorular
Plan, bir eylem planından beklenmeyecek ölçüde ayrıntılı bir kavram seti getiriyor; ancak hukuki belirlilik bakımından üç soru açık.
Birincisi tanım sorunu: yüksek etkili sistem ölçütlerinin, alan listesinden mi yoksa somut bir eşik testinden mi türetileceği belli değil. İkincisi, etki değerlendirmesi ve model kartı beklentisinin kamu sistemleriyle sınırlı kalıp kalmayacağı; özel sektöre yayılması hâlinde bunun hangi hukuki araçla yapılacağı. Üçüncüsü de planın, Meclis gündemindeki 2/2234 sayılı kanun teklifiyle ilişkisi: teklif planın kavram setine uyarlanacak mı, yoksa iki metin ayrı yollardan mı ilerleyecek?
Bu üç sorunun cevabı, planın şirketler için bir yön tabelası mı yoksa fiilî bir uyum takvimi mi olduğunu belirleyecek. Gelişmeleri Yapay Zeka Uyum Merkezi sayfamızdan takip edebilirsiniz; planın ilk duyurulduğu dönemdeki değerlendirmemiz için Çıtanın Ötesi’nin ilk bölümüne göz atabilirsiniz.
Kaynaklar
- 2026/9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi, 18 Ağustos 2026 tarihli ve 33344 sayılı Resmî Gazete.
- Türkiye Yapay Zekâ Eylem Planı (2026–2030), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı.
- Plana ilişkin basın aktarımları: Anadolu Ajansı, Webrazzi, Aposto ve BloombergHT (18 Ağustos 2026).
Planın sayısal hedefleri ve usule ilişkin başlıkları, Resmî Gazete’de yayımlanan genelge metni ile plana ilişkin kamuya açık aktarımlardan derlenmiştir. Bir hedefin bu yazıda yer alması, o hedefin şirketler bakımından bağlayıcı bir yükümlülük doğurduğu anlamına gelmez.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki görüş niteliği taşımaz. Somut bir olaya ilişkin değerlendirme için hukuki destek alınması önerilir.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayınDaha fazla Vircon İçgörüleri
KVKK’dan Etken Yapay Zekâ (Agentic AI) Rehberi: Ajan Kuran ve Kullanan Herkes İçin Okuma Notları
16 Temmuz 2026Madde 50 Canlıda: AB Kullanıcısına Hizmet Veren Yapay Zeka Ürünleri İçin İki Haftalık Şeffaflık Runbook’u
18 Ağustos 2026Türkiye'nin İlk Resmî RWA Hamlesi: Dijital Kıymetli Maden Tebliği Tokenizasyona Üçüncü Kulvarı Açtı
11 Ağustos 2026Chatbotunuz Söz Verdiğinde: Yapay Zeka Müşteri Ajanları ile Türkiye ve AB’de Tüketici Hukuku
20 Temmuz 2026Oyun Hukuku: Stüdyolar, Yayıncı Anlaşmaları ve Espor Takımları İçin Türkiye Rehberi
17 Temmuz 2026Zaten Yasak: AB’nin Şubat 2025’te Yasakladığı Sekiz Yapay Zeka Uygulaması İçin Ürün Düzeyinde Tarama
16 Temmuz 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Gizlilik ve Siber Güvenlik
KVKK ve GDPR uyumu, veri ihlali yönetimi, siber güvenlik.
Hizmet sayfası →ICO'lar & Kripto Para Birimleri Blockchain
Kripto varlık regülasyonu, token arzı, exchange ve custody lisansı.
Hizmet sayfası →Birleşme ve Devralmalar
M&A danışmanlığı: due diligence, yapılandırma, dokümantasyon, müzakere.
Hizmet sayfası →