Yaptığı işi “çocuklara yönelik AI ürünü” diye tanımlayan ekip azdır. AI özel öğretmenli edtech uygulaması da, oyuncularla sohbet eden AI yoldaşlı mobil oyun da kendini öyle görmez. Oysa ikisinin de 18 yaş altı kullanıcısı vardır ve bu tek olgu, süreçteki neredeyse her hukuki analizi baştan kurar: rıza, tasarım yükümlülükleri, risk sınıfı ve pazarlama.
Birinci katman: kimin rızası geçerli?
GDPR’da doğrudan çocuğa sunulan bilgi toplumu hizmetleri, dijital rıza yaşının altında ebeveyn rızası ister (varsayılan 16; üye devletler 13–16 arası belirler). KVKK’da sabit bir yaş yoktur. Türk pratiği genel ehliyet kuralları ve Kurul rehberliğinden yürür; küçük çocuklarda ebeveyn katılımı beklenir, doğrulama riskle orantılıdır. Türkiye-AB ürünü için pratik standart, en katı kuralı karşılayan tek akıştır: yaş beyanı artı risk temelli doğrulama, gerektiğinde ebeveyn rızası ve (kritik olarak) yaş ispatı için kimlik belgesi depolamamak. Bu, çözdüğünden büyük bir veri sorunu yaratır. Yaş güvencesi bir spektrumdur: beyan, çıkarım, doğrulama. Gücü mevcut en sert araca değil, özelliğin riskine göre seçin.
İkinci katman: AI Act küçükleri adıyla sayılan kırılganlık sayar
Madde 5, yaşa bağlı kırılganlıkları istismar eden sistemleri yasaklar. Bir çocuğun oturum süresini veya harcamasını azamileştirmeye optimize edilmiş AI yoldaş o çizgiye doğru yürür (bkz. yasaklı uygulamalar). Duygu tanıma eğitim kurumlarında yasaktır. Ertelenen rejim Aralık 2027’de geldiğinde ise eğitim ve mesleki eğitim kullanımları Ek III’te yüksek risk olarak durur: okulların kullandığı, öğrenme ilerlemesini puanlayan bir AI öğretmen tam uyum yığınına ihtiyaç duyacak. Bugün için Madde 50’yi ekleyin: çocuğa, anlayacağı dille, bir makineyle konuştuğu söylenmelidir.
Üçüncü katman: tasarım ve içerik yükümlülükleri
Sohbet özellikleri çocuğa göre kalibre edilmiş güvenlik değerlendirmeleri ister (kendine zarar, grooming, uygunsuz içerik; test edilmiş, belgelenmiş, red-team’den geçmiş). Küçüklere yönelik öneri-motoru tipi bağımlılık döngüleri AB’de açık düzenleyici düşmanlık altında. Türk tüketici ve reklam kuralları ise çocuğun saflığını istismar eden pazarlamayı kısıtlar ve satın alma fısıldayan AI yoldaşlar buna dahildir. Model tedarikçinizin şartları 13 veya 18 yaş altını yasaklıyorsa (çoğu yasaklar), ürün tasarımınız o sınırı fiilen uygulamalıdır. Yoksa aşağıya pazarlarken yukarıya karşı ihlaldesiniz.
Güvence gücünü özellik riskiyle eşlemek
| Özellik riski | Örnek | Orantılı yaş güvencesi |
|---|---|---|
| Düşük | Genel kitle uygulaması (sohbet ve kişiselleştirme yok) | Nötr yaş kapısıyla beyan |
| Orta | AI sohbet, öneriler, uygulama içi satın alma | Beyan + çıkarım sinyalleri (hesap bağlamı, ödeme yöntemi) + gerektiğinde ebeveyn rızası akışı |
| Yüksek | Küçüklere AI yoldaş, edtech puanlama, sağlığa komşu sohbet | Doğrulanmış ebeveyn rızası + çocuğa kalibre güvenlik değerlendirmeleri + belgelenmiş tasarım incelemesi |
Sizi gerçekten koruyan tasarım incelemesi
Düzenleyiciye, uygulama mağazasına ve kurumsal alıcıya aynı anda cevap veren belge, özellik başına kısa bir çocuk etkisi tasarım incelemesidir: 18 yaş altından kimler makul olarak ulaşabilir; bağlanma döngüsü neyi optimize ediyor ve o metrik küçükler için savunulabilir mi; hangi güvenlik değerlendirmeleri koştu (kendine zarar, grooming, satın alma) (tarih ve sonuçlarıyla; AI genç kullanıcılar için neyi farklı yapıyor) daha yumuşak içerik eşikleri, oturum sınırları, satın alma fısıltısı yok, insana eskalasyon yolları; hangi tedarikçi yaş kısıtları geçerli ve kodda nasıl uygulanıyor. İki sayfa, her sürümde tazelenir. Aynı belge, Madde 5’in soyut “yaş kırılganlığını istismar” kavramını test edilebilir bir mühendislik iddiasına çevirir. Düzenleyiciyle felsefe tartışmakla dosya uzatmak arasındaki fark budur.
Şartlarımızda 13+ yazıyor. Bu çözer mi?
Hayır. Pazarlamanız, görsel diliniz veya mağaza kategoriniz daha genç bir kitleye işaret ediyorsa, hiçbir güvence mekanizması olmayan kullanım şartı yaş kapıları düzenleyici gözünde süs sayılır.
Yaş çıkarım modelleri kullanabilir miyiz?
Orantılı olmak kaydıyla evet; ama çıkarım sistemi de küçüklerin verisini işler ve yüz ya da sesten çalışıyorsa, ironik biçimde biyometrik sınıflandırmaya girebilir. Mümkün olduğunda hesap bağlamı ve ödeme yöntemi gibi sinyalleri yeğleyin.
Bu haftanın ödevi
Tek soruyu kanıtla cevaplayın: “kullanıcılarımızın kaçı muhtemelen 18 yaş altı ve AI onlar için neyi farklı yapıyor?” Cevabın ikinci yarısı “hiçbir şey” ise yol haritası maddeniz odur. Hem Ankara’da hem Brüksel’de en büyük düzenleyici riskiniz de odur.
İlgili: Oyunlarda yapay zeka · Yapay Zeka Uyum Merkezi.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın