Ürününü “çocuklara yönelik yapay zeka ürünü” olarak tanımlayan ekip azdır. Yapay zeka destekli özel ders veren bir eğitim teknolojisi uygulaması da, oyuncularla sohbet eden bir yapay zeka arkadaşı bulunan mobil oyun da kendini böyle görmez. Oysa ikisinin de 18 yaşından küçük kullanıcıları vardır ve bu tek olgu, ürünle ilgili hukuki değerlendirmelerin neredeyse tamamını değiştirir: rıza, tasarım yükümlülükleri, risk sınıfı ve pazarlama.
Birinci katman: kimin rızası geçerli?
GDPR’a göre doğrudan çocuklara sunulan bilgi toplumu hizmetlerinde, dijital rıza yaşının altındaki kullanıcılar için ebeveyn rızası gerekir (varsayılan yaş 16’dır; üye devletler bu yaşı 13 ile 16 arasında belirleyebilir). KVKK’da ise kanunda belirlenmiş sabit bir yaş yoktur. Türkiye’de uygulama, genel ehliyet kurallarına ve Kurul’un yönlendirmelerine dayanır: küçük yaştaki çocuklar için ebeveynin sürece katılması beklenir, doğrulamanın düzeyi de riskle orantılı olmalıdır. Hem Türkiye’de hem AB’de sunulan bir ürün için pratik çözüm, uygulanabilecek en katı kuralı karşılayan tek bir akış kurmaktır: yaş beyanı ve riske göre doğrulama, gerektiğinde ebeveyn rızası ve (en önemlisi) yaşı kanıtlamak için kimlik belgelerini saklamamak. Kimlik belgelerini saklamak, çözdüğünden daha büyük bir veri sorunu yaratır. Yaş güvencesinin farklı düzeyleri vardır: beyan, çıkarım ve doğrulama. Yöntemi, en sıkı seçeneğe göre değil, özelliğin riskine göre seçin.
İkinci katman: AI Act küçükleri açıkça kırılgan grup olarak tanımlar
Madde 5, yaştan kaynaklanan kırılganlıkları istismar eden sistemleri yasaklar. Bir çocuğun uygulamada geçirdiği süreyi veya harcamasını en üst düzeye çıkarmak üzere tasarlanmış bir yapay zeka arkadaşı, bu yasağın sınırına dayanır (bkz. yasaklı uygulamalar). Eğitim kurumlarında duygu tanıma yasaktır. Ertelenen rejim Aralık 2027’de yürürlüğe girdiğinde ise eğitim ve mesleki eğitim alanındaki kullanımlar Ek III’te yüksek riskli sayılacak: okulların kullandığı ve öğrencinin ilerlemesini puanlayan bir yapay zeka öğretmen, uyum yükümlülüklerinin tamamını yerine getirmek zorunda kalacak. Bugünden Madde 50’yi de hesaba katın: çocuğa, anlayabileceği bir dille, bir makineyle konuştuğu söylenmelidir.
Üçüncü katman: tasarım ve içerik yükümlülükleri
Sohbet özellikleri, çocuklar dikkate alınarak hazırlanmış güvenlik değerlendirmeleri gerektirir (kendine zarar verme, çocuk istismarı amaçlı yakınlaşma ve uygunsuz içerik konularında test edilmiş, belgelenmiş ve red-team’den geçirilmiş olmalı). Küçükleri ekranda tutmaya yönelik öneri motoru tarzı döngüler, AB’de düzenleyicilerin açıkça hedef aldığı uygulamalar arasında. Türk tüketici ve reklam mevzuatı da çocukların saflığından yararlanan pazarlamayı kısıtlar; kullanıcıyı satın almaya yönlendiren yapay zeka arkadaşları da bu kapsama girer. Model tedarikçinizin şartları 13 ya da 18 yaş altındaki kişilerin kullanımını yasaklıyorsa (çoğu yasaklar), ürününüzün tasarımı bu sınırı fiilen uygulamalıdır. Aksi hâlde ürünü küçüklere pazarlarken tedarikçinizle yaptığınız sözleşmeyi ihlal etmiş olursunuz.
Yaş güvencesinin düzeyini özelliğin riskine göre belirlemek
| Özelliğin riski | Örnek | Orantılı yaş güvencesi |
|---|---|---|
| Düşük | Genel kitleye yönelik uygulama (sohbet ve kişiselleştirme yok) | Yönlendirme yapmayan bir yaş sorusuyla beyan |
| Orta | Yapay zeka sohbeti, öneriler, uygulama içi satın alma | Beyan, yaşa dair dolaylı sinyaller (hesap bilgileri, ödeme yöntemi) ve gerektiğinde ebeveyn rızası akışı |
| Yüksek | Küçüklere yönelik yapay zeka arkadaşı, eğitim teknolojisinde puanlama, sağlıkla bağlantılı sohbet | Doğrulanmış ebeveyn rızası, çocuklara göre ayarlanmış güvenlik değerlendirmeleri ve belgelenmiş tasarım incelemesi |
Sizi gerçekten koruyan tasarım incelemesi
Düzenleyicilerin, uygulama mağazalarının ve kurumsal alıcıların sorularını aynı anda cevaplayan belge, her özellik için hazırlanan kısa bir çocuklar üzerindeki etkiye dair tasarım incelemesidir. Bu belge şu soruları cevaplar: 18 yaş altındaki hangi kullanıcılar bu özelliğe makul olarak erişebilir? Kullanıcıyı ürüne bağlayan döngü neyi en üst düzeye çıkarmayı hedefliyor ve bu ölçüt küçükler açısından savunulabilir mi? Hangi güvenlik değerlendirmeleri (kendine zarar verme, çocuk istismarı amaçlı yakınlaşma, satın alma), hangi tarihlerde ve hangi sonuçlarla yapıldı? Yapay zeka genç kullanıcılar için neyi farklı yapıyor; daha sıkı içerik eşikleri, oturum sınırları, satın almaya yönlendirmeme, bir insana aktarma yolları var mı? Tedarikçi şartlarındaki hangi yaş sınırları geçerli ve bunlar kodda nasıl uygulanıyor? İki sayfalık bu belge her sürümde güncellenir. Aynı zamanda Madde 5’teki soyut “yaştan kaynaklanan kırılganlıkların istismarı” kavramını, test edilebilir bir mühendislik iddiasına dönüştürür. Düzenleyiciyle soyut bir tartışmaya girmekle ona somut bir dosya sunmak arasındaki fark budur.
Kullanım şartlarımızda 13 yaş sınırı var. Bu yeterli mi?
Hayır. Pazarlamanız, görsel tarzınız veya uygulama mağazasındaki kategoriniz daha genç bir kitleye hitap ettiğinizi gösteriyorsa, hiçbir güvence mekanizmasıyla desteklenmeyen kullanım şartı yaş sınırları, düzenleyicilerin gözünde göstermelik kalır.
Yaş tahmini yapan modeller kullanabilir miyiz?
Orantılı olduğu sürece evet. Ancak bu sistemlerin kendisi de küçüklerin verisini işler ve yüz ya da ses üzerinden çalışıyorsa, ironik bir şekilde biyometrik sınıflandırma sayılabilir. Mümkün olduğunda hesap bilgileri ve ödeme yöntemi gibi sinyalleri tercih edin.
Bu hafta yapılacaklar
Tek bir soruyu kanıtlarıyla cevaplayın: “Kullanıcılarımızın ne kadarı muhtemelen 18 yaşından küçük ve yapay zeka onlar için neyi farklı yapıyor?” Cevabın ikinci kısmı “hiçbir şey” ise, yol haritanıza eklemeniz gereken madde budur. Hem Ankara’da hem Brüksel’de karşı karşıya olduğunuz en büyük düzenleyici risk de budur.
İlgili: Oyunlarda yapay zeka · Yapay Zeka Uyum Merkezi.
Kaynak. (AB) 2016/679 sayılı Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR); 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu; (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act). Kanun bağlantıları mevzuat.gov.tr üzerindeki güncel resmî metinlere gider.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo