Taşeronluk nedir?
Türk iş ve hukuk dilinde taşeronluk, işin bir kısmının üçüncü tarafa sözleşmeyle verilmesi pratiğini geniş anlamda ifade eder — sıklıkla alt işveren ile değişimli kullanılır ancak daha geniş halk dili kullanımı vardır. 4857 sayılı İş Kanunu Madde 2(6)-(7) kapsamında hukuki olarak düzenlenen ilişki “asıl işveren — alt işveren ilişkisidir.” “Taşeron” yaygın kullanım terimi; “alt işveren” yasal terimdir.
Yasal çerçeve
- Yalnızca yardımcı veya teknolojik uzmanlaşmış iş: her operasyon alt verilemez.
- Yazılı sözleşme: asıl işveren ile alt işveren arasında gerekli.
- Müteselsil sorumluluk: asıl işveren alt işverenin işçi yükümlülüklerinden sorumlu.
- Kayıt: Alt İşverenlik Yönetmeliği uyarınca — 30 gün içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na bildirim.
Kamu sektörü reformu
696 sayılı KHK (Aralık 2017) sonrası kamu sektörü alt işveren işçilerinin çoğu kadro formülüyle “sürekli işçi” statüsüne geçirildi. Reform, kamu taşeronluğunda asimetrik koşullar ve kısa yenileme döngüleri hakkındaki uzun süredir devam eden işçi şikâyetlerini ele aldı. Özel sektör taşeronluğu standart alt işveren çerçevesi altında düzenlenmeye devam eder.
Yargıtay uyuşmazlıkları — muvazaa
Yargıtay (özellikle 9. ve 22. Hukuk Daireleri) taşeronluk düzenlemesinin gerçek mi yoksa muvazaalı mı olduğunu inceler. Muvazaa göstergeleri: asıl işverenin amirleri alt işveren işçilerini yönetiyor, teknolojik/yardımcı dayanak yok, asıl işverende aynı rolde önceki istihdam, bağımsız operasyon eksikliği. Muvazaalı bulgu, işçileri ilk günden asıl işverenin çalışanı sayar ve tam geriye dönük talep hakkı doğurur.
Türk uygulamasında ihale ve KİK
Kamu İhale Kanunu (KİK) kapsamında hizmet alımı ihaleleri “personel çalıştırılmasına dayalı” değerlendirildiğinde 696 KHK reform sonrası önemli ölçüde sınırlandırıldı. Özel sektör ihalelerinde taşeronluk hâlâ yaygındır ancak iş sağlığı/güvenliği, çevre, KVKK uyum riskleri zincirde aktarılır.
Yapın: taşeron düzenlemelerini belgelenmiş teknolojik/yardımcı dayanakla yapılandırın; bağımsız yönetim sağlayın; bildirim kurallarına uyun.
Yapmayın: “taşeron” kullanımını yasal uyumla karıştırmayın — Yargıtay değerlendirmesi etikete değil öze dayanır.