FATF Tavsiyeleri nedir?
FATF Tavsiyeleri, 1989’da kurulan hükümetler arası kuruluş Mali Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından yayınlanan küresel kara para aklamayla mücadele (AML) ve terörizmin finansmanıyla mücadele (CFT) standartlarıdır. 40 Tavsiye (mevcut versiyon periyodik olarak güncellenir, en son 2012 ile 2023+ değişiklikleriyle) tam AML/CFT uyum mimarisini kapsar: hukuki çerçeve, finansal kuruluşlar ve DNFBP’ler için önleyici tedbirler, gerçek lehtar şeffaflığı, denetim ve yaptırımlar, uluslararası iş birliği.
Fintech ve kriptoyu etkileyen temel tavsiyeler
- R.10 — Müşteri Durum Tespiti: KYC, kimlik tespiti, doğrulama, süregelen izleme.
- R.11 — Kayıt Tutma: işlem ve kimlik kayıtlarının 5+ yıl saklanması.
- R.15 — Sanal Varlıklar ve VASP’ler: lisanslama/kayıt, risk-bazlı denetim, VASP’ler için AML/CFT tedbirleri.
- R.16 — Havale Transferleri (“Travel Rule”): sınır ötesi havaleler ve kripto transferleri için eşik üzeri (tipik 1.000 USD/EUR) gönderici ve alıcı bilgisi.
- R.20 — Şüpheli İşlem Bildirimleri.
- R.24-25 — Gerçek Lehtar Şeffaflığı.
Karşılıklı değerlendirmeler ve gri/siyah listeler
FATF yargı bölgelerini Karşılıklı Değerlendirmeler aracılığıyla uyum açısından değerlendirir. Stratejik eksiklikleri olan yargı bölgeleri FATF “gri listesine” (Artırılmış İzleme Altındaki Yargı Bölgeleri) veya “siyah listeye” (Çağrı için Yüksek Riskli Yargı Bölgeleri) yerleştirilir. Türkiye Ekim 2021’den Haziran 2024’e kadar gri listedeydi; çıkışı gerçek lehtar şeffaflığını, denetim kapasitesini ve ŞİB etkinliğini güçlendiren reformlar sonrası gerçekleşti.
Türk uygulaması — MASAK
Türkiye’nin FATF taahhütleri 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu) tebliğleri ve VASP/CASP düzenlemeleri aracılığıyla uygulanır. Travel Rule (R.16) Türk CASP’leri için VASP Tebliği (2021) ile zorunlu kılınmıştır. ŞİB yükümlülüğü, gerçek lehtar transparansı (Anonim Şirketler için pay defteri, MERSİS) ve müşteri risk skorlama yerleşik pratiktir.
Yapın: AML programınızı FATF 40 Tavsiye’sine kıyasla haritalandırın; FATF değişiklikler yayınladığında politikaları yenileyin; MASAK rehberini izleyin.
Yapmayın: FATF Tavsiyeleri’ni statik olarak ele almayın — büyük güncellemeler (örn. R.15 genişletmesi, R.24 gerçek lehtar) küresel yeniden lisanslama döngülerini tetikler.