VASP (Sanal Varlık Hizmet Sağlayıcı) nedir?
VASP, FATF Tavsiyelerinde tanımlanan beş sanal varlık faaliyetinden birini veya birkaçını müşteriler adına ya da hesabına yürüten işletmedir: sanal varlıklar ile itibari paralar arasında değişim; farklı sanal varlıklar arasında değişim; sanal varlık transferi; sanal varlıkların veya bunlar üzerinde kontrol sağlayan araçların saklanması ya da yönetimi; ve bir ihraççının sanal varlık arzına ilişkin finansal hizmetlere katılım. Kavram menkul kıymet hukukundan değil, kara para aklamayla mücadele standartlarından gelir: bir tokenin nasıl nitelendirileceğini değil, kimin AML kontrolleri uygulayacağını söyler.
Kimler kapsama girer?
Kripto borsaları, aracılar, emanet (custodial) cüzdan sağlayıcıları, OTC masaları ve bazı ödeme modelleri tanımın merkezindedir. Müşteri varlıkları üzerinde hiçbir zaman kontrol elde etmeyen salt kendi kendine saklama yazılımı geliştiricileri kural olarak dışarıda kalır — belirleyici ölçüt kontroldür ve hizmetin kendini nasıl tanımladığına değil, fiilî duruma bakılır.
VASP ve CASP: MiCA karşılaştırması
AB, kavramı MiCA‘nın CASP kategorisiyle mevzuata taşıdı. CASP; faaliyet izni, davranış kuralları, ihtiyatlılık ve saklama yükümlülükleri içeren bir lisans rejimidir; VASP ise bir AML etiketidir. Aynı borsa ikisi birden olabilir: AB yetkilendirmesi bakımından CASP, FATF kaynaklı yükümlülükler bakımından VASP. AB dışındaki pek çok hukuk düzeni ulusal mevzuatında VASP terimini kullanmayı sürdürür.
Hukuki boyut
FATF standartları VASP’ların lisanslanmasını veya kaydını, müşterini tanı (KYC) süreçlerini ve şüpheli işlem bildirimini gerektirir. Travel Rule, borsalar arası transferler dâhil olmak üzere, gönderen ve alıcı bilgilerinin işlemle birlikte iletilmesini zorunlu kılar. Bir ülkede kayıtlı olmak başka bir ülkede hizmet sunma yetkisi vermez: her hedef pazarın rejimi, orada kullanıcı kabul etmeden önce ayrıca incelenmelidir.
Türkiye bağlamı
Türk hukukundaki karşılık “kripto varlık hizmet sağlayıcı”dır. Sermaye Piyasası Kanunu’nu değiştiren 7518 sayılı Kanun, işlem platformlarını ve saklama kuruluşlarını SPK iznine bağladı; bu kuruluşlar 2021’den beri MASAK yükümlüsüdür: kimlik tespiti, şüpheli işlem bildirimi ve kayıt saklama. Lisans koşullarını Türkiye’de kripto lisans gereklilikleri başlıklı yazımızda ayrıntılı inceledik.
Yapın: iş modelinizi FATF’ın beş faaliyet kategorisiyle tek tek eşleştirin ve her hedef pazar için ayrı kayıt/lisans analizi yapın. Yapmayın: müşteri varlıkları üzerinde fiilî kontrolünüz varken “yalnızca yazılım sağlıyoruz” savunmasına bel bağlamayın.
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın