Sınır ötesi ödemelerde iki ayrı dönüşüm aynı anda yaşanıyor. Swift, sınır ötesi ödemelerde eski MT mesajlarıyla ISO 20022’nin birlikte kullanıldığı dönemi 22 Kasım 2025’te sona erdirdi. Bir sonraki adım olan yapılandırılmış adres zorunluluğu ise Kasım 2026’da yürürlüğe girecekti, ancak ertelendi. Finansal İstikrar Kurulu (FSB) ise G20’nin daha ucuz, daha hızlı ve daha şeffaf ödemeler için belirlediği 2027 takvimine uygun olarak küresel düzeyde tatmin edici iyileşmelerin sağlanmasını olası görmüyor. Bunların hiçbiri, yeni koridor açan bir ödeme kuruluşu ya da yurt dışından tahsilat yapan bir ihracatçı için Türk mevzuatını değiştirmiyor. Ödeme kuruluşunun para havalesi sunabilmesi TCMB iznine bağlı, ödeme kuruluşlarının döviz işlemleri dar sınırlar içinde ve 31 Ocak 2027’ye kadar ihracat belgesine bağlanan bedellerin en az %35’i bankaya satılmak zorunda. Bu yazı, Ekim 2026 itibarıyla tabloyu özetliyor.
Eğilim tek paragrafta
Sınır ötesi ödemelerin büyük kısmı hâlâ muhabir bankalar zincirinden geçiyor. Her halka maliyet ve gecikme ekliyor. ISO 20022, gönderen ve alıcıya ilişkin daha zengin veriyi zincir boyunca taşımak için tasarlanmış yapılandırılmış bir mesaj standardı. Koridorlar hızlanıyor, ancak her biri hâlâ ulusal lisans, döviz ve AML kurallarının üzerinde işliyor. Swift üzerinden yapılan sınır ötesi ödemelerde geçiş, Türk şirketlerine bankaları, muhabir bankalar ve iş ortaklığı sözleşmeleri üzerinden ulaşıyor.
ISO 20022: Swift geçişinde son durum
| Aşama | Durum (Ekim 2026) |
|---|---|
| Sınır ötesi ödemelerde MT/ISO 20022 birlikte kullanım döneminin sona ermesi | 22 Kasım 2025’te sona erdi |
| CBPR+ ödeme mesajlarında tam yapılandırılmış veya hibrit adres zorunluluğu, yapılandırılmamış adreslerin reddedilmesi | Kasım 2026 için planlanmıştı, 27 Ağustos 2026’da ertelendi. Henüz yeni tarih yok; Swift en geç Aralık 2026’ya kadar güncelleme yapacak |
| Ertelenen SR 2026 standart sürümü (Kategori 1 dışındaki MT mesajları, menkul kıymet ve fon, takip, itiraz ve araştırma mesajları) | 12 Haziran 2027 (Swift’in 21 Eylül 2026 tarihli güncellemesi) |
| BIS Ödeme ve Piyasa Altyapıları Komitesi’nin (CPMI) uyumlaştırılmış ISO 20022 veri gereklilikleri | İşleticiler ve ödeme hizmeti sağlayıcıları 2027 sonuna kadar uygulamaya teşvik ediliyor (FSB, Ekim 2025) |
Swift zorunluluğu kaldırmadı, yalnızca takvimi uzattı; bu nedenle adres bilgisini şimdiden ayrı alanlar hâlinde tutmak yerinde olur.
G20’nin 2027 sonu hedefleri
| Alan | Bireysel ve ticari ödemeler (B2B, P2B, B2P, P2P) | Havaleler (remittance) |
|---|---|---|
| Maliyet | Küresel ortalama en fazla %1, hiçbir koridorda %3’ün üzerinde değil (2027 sonu) | 200 ABD doları göndermenin ortalama maliyeti en fazla %3, hiçbir koridorda %5’in üzerinde değil (2030, BM Sürdürülebilir Kalkınma Amacı) |
| Hız | Ödemelerin %75’i bir saat içinde alıcının kullanımına sunulacak, kalanı bir iş günü içinde | Aynı hedef, her koridorda |
| Şeffaflık | Her hizmet sağlayıcı toplam maliyeti (ücretler, döviz kuru, çevrim masrafları), tahmini teslim süresini, ödeme durumunun takibini ve hizmet koşullarını açıklayacak | |
FSB’nin Ekim 2025 raporuna göre bireysel ödeme hizmetlerinin yalnızca %35,4’ü bir saat içinde, %67,3’ü bir iş günü içinde sonuçlanıyor. P2P ödemelerin ortalama maliyeti de 2023’ten bu yana yaklaşık %2,5’te sabit. FSB 12 Mart 2026’da ülke ve bölge eylem planlarına dayanan yeni bir uygulama dönemi başlattı; 2027 sonu hedef tarihi yerinde duruyor. Hedefler bağlayıcı değil; FSB faaliyetlerinin bağlayıcı olmadığını ve “hukuki hak veya yükümlülük” doğurmadığını açıkça belirtiyor (İngilizce metin: “shall not be binding or give rise to any legal rights or obligations”). Yine de uluslararası standartlara yön veriyorlar: FATF, ödeme şeffaflığına ilişkin 16 No’lu Tavsiyesinin revizyonunu Haziran 2025’te tamamladı ve finansal kuruluşların revize tavsiyeyi 2030 sonuna kadar tam olarak uygulaması bekleniyor. Türkiye’de de ödeme hizmeti sağlayıcısı, tek seferlik ödemede uygulanacak döviz kurunu (veya referans kuru) ve fiilen farklı bir kur kullanırsa bunu müşteriye bildirmekle zaten yükümlü (Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği m. 39/1-ç ve 40/1-ç).
Türkiye’de para havalesi lisanslı bir ödeme hizmeti
6493 sayılı Kanun para havalesini ödeme hizmetleri arasında sayıyor (m. 12/1-ç). Kanuna göre para havalesi, gönderen veya alıcı adına hesap açılmaksızın fonun alıcıya ya da alıcının ödeme hizmeti sağlayıcısına aktarılması (m. 3/1-y). Ödeme hizmeti sağlayıcıları bankalar, elektronik para kuruluşları, ödeme kuruluşları ve PTT’dir (m. 13/1); TCMB ve ödeme hizmeti sağlayıcıları dışındaki kişiler ödeme hizmeti sunamaz (m. 13/2). Ödeme kuruluşu TCMB’den izin almak zorunda (m. 14/1). İzinsiz faaliyetin yaptırımı bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası (m. 28/1). Faaliyet izni başvurusunda yer almayan bir hizmeti, örneğin para havalesini, sunmak isteyen lisanslı kuruluş da TCMB’den ayrıca izin almalı (Yönetmelik m. 15/1). Ayrıntılar için ödeme ve elektronik para kuruluşu lisansı sayfamıza bakabilirsiniz.
Yönetmelik yabancı taraflarla çalışmak için iki yol öngörüyor. Kuruluşun yurt dışındaki faaliyetleri için yurt dışında yerleşik temsilci kullanılacaksa, her ülke için ayrı ayrı, gerekçe ve faydaları açıklayan bir raporla birlikte, ilk temsilcilik sözleşmesinin imzalanmasından en az otuz gün önce TCMB’ye bildirim yapılmalı (m. 18/30 ve 18/31). Yurt dışında yerleşik bir tüzel kişiyle birlikte hizmet sunulacaksa, o kişinin TCMB’den izin alması ve kendi ülkesinde yetkili olması gerekiyor (m. 19/4 ve 19/7). Bu iş birliği yalnızca taraflardan en az birinin yurt dışında olduğu ödemeleri kapsayabilir. Yabancı ortak hizmetin tek başına görünen yüzü olamaz ve Türkiye’deki müşterileri hedefleyen bir internet sitesi kuramaz. Müşteriye karşı sorumluluk da Türk kuruluşunda kalır (m. 19/1, 19/2 ve 19/5).
Ödeme ve elektronik para kuruluşlarında döviz kuralları
- İki tarafı da Türkiye’de yerleşik olan ve Türkiye’deki hizmet sağlayıcıları kullanan ödemeler yalnızca Türk lirasıyla yapılabilir; kuruluş bu işlemler için döviz alım satımı yapamaz (m. 66/3 ve 15/4).
- Taraflardan biri yurt dışındaysa, 32 sayılı Karar’a uygun olmak kaydıyla tarafların anlaştığı para birimi kullanılır (m. 66/1). Kuruluş döviz alım satımını yalnızca ödeme hizmetiyle bağlantılı olarak yapabilir. Ödeme hesabına bağlı işlemlerde döviz tutarı ödeme tutarını aşamaz ve döviz en geç ertesi iş günü sonunda müşterinin hesabından çıkmış olmalı (m. 15/4).
- Esas olan, Türkiye’de yerleşik kişilere döviz cinsinden ödeme hesabı açılmaması. Yurt dışına gönderilecek döviz hesapta en geç ertesi iş günü sonuna, yurt dışından gelen döviz ise en fazla bir ay kalabilir. TCMB belirli işlem türleri için bu süreyi bir ayı aşmamak üzere uzatabilir (m. 66/4).
Pazaryeri ve ödeme kolaylaştırıcı modellerinde bu sınırların Türk satıcıya yapılan ödemelere nasıl uygulanacağı açık bir soru. Cevap, fonun kimin hesabında durduğuna ve çevrimin ne zaman yapıldığına bağlı. Bu akışın lansmandan önce haritalanması gerekiyor.
İhracatçılar: 180 gün, %35 ve ödeme kuruluşu üzerinden tahsilat
32 sayılı Karar ve 2018-32/48 sayılı Tebliğ’e dayanan TCMB İhracat Genelgesi’nde konumuz açısından önemli dört kural var:
- Yurda getirme: kural olarak ihracat bedelleri fiili ihraç tarihinden itibaren 180 gün içinde yurda getirilmeli, İhracat Bedeli Kabul Belgesi (İBKB) de aynı süre içinde düzenlenmeli (m. 4/1 ve 8/1).
- Ödeme kuruluşları: bedeller 6493 sayılı Kanun’un 13. maddesindeki ödeme hizmeti sağlayıcıları aracılığıyla da gelebilir, ancak ihracat bedeli olarak kabulü yalnızca bankalar yapar. Kuruluştan efektif olarak çekilen ya da bir bankaya havale edilen bedelin 30 gün içinde bir banka tarafından kabul edilmesi gerekir. Bunun için kuruluşun, paranın yurt dışından geldiğini gösteren yazısı veya yazılı teyidi aranır (m. 8/3).
- Zorunlu satış: 31 Ocak 2027’ye (dahil) kadar İBKB’ye veya Döviz Alım Belgesi’ne (DAB) bağlanan bedellerin en az %35’i bankaya satılır. Banka bu tutarı aynı gün TCMB’ye satar, ihracatçıya da Türk lirası karşılığını öder (Geçici m. 4). Genelgede bu kuralın 31 Temmuz 2025 ve 31 Ekim 2025’te sona eren önceki versiyonları da yer alıyor (Geçici m. 2 ve 3); Ocak sonundan önce yeni bir karar çıkıp çıkmayacağı izlenmeli.
- Küçük tutarlar: mikro ihracat dahil bazı işlemlerde 5.000 ABD dolarını geçmeyen bedellerin tasarrufu serbest (m. 22/1).
Yurt dışında yerleşiklere hizmet sunan Türkiye’de yerleşik kişiler (örneğin yurt dışına satış yapan bir SaaS şirketi), bu kişilerden aldıkları dövizi serbestçe tasarruf edebilir. Bu döviz bankaya satılırsa, banka en az %35’ini TCMB’ye satar ve satıcıya Türk lirası karşılığını öder (Görünmeyen İşlemler Genelgesi m. 5/1 ve 5/2).
Ödemeyle birlikte yolculuk eden veri
7 Ekim 2026’dan itibaren 30.000 TL ve üzerindeki elektronik transfer mesajlarında gönderenin doğrulanmış bilgileri yer almak zorunda: ad, hesap numarası (yoksa referans numarası) ve adres ya da kimlik numarası gibi en az bir tanımlayıcı. Alıcının adı ve hesap numarası da mesajda bulunmalı, ancak bunların teyidi zorunlu değil. Kural yurt içi ve yurt dışı transferlerin ikisini de kapsıyor (Tedbirler Yönetmeliği m. 24/1, 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik; eşik daha önce 15.000 TL idi). 30.000 TL’nin altındaki transferlerde de iki tarafın adı ve hesap numarası mesajda yer almalı, teyit zorunlu değil (m. 24/2). Birinci fıkradaki bilgileri içermeyen mesaj alan kuruluş transferi iade eder ya da eksikleri gönderen kuruluştan tamamlatır (m. 24/4). Ayrıntılar MASAK yazımızda. ISO 20022’nin yapılandırılmış alanları uyumu kolaylaştırır, ancak doğrulama yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
AB koridorlarında AB tarafı kendi kuralını uygular. 30 Aralık 2024’ten beri uygulanan (AB) 2023/1113 sayılı Tüzük, AB’de yerleşik bir ödeme hizmeti sağlayıcısının gönderdiği veya aldığı, para birimi ne olursa olsun tüm fon transferlerini kapsıyor (m. 2/1). Tüzüğün gönderen veri seti Türk kuralından daha geniş: ad, ödeme hesabı numarası ve ülke adı dahil adres, resmî kimlik belgesi numarası ve müşteri numarası ya da bunların yerine doğum tarihi ve yeri (m. 4/1). AB dışından gelen transferde AB’deki alıcının hizmet sağlayıcısı, bu bilgilerin ve alıcının adı ile hesap numarasının eksik olup olmadığını tespit etmek (m. 7/2-b) ve risk esaslı olarak transferi reddetmek ya da eksik bilgiyi talep etmek zorunda (m. 8/1). AB’deki gönderen veya alıcılara hizmet veren bir Türk ödeme hizmeti sağlayıcısı iki veri setini birlikte haritalamalı.
Kayıtlar en az on yıl Türkiye’de saklanmalı (6493 sayılı Kanun m. 23/1). Birincil ve ikincil sistemler ile veri yedekleme merkezlerinin de yurt içinde bulunması zorunlu (Bilgi Sistemleri Tebliği m. 21/1). Taraflardan biri yurt dışındaysa, veri yurt dışındaki üçüncü kişilerle şu koşullarla paylaşılabilir: paylaşım işlemin gerektirdiği kadarla sınırlı ve ölçülü olmalı ve müşterinin talebine ya da talimatına dayanmalı, veri Türkiye’de saklanmaya devam etmeli ve KVKK m. 9 saklı kalmalı (m. 21/4).
Nereden başlamalı?
Koridor ekleyen ödeme hizmeti sağlayıcısı için:
- Lansmandan önce faaliyet izninizin para havalesini kapsayıp kapsamadığını kontrol edin.
- Her koridor için yurt dışında temsilci (30 gün önceden bildirim) ile yabancı iş ortağı (TCMB izni) arasında seçim yapın.
- Döviz tutma sürelerini ve yurt içi işlemlerde yalnızca TL kuralını sisteme gömün.
- Swift ertelemesine rağmen yapılandırılmış adres verisini şimdiden toplayın.
- 30.000 TL gönderen bilgisi kuralını gelen ve giden mesajlara, AB koridorlarında da AB veri setini uygulayın.
- Yurt dışı veri akışlarını Tebliğ m. 21/4 ve KVKK kapsamında belgeleyin.
İhracatçı için:
- Her sevkiyat için 180 günlük süreyi takip edin.
- Pazaryeri veya ödeme kuruluşu üzerinden tahsilatta kuruluşun yazısını alın ve 30 gün içinde banka kabulünü sağlayın.
- Nakit akışınızı %35 satış yükümlülüğüne göre planlayın.
FAST ve karekod yazımıza ve fintech hukuku sayfamıza da göz atabilirsiniz.
Kasım 2026’daki yapılandırılmış adres tarihi değişti mi?
Evet. Swift 27 Ağustos 2026’da ISO 20022 ödeme mesajlarında yapılandırılmış adrese geçiş süresinin uzatılması yönündeki talebi kabul etti. En geç Aralık 2026’ya kadar güncelleme yapacağını açıkladı; Kasım için planlanan diğer ödeme değişiklikleri ayrı bir takvimle aşamalı olarak uygulanacak.
İhracat bedeli ödeme kuruluşu üzerinden tahsil edilebilir mi?
Evet, ancak ihracat bedeli olarak kabulü yalnızca bankalar yapar. Banka, paranın yurt dışından geldiğini gösteren kuruluş yazısına veya kuruluşun yazılı teyidine dayanarak kabulü 30 gün içinde gerçekleştirir (İhracat Genelgesi m. 8/3).
G20 hedefleri Türk fintech şirketlerini bağlar mı?
Hayır. Bunlar G20’nin onayladığı ve uygulamasını FSB’nin koordine ettiği hedefler; FSB faaliyetlerinin bağlayıcı olmadığını belirtiyor. Ancak FATF’ın 16 No’lu Tavsiyesi gibi uluslararası standartlara yön veriyorlar. Türkiye’de döviz kuruna ilişkin bilgilendirme yükümlülükleri de Ödeme Hizmetleri Yönetmeliği m. 39 ve 40 uyarınca zaten uygulanıyor.
Kaynak. 6493 sayılı Kanun (RG 27.6.2013, S. 28690), m. 3, 12-14, 23, 28; Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (RG 1.12.2021, S. 31676), m. 15, 18, 19, 39, 40, 66; Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşlarının Bilgi Sistemleri ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcılarının Ödeme Hizmetleri Alanındaki Veri Paylaşım Servislerine İlişkin Tebliğ (RG 1.12.2021, S. 31676), m. 21; TCMB İhracat Genelgesi, m. 4, 8, 22, Geçici m. 4 (32 sayılı Karar; 2018-32/48 sayılı Tebliğ, RG 4.9.2018, S. 30525); TCMB Görünmeyen İşlemler Genelgesi (18.5.2026), m. 5; Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik (RG 9.1.2008, S. 26751), m. 24, 11845 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile değişik (RG 7.10.2026, S. 33393); (AB) 2023/1113 sayılı Tüzük (AB Resmî Gazetesi L 150, 9.6.2023), m. 2, 4, 7, 8; FSB 2021 ilerleme raporu (Tablo 1), 2025 ilerleme raporu ve 12.3.2026 tarihli duyuru; Swift ISO 20022 programı ve erteleme duyurusu (27.8.2026, güncelleme 21.9.2026).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.
