EIT Food’un kadın girişimcileri desteklemek için yürüttüğü Empowering Women in Agrifood (EWA) Grow Programı 2026 kapsamında, gıda ve tarım alanında girişim kuran katılımcılara “Gıda ve Tarım Girişimleri İçin Hukuki Temeller” eğitimini verdik. Eğitimi Vircon Legal ekibinden Ceren Düzovalı ve Gülşah Bostan gerçekleştirdi. Vircon Legal Yönetici Ortağı Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu ise programın Istanbul Ignited by Slush’D etkinliğine katılan katılımcılarıyla canlı bir soru-cevap oturumu yaptı.
EWA Grow nedir?
EWA, EIT Food’un tarım ve gıda sektöründe girişimciliğin erken aşamasındaki kadınları desteklemek için başlattığı bir program. EWA Grow ise bu yapının, erken aşama girişimi veya iş fikri olan kadınların fikirlerini geliştirmesine, doğrulamasına ve büyütmesine odaklanan ayağı.
2026 dönemine Türkiye’nin yanı sıra Arnavutluk, Bulgaristan, Hırvatistan, Kıbrıs, İtalya, Litvanya, Portekiz, Sırbistan, Slovenya, İspanya ve Ukrayna’dan girişimciler katılıyor. Her ülkeden en fazla 10 kişi olmak üzere en fazla 120 katılımcı, Mayıs-Kasım 2026 arasında altı aylık bir programdan geçiyor. Program; uzman eğitimleri, birebir mentorluk, eşleştirme etkinlikleri, masterclass’lar ve ödüllü bir Demo Day’den oluşuyor. Eğitim başlıkları arasında iş temelleri, pazar geliştirme ve sektör trendlerinin yanında finansal ve hukuki konular da var. Bizim oturumumuz bu hukuki ayağın parçasıydı.
Neden ayrı bir hukuk oturumu?
On yılı aşkın süredir yüzlerce girişimle çalışırken gördüğümüz şey şu: Gıda ve tarım girişimleri, yazılım girişimlerinin karşılaştığı tüm hukuki sorulara ek olarak fiziksel ürünün getirdiği bir katmanla da uğraşıyor. Bir SaaS kurucusu ilk gün şirket yapısını, kurucular arası pay dağılımını ve sözleşmelerini düşünür. Bir gıda girişimcisi bunlara ek olarak üretim yerinin kayıt ve onay süreçlerini, etiket ve beyan kurallarını, tedarik zincirindeki sorumluluğu ve tarif ya da formülünün korunmasını da düşünmek zorunda.
Oturumda bu katmanları bir girişimin yaşam döngüsüne göre ele aldık.
Agrifood girişimleri için temel hukuki başlıklar
Şirket yapısı ve kurucu ilişkileri. Limited mi anonim şirket mi sorusu, yatırım alma planıyla birlikte düşünülmeli. Kurucular arasında hak ediş (vesting), rol ve karar alma kurallarını yazılı hale getiren bir kurucular sözleşmesi, ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkların en ucuz sigortası.
Marka ve fikri mülkiyet. Gıda ürünlerinde marka çoğu zaman şirketin en değerli varlığı. Ürün adı ambalaja basılmadan önce marka araştırması yapılmalı ve tescil başvurusu erken aşamada yapılmalı. Tarif, formül ve üretim yöntemi ise çoğu durumda patentten çok ticari sır olarak korunuyor; bu da çalışan, üretici ve ortak üretim (co-packing) sözleşmelerine güçlü gizlilik hükümleri yazmayı gerektiriyor. Bkz. Fikri Mülkiyet.
Gıda mevzuatı. Türkiye’de gıda işletmeleri 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu çerçevesinde kayıt veya onay süreçlerine tabi. Ürünün türüne göre hangi sürecin uygulanacağı, etiketleme kuralları ve sağlık beyanlarının sınırları, satışa başlamadan önce netleştirilmesi gereken konular.
Tedarik ve satış sözleşmeleri. Çiftçiden, üreticiden veya fason tesisten tedarikte kalite standartları, teslim koşulları ve ürün kusurunda sorumluluğun kimde olacağı açıkça yazılmalı. Perakende zincirleri ve dağıtıcılarla yapılan sözleşmelerdeki iade, raf ücreti ve ödeme vadesi hükümleri, nakit akışını doğrudan etkiliyor.
Doğrudan tüketiciye satış ve veri. Kendi e-ticaret kanalından satış yapan girişimler mesafeli satış kuralları ve KVKK yükümlülükleriyle karşılaşıyor: aydınlatma metni, ticari elektronik ileti izni ve müşteri verisinin güvenliği.
Yatırıma hazırlık. Hibe, hızlandırıcı ve yatırım süreçlerinde temiz bir hisse tablosu, düzenli tutulmuş sözleşmeler ve tescilli marka, hukuki incelemeyi kısaltır ve pazarlıkta eli güçlendirir. Erken aşama yatırım araçları için Startup Yatırım Terimleri Sözlüğü.
Formülasyon geliştiren girişimler için başlıklar
Oturumda, kendi gıda formülasyonunu geliştirip markalara sunan girişimlerin karşılaştığı sorular da ele alındı.
Formülasyon lisanslama. Geliştirilen bir formülasyonun kullanım hakkı, mülkiyeti devredilmeden bir markaya lisanslanabilir. Lisans sözleşmesinde kapsam (hangi ürün, hangi kanal, hangi ülke), münhasır olup olmadığı, süre, alt lisans verilip verilemeyeceği ve sözleşme sona erdiğinde markanın formülasyonu kullanmayı nasıl bırakacağı açıkça yazılmalı.
Fikri mülkiyetin korunması. Formülasyonlar patentle korunabilir; ancak patent başvurusu formülü kamuya açar ve yenilik şartı her formülasyonda sağlanamaz. Bu yüzden pek çok gıda formülasyonu ticari sır olarak korunur. Bu koruma ancak bilgiye erişimi sınırlandıran gizlilik sözleşmeleri, erişim kayıtları ve çalışan ile üretici sözleşmelerindeki gizlilik hükümleriyle ayakta kalır. Bir markayla ortak ürün geliştiriliyorsa, çalışmaya başlamadan önce girişimin mevcut bilgi birikimi (background IP) ile ortak çalışmada ortaya çıkacak sonuçlar (foreground IP) birbirinden ayrılmalı; yeni formülasyonun kime ait olacağı, diğer tarafın onu hangi koşullarla kullanabileceği ve sonraki iyileştirmelerin kime ait olacağı sözleşmeye yazılmalı.
Ar-Ge ve danışmanlık sözleşmeleri. Müşteriye özel formülasyon geliştirme, prototipleme ve teknik danışmanlık hizmetleri için genellikle bir çerçeve sözleşme ve her proje için ayrı iş emri (SOW) yapısı kullanılır. İş tanımı, aşamalar ve teslim kriterleri, kabul süreci, revizyon sayısı, gizlilik ve sonuçların mülkiyeti burada düzenlenir. Danışmanlık sırasında paylaşılan know-how’ın sözleşme bittikten sonra kim tarafından ve nasıl kullanılabileceği de bu sözleşmenin konusu.
Ücretlendirme ve lisans bedelleri. Lisansta peşin lisans bedeli, satış üzerinden yüzde veya birim başına royalti ve asgari yıllık garanti birlikte kullanılabilir. Proje bazlı Ar-Ge’de sabit proje ücreti ya da aşama (milestone) ödemeleri, sürekli teknik danışmanlıkta ise aylık sabit ücret (retainer) veya saat bazlı ücret öne çıkıyor. Royalti modelinde satış raporlaması ve denetim hakkı sözleşmeye yazılmazsa, bedelin doğru ödendiğini doğrulamak zorlaşır.
Lisanslama ve hammadde tedarikinin birlikte yürütülmesi. Formülasyon lisanslanırken hammaddenin de girişimden alınması isteniyorsa, bu ilişki tek bir sözleşmede ayrı bölümler halinde ya da birbirine bağlı iki sözleşmeyle kurulabilir. Fiyat güncelleme mekanizması, kalite spesifikasyonu, teslim süreleri ve tedarik aksadığında ne olacağı açıkça düzenlenmeli. Lisans alanın hammaddeyi yalnızca girişimden almasını şart koşan münhasır tedarik hükümleri rekabet hukuku açısından da değerlendirilmeli; süresi ve kapsamı buna göre belirlenmeli.
Slush’D’de canlı soru-cevap
Eğitimin ardından Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu, Istanbul Ignited by Slush’D’ye katılan EWA Grow girişimcileriyle etkinlik alanında bir araya gelerek canlı bir soru-cevap oturumu gerçekleştirdi. Oturum, katılımcıların kendi girişimlerine dair sorularıyla ilerledi. Bu format bize her seferinde aynı şeyi hatırlatıyor: Hukuki soruların büyük kısmı doğru zamanda sorulduğunda kısa bir yönlendirmeyle çözülebiliyor; geç sorulduğunda ise aylar ve ciddi maliyet anlamına gelebiliyor.
Programı yürüten EIT Food ekibine ve oturumlara katılan tüm girişimcilere teşekkür ederiz. Demo Day’de sahneye çıkacak girişimlere başarılar diliyoruz.
Kaynak. EIT Food: Call for Empowering Women in Agrifood (EWA) Grow Programme 2026 Participants.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Gıda veya tarım girişiminiz için bizimle görüşme planlayın.
