Yapay zeka ajanı nedir?
Yapay zeka ajanı (veya agentic AI); bir hedefe ulaşmak için çok adımlı görevleri sınırlı insan müdahalesiyle planlayan ve yürüten yapay zeka sistemidir: araç ve API çağırır, gezinir, kayıt sistemlerine yazar veya işlem yapar. Terim, işleyen sistemi adlandırır. Bu giriş, hukukun böyle bir sistemden ne çıkardığıyla ilgilidir — en başta, yaptıklarından kimin sorumlu olduğuyla.
Ajan tabanlı bir sistem nasıl çalışır?
Ajan yeni bir model türü değildir: bir temel modelin etrafına örülmüş bir mimaridir — genellikle bir büyük dil modeli ile araç/fonksiyon çağırma arabirimleri, bellek ve sistemi hedefe doğru ilerleten bir orkestrasyon döngüsü.
- Planlama: model hedefi sıralı adımlara böler ve ara sonuçlar geldikçe planı günceller;
- Araç kullanımı: bağlayıcılar — giderek Model Context Protocol gibi arabirimlerle standartlaşıyor — sistemin veritabanı sorgulamasına, gezinmesine, mesaj göndermesine veya kayıt sistemlerine yazmasına imkân verir;
- Bellek: kısa vadeli bağlam ve uzun vadeli depolar, ajanın durumu adımlar ve oturumlar arasında taşımasını sağlar;
- Orkestrasyon: bir kontrol döngüsü bunların tümünü sıralar; ne zaman yeniden deneyeceğine, ne zaman duracağına ve ne zaman insana devredeceğine karar verir.
AI Act ajanlara nasıl yaklaşır?
AB AI Act’te ayrı bir “ajan” kategorisi yoktur: ajan diğer her yapay zeka sistemi gibi değerlendirilir; ancak otonomi mevcut kuralların bahsini yükseltir. Ajanla etkileşen kişilere m. 50 uyarınca yapay zekayla muhatap oldukları bildirilmelidir; insan gözetimi öneren değil eyleyen bir sisteme göre tasarlanmalıdır; Ek III alanında — işe alım, kredi, temel hizmetler — çalışan ajan, beraberindeki her şeyle yüksek risk sınıflandırması alır.
Hukuki basınç noktaları
- İsnat: Türk borçlar hukukunda ajanın “beyanları” genellikle onu konuşlandıran şirketi bağlar — yetki sınırları ve harcama tavanları hem sistem tasarımına hem karşı taraf koşullarınıza yazılmalıdır;
- GPAI zinciri: temel modeller üzerine kurulu ajanlar GPAI değer zinciri sorularını devralır — neyin sağlayıcısı kim, hangi görevler modelle birlikte seyahat eder;
- Kayıt: ajanın eylem izi sorumluluk kanıtınızdır; onu sözleşmelerinizi sakladığınız titizlikle saklayın.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de yürürlükte yapay zekaya özgü bir kanun yoktur; ajanın eylemleri genel sözleşme ve haksız fiil kurallarına göre isnat edilir, ajan kişisel veriye dokunduğu her yerde KVKK (6698 sayılı Kanun) uygulanır. Pratikte bu iki yönlü keser: Türk şirketi ajanının taahhütlerini reddedemez; ama sınırlayabilir — sipariş tavanları, tanımlı işlem türlerinde onay adımları ve ajanın neyi bağıtlayıp bağıtlayamayacağını yazan koşullar. Bu sınırlar sonradan mahkemede değil, baştan sistemde ve sözleşmede kurulduğunda işe yarar. AB’deki müşteriler için ajan tabanlı ürün geliştiren Türk ekipler ayrıca, AB’de yapılanmaları olmasa bile AB AI Act gereklerinin müşteri sözleşmeleri üzerinden kendilerine ulaşmasını beklemelidir.
Yapın: ajanın hangi işlemleri tek başına tamamlayabileceğine, hangilerinin insan imzası gerektirdiğine lansmandan önce karar verin; bu ayrımı hem sisteme hem sözleşmeye yazın. Yapmayın: ajan çıktısını salt içerik gibi ele almayın; ajan özellikleri içerik riskini eylem riskine çevirir ve önlemleri farklıdır.
İlgili rehberler: Yapay Zeka Sizin Adınıza Hareket Ettiğinde.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).