ESOP; çalışanlara, hak edişin (vesting) ardından şirket paylarını önceden belirlenmiş fiyattan edinme hakkı veren plandır — startup dünyasının standart elde tutma aracı; Türk hukukunda TTK şarta bağlı sermaye artırımı mekaniği ve özel vergi rejimiyle uygulanır.

AI washing; bir ürünün yapay zeka yeteneklerini yatırımcı veya müşterilere abartma ya da yanlış tanıtmadır — riziko menkul kıymet dolandırıcılığı (SEC uygulaması), tüketici koruma ve haksız rekabet hukuku ile M&A ve finansman belgelerindeki beyan ve tekeffüllerden geçer.

Yapay zeka ajanı; sınırlı insan müdahalesiyle çok adımlı görevleri planlayıp yürüten — araç çağıran, gezinen, işlem yapan — yapay zeka sistemidir. Ajan otonomisi; AI Act sınıflandırma, şeffaflık ve gözetim kurallarını ve temsil-yetki temelli sözleşme hukukunu zorlar.

İnsan gözetimi; yüksek riskli yapay zeka sistemlerinin gerçek kişilerce etkin gözetime imkân verecek şekilde tasarlanmasını gerektiren m. 14 kuralıdır — çıktıları anlamak, otomasyon yanlılığını yakalamak, müdahale etmek ve sistemi durdurmak; kullanıcı tarafında yetkin personel görevlendirme yükümlülüğüyle.

Piyasa sonrası izleme; sağlayıcının m. 72 görevidir — yüksek riskli yapay zeka sisteminin gerçek dünya performansına ilişkin verileri yaşam döngüsü boyunca sistematik toplayıp analiz etmek; düzeltici faaliyet ve olay raporlamasını besler.

Ciddi olay; yapay zeka sisteminin doğrudan veya dolaylı olarak ölüme ya da sağlıkta ciddi zarara, kritik altyapıda ciddi ve geri döndürülemez aksamaya, temel hak yükümlülüklerinin ihlaline veya mal ve çevrede ciddi zarara yol açan arızasıdır — sağlayıcıya raporlama görevi doğurur.

Uygunluk değerlendirmesi; yüksek riskli yapay zeka sisteminin piyasaya sürülmeden önce AI Act gerekliliklerini karşıladığının — iç kontrol veya onaylanmış kuruluş yoluyla — gösterilmesi sürecidir; AB uygunluk beyanı ve CE işaretiyle sonuçlanır.

Sosyal skorlama — kişileri sosyal davranış veya kişisel özelliklere göre zaman içinde değerlendirip ilgisiz bağlamlarda veya davranışla orantısız aleyhte muameleye yol açmak — 2 Şubat 2025’ten beri AI Act m. 5 ile yasaktır.

Biyometrik sınıflandırma, kişileri biyometrik verilerine göre kategorilere atamaktır. Irk, siyasi görüş, sendika üyeliği, din, cinsel yaşam veya yönelim çıkarımı 2 Şubat 2025’ten beri yasaktır; diğer kullanımlar yüksek risklidir.

Duygu tanıma sistemi, biyometrik veriden duygu veya niyet tespit eden/çıkaran yapay zeka sistemidir. AB AI Act işyeri ve eğitimde kullanımı yasaklar (2 Şubat 2025’ten beri); kalan kullanımlar yüksek riskli olup bildirim gerektirir.