AI washing nedir?
AI washing (yapay zeka aklaması); yapay zekanın bir üründeki rolünü abartan, yanlış tanıtan veya uyduran pazarlama ya da açıklamadır: perde arkasında kural motoru veya insan emeği olan “yapay zeka destekli” özellikler, uydurulmuş model yetenekleri, şişirilmiş otomasyon iddiaları. Bir AI Act kavramı değildir. Riziko genel hukuktan geçer: menkul kıymet ve yatırımcı dolandırıcılığı kuralları — SEC 2024’ten beri AI washing yaptırım kararları alıyor — tüketici koruma ve haksız rekabet kuralları ile reklam öz denetimi.
En sert nerede ısırır?
- Yatırım turu: yatırımcı sunumları ve bilgilendirme materyalleri doğrudan dolandırıcılık kuralı sahasındadır — yapay zeka iddiası yapması en ucuz, savunması en pahalı iddiadır;
- M&A ve yatırım belgeleri: “yapay zeka yetenekleri” beyan ve tekeffülleri artık standarttır; şişirilmiş iddia çıkışta tazminat olayına dönüşür;
- Ürün pazarlaması: “yapay zeka” iddiaları her performans iddiası gibi ispatlanmalıdır — şikâyetten sonra değil, yayından önce.
Hukuki boyut
Üç alanda da örüntü aynıdır: beyan, yapıldığı anda ve o an elde bulunan kanıta göre yargılanır. İşleyen çözüm bir kanıt dosyasıdır — kamuya açık her yapay zeka iddiası için modelin gerçekte ne yaptığını, iddianın arkasındaki metrikleri ve döngüdeki insan rolünü kaydeden tek sayfalık ispat memosu. Due diligence ekipleri artık tam olarak bu dosyayı istiyor; dosyanın yokluğu başlı başına bir bulgudur.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de yapay zekaya özgü bir kanun yoktur; AI washing genel kurallara düşer: tüketiciye dönük iddialarda tüketici koruma hukuku (TKHK) ve reklam çerçevesi, işletmeler arasında Türk Ticaret Kanunu’nun (TTK) haksız rekabet hükümleri, yatırımcı varsa sermaye piyasası açıklama kuralları. KVKK (6698 sayılı Kanun) ayrı bir tuzaktır: insan eliyle yürütülen işlemeyi “tamamen otomatik yapay zeka” diye anlatmak, işlemenin kendisini yanlış beyan etmektir. Yabancı fonlardan yatırım alan Türk startupları için sunum, yalnız Türk hukukuna göre değil, yatırımcının dolandırıcılık kurallarına göre okunur.
Yapın: kamuya açık her yapay zeka iddiasının arkasında bir ispat memosu tutun; her turdan önce sunumu yeniden okuyun. Yapmayın: mühendisliğin kural motoru dediğini pazarlamanın “yapay zeka” diye anlatmasına izin vermeyin; iki belge arasındaki fark davacının delilidir.
İlgili rehberler: Yapay Zeka Due Diligence.
Kaynak. (AB) 2024/1689 sayılı Yapay Zekâ Tüzüğü (AI Act).