Önalım hakkı nedir?
Önalım Hakkı (Right of First Refusal — ROFR) — belirlenmiş tarafları (tipik olarak mevcut hissedarlar veya şirket) önerilen satış ilerlemeden önce hisseleri satın almak için üçüncü taraf teklifini eşleştirme seçeneği veren sözleşmesel bir haktır. ROFR hükümleri hissedar sözleşmelerinde, kurucu hissedar sözleşmelerinde ve hissedar kompozisyonunu kontrol etmek ve bilgi gizliliğini korumak için risk sermayesi anlaşma belgelerinde görünür.
ROFR mekanikleri
Standart ROFR süreci. (1) Tetik olayı — hissedar hisseleri satın almak için bona fide üçüncü taraf teklifi alır. (2) Bildirim yükümlülüğü — satıcı hissedar teklif ayrıntılarıyla (fiyat, şartlar, alıcı kimliği) ROFR sahiplerini bilgilendirmelidir. (3) ROFR kullanım penceresi — ROFR sahiplerinin teklifi eşleştirmeyi seçmek için tanımlı süresi vardır (tipik olarak 15-30 gün). (4) Sonuç — kullanılırsa, ROFR sahipleri teklif edilen şartlarda satın alır; kullanılmazsa, üçüncü tarafa orijinal satış ilerler. Mekanizma, mevcut taraflara sahipliği korumak için öncelik verirken üçüncü taraf teklif şartlarını korur.
ROFR vs ROFO ayrımı
İki ilgili ancak farklı mekanizma. (1) ROFR (Right of First Refusal) — üçüncü taraf teklifi yerinde olmalıdır; ROFR sahibi eşleştirebilir. (2) ROFO (Right of First Offer) — satıcı hissedar önce ROFO sahiplerine teklif etmelidir; yalnızca reddederlerse üçüncü taraf teklifleri düşünülebilir. ROFR daha satıcı-dostudur (üçüncü taraf müzakeresini korur); ROFO daha mevcut-sahip-dostudur (mevcut sahipler hisse isterse üçüncü taraf müzakere ihtiyacını ortadan kaldırır).
ROFR nerede görünür?
Beş tipik uygulama. (1) Kurucu hisseleri — şirket ve diğer kuruculuğun kurucu hisse transferleri üzerinde ROFR’si vardır. (2) Yatırımcı hisseleri — şirket ve diğer yatırımcıların sonraki-aşama hisse transferleri üzerinde ROFR’si vardır. (3) Ortak-yatırım hakları — takip eden turlar üzerinde ROFR. (4) Ortak girişim çıkışları — JV ortak hisse transferleri üzerinde ROFR. (5) Gayrimenkul — mülk satınalmalarında ROFR. Her uygulama farklı tarafların kontrol çıkarlarını dengeler.
ROFR taslak hazırlama hususları
Dört tasarım parametresi. (1) Kapsam — ROFR tüm transferlere mi yoksa yalnızca bağlı olmayan transferlere mi uygulanır? (2) Kullanım penceresi — ROFR sahiplerinin yanıt vermek için ne kadar süreleri var? (3) Eşleştirme gereksinimleri — ROFR sahipleri tam olarak şartları mı yoksa sadece fiyatı mı eşleştirmelidir? (4) Kademeli haklar — ilk ROFR sahibi reddederse, diğer sahipler sıralı fırsat alır mı? Her parametre ROFR’nin hisse likiditesi üzerindeki pratik etkisini etkiler.
ROFR sınırlamaları
Üç pratik kısıtlama. (1) Pazarı dondurur — potansiyel alıcılar ROFR sahiplerinin eşleştirebileceğini bilerek tekliflerden kaçınabilir, pazar ilgisini azaltır. (2) Açıklama riski — satıcı hissedar ayrıntılı teklif şartlarını açıklamalıdır, potansiyel olarak alıcı gizliliğini tehlikeye atar. (3) Nakit gereksinimi — ROFR sahiplerinin kullanmak için nakit olması gerekir; yapısal olarak fakir sahipler için etkinliği sınırlar.
Türkiye bağlamı
Türk-yerleşik şirketler için, TTK Madde 460-491 hisse transfer kısıtlamalarını yönetir; ROFR hükümleri uygulanabilir olması için şirket ana sözleşmesinde veya hissedar sözleşmelerinde uygun şekilde hazırlanmalıdır. Türk kurumsal uygulaması tipik olarak SPK-lisanslı faaliyetlerin ROFR kullanım prosedürleriyle çelişmemesini sağlama özeniyle kurucu hissedar sözleşmelerinde ve VC term sheet’lerinde ROFR hükümlerini içerir.
İlgili: ROFO, Tag-Along, Drag-Along.