Entrepreneur in residence (EIR), bir girişim fonu, hızlandırıcı, üniversite veya şirketin bünyesinde geçici bir süre: tipik olarak 6 ila 18 ay: konumlanan deneyimli girişimcidir. Fonlardaki klasik kurgu: çıkış yapmış veya şirketini kapatmış bir kurucu, bir sonraki şirketini fonun çatısı altında arar; bu süreçte portföy şirketlerine danışmanlık verir, deal flow değerlendirir ve doğrulanan fikir fonun öncülüğünde şirketleşir. Kurumsal EIR programları ise iç girişimleri kurmak veya inovasyon birimlerine girişimci refleksi taşımak için aynı modeli kullanır.
Düzenlemenin ekonomisi pazarlığa tabidir: EIR genellikle bir maaş veya danışmanlık ücreti alır; asıl bedel, kurulacak şirkette fonun alacağı pay ve yatırım önceliğidir. Fon erken erişim ve kalite filtresi kazanır; EIR sermayeye, ağa ve doğrulama altyapısına erişir.
Sözleşme mimarisi
EIR ilişkisinin tüm değeri, baştan yazılmamış soruların sonradan pahalılaşmasındadır. Fikri mülkiyet: rezidans sırasında geliştirilen fikirler kime ait: EIR’a mı, fona mı, müstakbel şirkete mi? Statü: danışman mı, çalışan mı (Türkiye’de SGK ve iş hukuku sonuçlarıyla)? Münhasırlık ve rekabet: EIR aynı anda başka projelere bakabilir mi; ayrılırsa fonun gördüğü deal flow’u kullanabilir mi? Yatırım hakları: fonun kurulacak şirkete yatırım önceliği bir hak mı, yükümlülük mü, hangi değerlemeyle? İyi EIR sözleşmeleri bu dört bloğu: IP devri ve istisnaları, statü ve vergi, gizlilik/rekabet sınırları, yatırım opsiyonunun şartları: tek belgede ve şirketleşme senaryosuna referansla çözer.
Pazarlık masasındaki pratik soru şudur: EIR döneminde doğan fikir fonun mu, kişinin mi? Cevabı dokümanda netleştirmenin standart yolu, “rezidans kapsamı” tanımı: fon kaynaklarıyla ve fon bilgisiyle geliştirilen projeler içeride, kişinin önceden var olan ve bağımsız geliştirdiği fikirleri açıkça dışarıda. Bu tek tanım, ilişkinin sonundaki en pahalı tartışmayı baştan kapatır.
EIR modelinin kökeni ve tipik profil
Model 1980’lerde Kleiner Perkins’te ortaya çıkmış ve bugün birinci lig VC fonlarının çoğunda standart hâle gelmiştir. Tipik EIR profili şöyledir: daha önce şirketini satmış veya çıkış yapmış bir kurucu (en yaygın yol), hızlı büyüyen bir teknoloji şirketinde (çoğunlukla bir satın alma sonrasında) üst düzey yönetici, MBA veya doktora sonrası 2-5 yıl operasyonel deneyim, hedef sektörlerde güçlü bir ağ ve opsiyonellik ile sinyal değeri karşılığında yönetici ücretinden vazgeçmeye isteklilik.
Görevler ve rol türleri
EIR’lar danışmanlık ve deal flow değerlendirmesinin yanı sıra potansiyel yatırımlar için teknik ve sektörel due diligence desteği verir ve fonun ağı içinde potansiyel kurucu ortaklarla eşleşme imkânı bulur. Rolün başlıca türleri:
- Ön kuluçka EIR’ı: belirli bir yeni girişimi kuluçkaya yatırmak için katılır; fon çoğunlukla tohum sermaye ve ilk yatırımcı hakları sağlar.
- Sektör EIR’ı: belirli bir dikeyde (fintech, sağlık teknolojisi, iklim) fonun yatırım tezini destekleyen alan uzmanı.
- Ziyaretçi EIR: kısa süreli (3-6 ay), yarı zamanlı katılım.
- Kurumsal EIR: çoğunlukla kurumsal girişim sermayesi kollarında (örneğin eski adı Google Ventures olan GV ve Salesforce Ventures) ana şirketin işiyle bağlantılı stratejik girişim fikirlerini araştırır.
- Operator-in-Residence (OIR): yeni şirket kurmaktan çok operasyonel desteğe odaklanan varyant.
Ücret, haklar ve çıkış yolları
EIR’lar tipik olarak maaş veya danışmanlık ücretinin yanı sıra ofis ve idari destek alır; fon ise bir sonraki girişim üzerinde ilk ret hakkı (right of first refusal) elde eder. EIR’lar kural olarak carried interest almaz; bazı fonlar EIR’ın getirdiği belirli işlemlere katılım imkânı tanır. Yaygın çıkış yolları: fonun tohum yatırımcı olduğu yeni bir girişim kurmak (en yaygın), bir portföy şirketine CEO veya CTO olarak katılmak, fonda ortak olmak (nadir) ya da başka bir şirkette operasyonel role dönmek. Fonlar açısından EIR, en iyi kurucuların fonu bir “kurucu yuvası” olarak görmesini sağlar, due diligence kapasitesindeki sektör boşluklarını doldurur ve kalıcı istihdam olmadan portföy desteğini güçlendirir.
Girişim bünyesinde EIR benzeri rol
Bir girişim kendi bünyesinde EIR benzeri bir rol için işe alım yapacaksa önerilen yapı şöyledir: 6-12 aylık görev süresi, %0,25-1 oranında danışmanlık pay hakkı (equity advisory grant), net bir kapsam ve münhasırlık olmaması.