Cari (kısa vadeli) yükümlülükler nedir?
Cari yükümlülükler, bir şirketin raporlama tarihinden itibaren 12 ay içinde karşılamayı beklediği borçlardır — TMS 1 / IAS 1 ve US GAAP (ASC 210) uyarınca bilançonun cari varlıklar altında kaydedilir. Alacaklılar, tedarikçiler ve vergi idaresinin işletme üzerindeki kısa vadeli talepleridir.
Ana bileşenler
- Ödenecek hesaplar: tedarikçilere borçlu ticari kredi.
- Tahakkuk eden giderler: gerçekleşmiş ama henüz faturalanmamış — ödenecek ücretler, tahakkuk eden faiz, tahakkuk eden vergiler.
- Kısa vadeli borç: banka kredi hatları, commercial paper, uzun vadeli borcun kısa vadeli kısmı.
- Ertelenmiş gelir (kısa vadeli): 12 ay içinde teslim edilecek edim yükümlülükleri için alınan nakit — yıllık peşin tahsilatlı SaaS’ta çok büyük olabilir.
- Vergi borcu: tahakkuk etmiş ama ödenmemiş kurumlar vergisi, idare adına tahsil edilen KDV/ÖTV.
- Kiralama yükümlülükleri (kısa vadeli): TFRS 16 / IFRS 16 kira ödemelerinin sonraki 12 ayı.
Cari yükümlülük kullanılan likidite oranları
- Cari oran: cari varlık ÷ cari yükümlülük. >1,5× rahattır.
- Asit test: (cari varlık − stok) ÷ cari yükümlülük. >1,0× sağlıklıdır.
- İşletme sermayesi: cari varlık − cari yükümlülük. Kısa vadeli likidite tamponu.
SaaS’ta cari yükümlülükler
Yıllık faturalı SaaS işletmeleri büyük ertelenmiş gelir bakiyeleri biriktirir — şirketin nakit ödeyerek değil hizmet sunarak eriteceği “dost” yükümlülük. Toplam cari yükümlülük içinde yüksek ertelenmiş gelir oranı pozitif sinyaldir: işletme tanınmış gelirden önce nakit topluyor.
Türkiye bağlamında
Türk şirketlerinde KDV, stopaj ve SGK primleri belirli son ödeme tarihleriyle cari yükümlülüktür; gecikmesi gecikme faizi ve idari para cezası doğurur. Yüksek enflasyon dönemlerinde TL bazlı sabit nominal cari yükümlülüğün reel değeri eridiğinden, yıl içinde yeniden değerleme tabloları (TMS 29 Yüksek Enflasyonlu Ekonomilerde Finansal Raporlama) uygulanır.
Yapın: cari yükümlülükleri kategori bazında aylık mutabık kılın; ertelenmiş gelir şelalesini ve sonraki 12 ay ödeme takvimini izleyin.
Yapmayın: ertelenmiş geliri “bedava nakit” olarak görmeyin — yükümlülük ifa edilmelidir ve teslimatın maliyeti reeldir, sadece ertelenmiştir.