Alacak hesaplar nedir?
Alacak hesaplar (AR), kredili teslim edilen mal veya hizmet için müşterilerin işletmeye borçlu olduğu tutardır — TFRS 9 / IFRS 9 ve US GAAP (ASC 326) uyarınca bilançoda cari varlık olarak kaydedilir. AR, gelir tanıma ile nakit tahsilat arasındaki köprüdür: gelir edim yükümlülükleri karşılandığında kayda alınır; nakit müşteri ödediğinde gelir.
Önemli metrikler
- Ortalama tahsilat süresi (DSO): AR ÷ Günlük Gelir × 365. Yükselen DSO yavaşlayan tahsilatın veya zayıflayan müşteri sağlığının sinyalidir.
- Yaşlandırma kovaları: 0–30, 31–60, 61–90, 90+ gün. Bir bakiye ne kadar uzun yaşlanırsa, şüpheli alacak olma olasılığı o kadar artar.
- AR devir hızı: Gelir ÷ Ortalama AR. Yüksek devir hızı daha hızlı nakit dönüşümü demektir.
- Beklenen kredi zararı karşılığı: TFRS 9 uyarınca brüt AR’yi net gerçekleşebilir değere düşüren karşı-varlık.
AR ile ilgili kavramlar
- AR vs. gelir: gelir tanınmıştır; AR ödenmemiş bakiyedir.
- AR vs. nakit akışı: yüksek AR ile düşük nakit tahsilatı işletme sermayesi gerilimi sinyalidir.
- AR vs. alacak senedi: senet faizli yazılı taahhüt içerir; AR informel ticari kredidir.
Türk B2B SaaS bağlamında
Türk B2B müşterilerinde 60–90 gün vade beklentisi yaygındır ve yıllık enflasyon nominal AR’nin reel değerini hızla eritir. SaaS işletmeleri için yıllık peşin abonelik (ertelenmiş gelir) modeli AR riskini ortadan kaldırır ve kur/enflasyon koruması sağlar.
Yapın: AR yaşlandırmasını haftalık inceleyin; vadesi geçen bakiyeleri agresif takip edin; TFRS 9 beklenen kredi zararı modeline göre karşılık ayırın.
Yapmayın: tüm AR’yi tahsil edilebilir nakit olarak görmeyin — sıkıntılı tek bir kurumsal müşteri KOBİ SaaS’ın çeyreğini silebilir.
Alacakların işlem ve finansman boyutu
Ticari alacaklar üç sahnede hukuki dosyaya dönüşür. Finansmanda: alacak temliki ve faktoring (kabil-i rücu/gayri kabil-i rücu ayrımının bilanço ve risk sonuçları), temlik yasağı içeren müşteri sözleşmelerinin finansmanı kilitlemesi — büyük müşterilerin standart sözleşmelerindeki temlik yasakları, fatura finansmanı planlayan şirketlerde imzadan önce ayıklanmalıdır. İşlemde: working capital tanımında alacak yaşlandırması, şüpheli alacak karşılığı politikası ve konsantrasyon (tek müşteri payı) fiyat köprüsünün kalemleridir; beyanlarda “alacaklar olağan akışta tahsil edilebilir” tekeffülü yaşlandırma tablosuyla test edilir. Tahsilatta: gecikme faizi rejimi (ticari işlerde TCMB avans faizi referansı), ihtarname ve icra stratejisi ile KVKK’ya uygun tahsilat iletişimi sınırları — borçluya baskı kurarken üçüncü kişilere ifşa, klasik ihlaldir.