Alacak hesaplar nedir?
Alacak hesaplar (İngilizcesi accounts receivable, kısaca AR), kredili teslim edilen mal veya hizmet için müşterilerin işletmeye borçlu olduğu tutardır: TFRS 9 / IFRS 9 ve US GAAP (ASC 326) uyarınca bilançoda cari varlık olarak kaydedilir. AR, gelir tanıma ile nakit tahsilat arasındaki köprüdür: gelir edim yükümlülükleri karşılandığında kayda alınır; nakit müşteri ödediğinde gelir.
Önemli metrikler
- Ortalama tahsilat süresi (DSO): AR ÷ Günlük Gelir × 365. Yükselen DSO yavaşlayan tahsilatın veya zayıflayan müşteri sağlığının sinyalidir.
- Yaşlandırma kovaları: 0-30, 31-60, 61-90, 90+ gün. Bir bakiye ne kadar uzun yaşlanırsa, şüpheli alacak olma olasılığı o kadar artar.
- AR devir hızı: Gelir ÷ Ortalama AR. Yüksek devir hızı daha hızlı nakit dönüşümü demektir.
- Beklenen kredi zararı karşılığı: TFRS 9 uyarınca brüt AR’yi net gerçekleşebilir değere düşüren karşı-varlık.
AR ile ilgili kavramlar
- AR vs. gelir: gelir tanınmıştır; AR ödenmemiş bakiyedir.
- AR vs. nakit akışı: yüksek AR ile düşük nakit tahsilatı işletme sermayesi gerilimi sinyalidir.
- AR vs. alacak senedi: senet faizli yazılı taahhüt içerir; AR informel ticari kredidir.
Türk B2B SaaS bağlamında
Türk B2B müşterilerinde 60-90 gün vade beklentisi yaygındır ve yıllık enflasyon nominal AR’nin reel değerini hızla eritir. SaaS işletmeleri için yıllık peşin abonelik (ertelenmiş gelir) modeli AR riskini ortadan kaldırır ve kur/enflasyon koruması sağlar.
Yapın: AR yaşlandırmasını haftalık inceleyin; vadesi geçen bakiyeleri agresif takip edin; TFRS 9 beklenen kredi zararı modeline göre karşılık ayırın.
Yapmayın: tüm AR’yi tahsil edilebilir nakit olarak görmeyin: sıkıntılı tek bir kurumsal müşteri KOBİ SaaS’ın çeyreğini silebilir.
Alacakların işlem ve finansman boyutu
Ticari alacaklar üç sahnede hukuki dosyaya dönüşür. Finansmanda: alacak temliki ve faktoring (kabil-i rücu/gayri kabil-i rücu ayrımının bilanço ve risk sonuçları), temlik yasağı içeren müşteri sözleşmelerinin finansmanı kilitlemesi: büyük müşterilerin standart sözleşmelerindeki temlik yasakları, fatura finansmanı planlayan şirketlerde imzadan önce ayıklanmalıdır. İşlemde: working capital tanımında alacak yaşlandırması, şüpheli alacak karşılığı politikası ve konsantrasyon (tek müşteri payı) fiyat köprüsünün kalemleridir; beyanlarda “alacaklar olağan akışta tahsil edilebilir” tekeffülü yaşlandırma tablosuyla test edilir. Tahsilatta: gecikme faizi rejimi (ticari işlerde TCMB avans faizi referansı), ihtarname ve icra stratejisi ile KVKK’ya uygun tahsilat iletişimi sınırları: borçluya baskı kurarken üçüncü kişilere ifşa, klasik ihlaldir.