Ajan tabanlı yapay zeka nedir?
Ajan tabanlı yapay zeka (agentic AI); sistemlerin yalnızca cevap vermekle kalmayıp eylediği tasarım paradigmasıdır: hedefi bir plana ayırır, araç seçip çağırır ve çok adımlı iş akışlarını sınırlı insan müdahalesiyle yürütür. Yapı taşları; yetenekli bir model — genellikle bir büyük dil modeli — ile araç/fonksiyon çağırma arabirimleri, bellek ve sistemi hedefe doğru ilerleten bir orkestrasyon döngüsüdür. Ajan yeni bir model türü değildir: bir temel modelin etrafına örülmüş bir mimaridir; paradigmanın modeller kadar hızlı yayılmasının nedeni de budur.
Ajan tabanlı bir sistem nasıl çalışır?
- Planlama: model hedefi sıralı adımlara böler ve ara sonuçlar geldikçe planı günceller;
- Araç kullanımı: bağlayıcılar — giderek Model Context Protocol gibi arabirimlerle standartlaşıyor — sistemin veritabanı sorgulamasına, gezinmesine, mesaj göndermesine veya kayıt sistemlerine yazmasına imkân verir;
- Bellek: kısa vadeli bağlam ve uzun vadeli depolar, ajanın durumu adımlar ve oturumlar arasında taşımasını sağlar;
- Orkestrasyon: bir kontrol döngüsü bunların tümünü sıralar; ne zaman yeniden deneyeceğine, ne zaman duracağına ve ne zaman insana devredeceğine karar verir.
Hukuki boyut
Otonomi riski içerikten eyleme kaydırır. Metin taslağı üreten sistem inceleme sorunu yaratır; eyleyen sistem isnat sorunu yaratır: ajanın beyanı kimin beyanıdır, harcama ve yetki sınırlarını kim koymuştur, ajanın ne yaptığını sonradan kim kanıtlayabilir. Bu yüzden insan gözetimi öneren değil eyleyen sistemlere göre tasarlanmalı; ajanın eylem kayıtları sorumluluk kanıtınız olarak saklanmalıdır. Tam hukuki analiz — AI Act muamelesi, Türk borçlar hukukunda isnat, sözleşme kaleme alma — kanonik girişimiz yapay zeka ajanı sayfasındadır.
Türkiye bağlamı
Türkiye’de yürürlükte yapay zekaya özgü bir kanun yoktur; Türk şirketinin işlettiği ajan tabanlı sistem genel kurallara tabidir — kişisel veri işleniyorsa KVKK (6698 sayılı Kanun), ajanın eylemleri içinse genel sözleşme ve haksız fiil ilkeleri. AB’deki müşteriler için ajan tabanlı ürün geliştiren Türk ekipler, AB’de yapılanmaları olmasa bile AB AI Act gereklerinin müşteri sözleşmeleri üzerinden kendilerine ulaşmasını beklemelidir.
Yapın: otonomiyi bir tasarım değişkeni olarak ele alın — ajanın harcayabileceğini ve taahhüt edebileceğini sınırlayın, attığı her adımı kaydedin. Yapmayın: “döngüde bir yerde bir insan var” varsayımıyla ajan özelliği yayınlamayın; döngü tanımlanmalı, görevlendirilmeli ve test edilmelidir.
İlgili rehberler: Yapay Zeka Sizin Adınıza Hareket Ettiğinde.
Bu konuda mı çalışıyorsunuz? Vircon Legal Yapay Zekâ ve Algoritma Hukuku ve Yapay Zekâ Uyum Merkezi alanlarında danışmanlık veriyor. Bize ulaşın →
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın