Girişim (venture) nedir?
Startup ve yatırım bağlamında girişim (venture), belirsizliği, doğrusal olmayan büyüme hedefini ve (tipik olarak) dış sermayeyi bir araya getiren yeni bir iş girişimidir. Sözcük etimolojik olarak “macera”ya bağlıdır: orantısız potansiyel getiri için risk üstlenme isteği. Girişim sermayesi (VC), girişim sermayesi destekli şirket, ortak girişim ve kurumsal girişim, hep bu çekirdek anlamdan türer.
Şirket adlarında geçen “Ventures” (örneğin Boğaziçi Ventures ya da Sabancı Ventures) ise genellikle yatırım yapan tarafı, yani bir girişim sermayesi fonunu veya bir şirketin kurumsal girişim sermayesi birimini anlatır; girişimin kendisini değil.
Bir şeyi “iş” yerine “girişim” yapan nedir?
- Yüksek belirsizlik: ekip, ürünün veya pazarın veya her ikisinin kanıtlanmadığı yerde yeni değer yaratır.
- Doğrusal olmayan hedef: amaç, düzenli ve doğrusal bir ilerleme değil, üstel büyümedir.
- Dış sermaye: nakit akış profili (yıllarca zarar, sonra büyük getiri) sabırlı sermaye gerektirir: tipik olarak kurumsal girişim sermayesi fonları.
- Güç yasası (power law) dağılımı: çoğu girişim başarısız olur; birkaçı ise geri kalanın zararını fazlasıyla karşılayan olağanüstü getiri üretir. Yatırımcının risk modelini bütünüyle bu şekillendirir.
Girişim ve ilgili kavramlar
- Girişim vs. startup: startup, şirketi kuruluş aşamasına göre tarif eder; girişim ise işin türünü tarif eder. Bootstrapped bir startup hâlâ startup’tır; girişim sermayesi destekli olan bir girişimdir.
- Girişim vs. KOBİ: küçük ve orta ölçekli işletmeler sürdürülebilir, çoğu zaman yerel kârlılığı hedefler; girişimler ölçeklenebilir, çoğu zaman küresel büyümeyi hedefler.
- Girişim vs. ortak girişim: ortak girişim, iki veya daha fazla tarafın tek bir proje veya şirkete birlikte yatırım yaptığı belirli bir yapıdır.
Girişim finansman modeli
Girişim sermayesi fonları, sınırlı ortaklardan (LP’ler: emeklilik fonları, vakıflar, aile ofisleri) sermaye toplar ve yüksek riskli, yüksek potansiyelli şirketlerden oluşan bir portföye dağıtır. Her fon tipik olarak birkaç düzine yatırımdan oluşan bir portföy kurar; bunların önemli bir kısmının başarısız olmasını, az sayıda olağanüstü başarılı şirketin ise fonun tamamını veya daha fazlasını geri kazandırmasını bekler. Bu güç yasası dağılımı, unicorn ölçeğinde sonuçlar uğruna yüksek başarısızlık oranlarını kabul etme isteğini açıklar.
Türk girişim ekosisteminde
Türk girişim sermayesi ekosisteminde Inveo, Maxis, Sabancı Ventures ve Boğaziçi Ventures gibi yerli yatırımcıların yanı sıra 500 Global ve Earlybird gibi Türkiye’ye yatırım yapmış uluslararası fonlar da yer alır. Fon ömrü fonun içtüzüğünde belirlenir; çıkış senaryoları olarak stratejik satış, halka arz ve ikincil satış değerlendirilir. KOSGEB ve TÜBİTAK destek programları seyreltici olmayan kaynak olarak girişim finansmanını tamamlar.
Kurucu için sonuçlar
Girişim yolunu seçmek, belirli bir risk profilini ve belirli yatırımcı beklentilerini de seçmek demektir. Girişim sermayesi bedava para değildir: şirketi LP’lerin tahsisini gerekçelendirecek bir hızda büyümeye ve sonuç büyüklüğüne bağlar. Girişim ölçekli getirilere ulaşamayacak iş modelleri için alternatif sermaye (borç, gelir bazlı finansman, bootstrapping) daha fazla hareket alanı bırakır.
Yapın: herhangi bir girişim sermayesi turunu imzalamadan önce zımni büyüme ve çıkış beklentilerini anlayın.
Yapmayın: makul bir senaryoda fonun tamamını geri kazandıramayacak bir iş için girişim sermayesi toplamayın: beklenti uyumsuzluğu şirketleri yok eder.