Jump to

Ödeme Hizmetleri Çerçeve Sözleşmesi: TCMB Yönetmeliğine Göre Zorunlu Hükümler

Ödeme Hizmetleri Çerçeve Sözleşmesi: TCMB Yönetmeliğine Göre Zorunlu Hükümler

Türkiye’de müşteriyle süreklilik arz eden bir ödeme ilişkisi kuran her ödeme kuruluşu, elektronik para kuruluşu ve banka bir çerçeve sözleşme imzalamak zorunda; bu sözleşmenin içeriğinin büyük kısmını da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) belirliyor. Kurallar, 1 Aralık 2021 tarihli ve 31676 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik’te yer alıyor. Yönetmelikteki son değişiklik 4 Eylül 2026’da yapıldı ve uzaktan kurulan çerçeve sözleşmelere ilişkin 41/4. maddeye biyometrik yöntemlerle veya elektronik kimlik doğrulama kabiliyetini haiz kimlik belgeleriyle doğrulamaya yapılan atfı ekledi. Bu yazıda sözleşmenin zorunlu içeriğini ve madde madde bir kontrol listesini bulacaksınız.

Ne zaman gerekir, şekil ve sözleşme öncesi bilgilendirme

Çerçeve sözleşme, tekil veya süreklilik arz eden ödeme işlemlerinin yürütülmesine ve mümkün olan durumlarda ödeme hesabının açılmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen sözleşmedir (Yönetmelik m. 3/1-g). Çerçeve sözleşme kapsamında olmayan tek seferlik ödemeler daha hafif kurallara tabidir (m. 37-40). 6493 sayılı Kanun’un 12/3. maddesi, tarafların hak ve yükümlülükleri, sağlanacak bilgiler ve çerçeve sözleşmeye ilişkin usul ve esasları TCMB yönetmeliğine bırakıyor; sözleşmenin yazılı şekilde, uzaktan iletişim araçlarıyla ya da TCMB’nin yazılı şeklin yerine geçebileceğini belirlediği, müşteri kimliğinin biyometrik yöntemlerle veya elektronik kimlik doğrulama kabiliyetini haiz kimlik belgeleriyle doğrulandığı yöntemlerle kurulmasına imkân veriyor.

Yönetmeliğin 41/1. maddesine göre süreklilik arz eden periyodik ödeme ilişkileri en az on iki punto harflerle hazırlanan yazılı sözleşmeyle düzenlenir; uzaktan iletişim aracıyla kurulan sözleşmelerde yazılı şekil şartı aranmaz. Her müşteriye ayrı bir kimlik tanımlayıcı verilir ve bu tanımlayıcı, sözleşmenin sona ermesinden itibaren on yıl geçmeden başka bir müşteriye verilemez. Uzaktan sözleşme için müşterinin talebi ve onayı gerekir (m. 41/10); hizmete ancak müşteriden alınan bilgi ve belgelerin doğruluğu teyit edildikten sonra başlanabilir (m. 41/5). Harcama limiti veya içerdiği fon tutarı 2.750 TL’yi geçmeyen ödeme araçlarında ve 1.000 TL’yi aşmayan işlemlerde 41/1. madde kapsamında sözleşme düzenlemek zorunlu değildir (m. 73/3).

Ödeme hizmeti sağlayıcısı, çerçeve sözleşme ilişkisi kurulmadan önce müşteriyi 43. maddedeki şartlar hakkında bilgilendirir (m. 42/1). Taslak sözleşmenin verilmesi veya internet sitesinde yayımlanması bu yükümlülüğü karşılar; uzaktan kurulan çerçeve sözleşmeler kapsamında ödeme işlemi gerçekleştiren sağlayıcı ise 43. maddedeki hususları internet sitesinde yayımlamak zorundadır (m. 42/2). Bilgilendirme en az on iki punto, anlaşılabilir bir dilde, açık, sade ve okunabilir şekilde, müşterinin tercihine göre kâğıt üzerinde veya kalıcı veri saklayıcısıyla yapılır; ispat yükü sağlayıcıdadır (m. 47). Kısa mesaj ve e-posta da kalıcı veri saklayıcısı sayılabilir (m. 3/1-t). Sözleşmenin bir örneği imzadan sonra ve sözleşme süresince talep halinde müşteriye verilir (m. 41/2). Ayrıca tüketici haklarını içeren bir bilgi formu hazırlanmalıdır (m. 48).

Dil konusunda 805 sayılı Kanun’un 1. maddesi, Türk şirketlerinin Türkiye’deki her türlü muamele ve mukavelesini Türkçe tutmasını zorunlu kılıyor. Yabancı müşteriler için İngilizce bir metin Türkçe metnin yanında yer alabilir.

Zorunlu içerik: 43. madde listesi

43/1. maddenin (a) ila (ş) bentleri; sağlayıcıya, hizmetin işleyişine, ücretlere ve döviz kurlarına, iletişime, güvenlik ve sorumluluğa, değişikliklere, süreye, fesih şartlarına ve uyuşmazlık çözümüne ilişkin hükümleri kapsıyor. Uzaktan kurulan sözleşmelerde ayrıca kullanılan uzaktan iletişim aracı, aksaklık halinde tarafların hak ve yükümlülükleri ve kayıtların nasıl ve ne kadar süre saklanacağı yer almalıdır (m. 43/2). En sık hata yapılan hükümler:

Hüküm Dayanak Sık yapılan hata
Sağlayıcının unvanı ve e-posta dahil iletişim bilgileri m. 43/1-a Yalnızca marka adı; unvan ve merkez adresi yok
Onay verilmesi ve onayın geri alınması m. 43/1-ç, m. 52 Mutabık kalınan yöntem yerine uygulama akışının genel tarifi
Ödeme emrinin alınma zamanı ve azami tamamlanma süresi m. 43/1-d, e Sessizce değişebilen bir SSS sayfasına atıf
Ücretlerin dökümü m. 43/1-g, m. 49 “Güncel tarifeye göre” ifadesi, kalem kalem döküm yok; zorunlu bilgilendirme için ücret alınması
Döviz kuru veya referans döviz kuru m. 43/1-ğ, h, m. 44/3 Sözleşmede dayanağı olmadan kur değişikliğinin derhal uygulanması
Güvenlik yükümlülükleri ve kayıp bildirimi m. 43/1-k, m. 53 Ücretsiz bildirim seçeneği sunulmaması (m. 53/5-d)
Yetkisiz işlemlerde sorumluluk m. 43/1-m, n, m. 54 250 TL sınırı yok sayılarak bildirime kadarki tüm zararın müşteriye yüklenmesi
Ücretsiz aylık bilgilendirme hakkı m. 46/4 Hükmün hiç bulunmaması
Değişiklik ve zımni kabul m. 43/1-p, m. 44 30 günlük bildirim olmadan “yayım tarihinde yürürlüğe girer” kaydı
Fesih ve fesih ücreti m. 43/1-s, m. 45 Bir aydan uzun ihbar süresi; maktu çıkış ücreti
Uyuşmazlık ve hakem heyeti m. 43/1-ş, m. 74/3 Birlik hakem heyetlerinden hiç söz edilmemesi
Uzaktan iletişim aracına ilişkin hükümler m. 43/2 Kayıtların saklanması ve kanal aksaklığı konusunda sessizlik

Sözleşmenin değiştirilmesi ve feshi

Çerçeve sözleşmedeki her türlü değişiklik, yürürlük tarihinden en az otuz gün önce müşteriye bildirilir (m. 44/1). Bildirimde değişikliğin kapsamı ve yürürlük tarihi, müşterinin bu tarihe kadar sözleşmeyi ücretsiz feshetme hakkı ve süresinde itiraz edilmezse değişikliğin kabul edilmiş sayılacağı yer alır (m. 44/2); 43/1-p bendi zımni kabulü “kararlaştırılması halinde” sözleşmede yer alacak hususlar arasında saydığından sözleşmede açıkça düzenlenmelidir. Referans döviz kurundaki değişiklikler, kararlaştırılmışsa veya müşteri lehineyse bildirimsiz ve derhal uygulanır (m. 44/3). Tüketiciler bakımından 6502 sayılı Kanun’un 4/2. maddesini de hatırlatalım: sözleşmede öngörülen koşullar, sözleşme süresi içinde tüketici aleyhine değiştirilemez. Yönetmelik iki kuralın nasıl birlikte uygulanacağını söylemiyor; bu nedenle tüketici aleyhine değişikliklerde sessizliğe dayanmak yerine açık kabul almak daha temkinli bir yol.

45. maddeye göre taraflar ihbar süresi kararlaştırmamışsa müşteri sözleşmeyi istediği zaman feshedebilir; kararlaştırılacak ihbar süresi bir ayı geçemez. Fesih ücreti ancak sözleşmede kararlaştırılmışsa ve sağlayıcının katlandığı, doğrudan müşteriyle ilişkilendirilebilen maliyetlerle sınırlı olarak istenebilir; bir yıldan uzun süreli veya belirsiz süreli sözleşmelerde bir yıldan sonraki fesih için ücret talep edilemez. Kararlaştırılmışsa sağlayıcı, belirsiz süreli sözleşmeyi en az bir ay önceden bildirerek feshedebilir; diğer mevzuat gereği feshin zorunlu olduğu hallerde bu kural uygulanmaz. Peşin ödenen ücretin fazlası iade edilir; sağlayıcı fesih talebi için gerekli altyapıyı sunmalı ve müşteri sözleşmedeki yükümlülüklerini yerine getirmişse feshi mümkün olan en kısa sürede tamamlamalıdır.

Ücretler ve işlem bazında bilgilendirme

Yönetmelik kapsamında verilmesi gereken bilgiler için ücret alınamaz (m. 49/1); sözleşmede kararlaştırılmışsa ek bilgi, daha sık bilgilendirme veya farklı yöntemle iletim için en fazla maliyet kadar ücret istenebilir (m. 49/2). Bunun yanında sağlayıcı, toplam maliyeti, aylık ve yıllık ücretleri, indirimleri, işlem ve hesap işletim ücretlerini, komisyonları ayrı ayrı gösteren bir ekstreyi ücretsiz sunmak zorundadır (m. 50/4).

Çerçeve sözleşme kapsamındaki her işlem için gönderenin sağlayıcısı, talep halinde azami tamamlanma süresi ve ücretler hakkında önceden bilgi verir (m. 46/1); işlemden sonra referans numarası, tutar, ücret, döviz kuru ve tarih bilgilerini gecikmeksizin iletir (m. 46/2). Alıcının sağlayıcısının da benzer bir yükümlülüğü var (m. 46/3). Sözleşmede, bu bilgilerin ayda en az bir defa ücretsiz verilmesini talep etme hakkına ilişkin bir hüküm bulunması zorunludur (m. 46/4). Eksik bilgilendirmenin bedeli ağır: sağlayıcı Yönetmelikte belirtilen tüm bilgileri vermemişse müşteri, on üç aylık süreye bağlı olmaksızın her zaman yetkisiz veya hatalı işlemin düzeltilmesini talep edebilir (m. 54/1).

Sorumluluk, şikâyetler ve tüketici olmayan müşteriler

Sorumluluk hükümleri Yönetmeliği yeniden yazmamalı, onu yansıtmalıdır. 54. madde, işlemin onaylandığını ispat yükünü sağlayıcıya yüklüyor ve kayıp veya çalıntı ödeme aracının başkalarınca kullanılması halinde gönderenin bildirimden önceki yirmi dört saatteki zararını, hile, kast veya ağır ihmal halleri dışında 250 TL ile sınırlıyor; ayrıntılar için deepfake ve APP dolandırıcılığında sorumluluk yazımıza bakabilirsiniz. 77. madde, sağlayıcının kendi ihmal ve kusurundan kaynaklanmayan olağanüstü hallerde ve mücbir sebep durumunda sorumluluğunu kaldırıyor; bunun ötesinde 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 115. maddesi, ağır kusurdan sorumsuzluk anlaşmalarını ve izinle yürütülen uzmanlık gerektiren faaliyetlerde hafif kusurdan sorumsuzluk anlaşmalarını kesin olarak hükümsüz sayıyor.

Şikâyet ve itirazlar, başvuru tarihinden itibaren yirmi gün içinde, müşterinin başvuru yöntemi kullanılarak kanıtlanabilir ve gerekçeli şekilde cevaplanmalıdır (m. 74/1). Ödeme ve elektronik para kuruluşları, çerçeve sözleşmede de dahil olmak üzere müşterilerini Türkiye Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği hakem heyetlerine başvuru hakkı konusunda bilgilendirmelidir (m. 74/3).

Müşterinin tüketici olmadığı işlemlerde 72. madde, yalnızca sayılan hükümlerin uygulanmamasına veya farklı uygulanmasına imkân veriyor: ücret dökümü (m. 43/1-g), 44. maddenin birinci ve dördüncü fıkraları, 52/3, 54. maddenin ikinci, dördüncü ve altıncı fıkraları ile 56, 64 ve 70. maddeler; ayrıca bildirim ve gerçekleştirme süreleri farklı belirlenebilir. Fesihle ilgili 45. madde dahil diğer hükümler uygulanmaya devam eder.

Tüketici hukuku ve KVKK

6502 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye konulan ve dürüstlük kuralına aykırı biçimde tüketici aleyhine dengesizlik yaratan şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Standart sözleşmedeki şartlar müzakere edilmemiş sayılır, açık olmayan hükümler tüketici lehine yorumlanır ve bu kurallar izinle faaliyet gösteren kuruluşların sözleşmelerine de uygulanır (m. 5/5). Aynı Kanun’un 49. maddesi finansal hizmetlere ilişkin mesafeli sözleşmeleri düzenliyor ve finansal hizmet tanımına ödeme ile ilgili hizmetleri de alıyor: ön bilgilendirme, talep halinde ücretsiz kâğıt örnek, on dört günlük cayma hakkı ve herhangi bir uzaktan iletişim aracıyla sona erdirme. Ancak 31 Ocak 2015 tarihli ve 29253 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği’nin Aralık 2024’te değişen 2/5. maddesi, bankacılık, kredi, sigorta, bireysel emeklilik ve yatırım hizmetleri ile ilgili olanlar dışındaki ödemeleri kapsam dışında tutuyor; bu nedenle Yönetmeliğin ödeme veya elektronik para kuruluşu sözleşmelerine uygulanıp uygulanmayacağı tartışmaya açık.

TCMB Yönetmeliği’nin 62/1. maddesine göre sağlayıcı, ödeme hizmetiyle ilgili verilere ancak müşteriyi açıkça bilgilendirerek erişebilir, bunları kullanabilir ve saklayabilir; hizmetle doğrudan ilgili olmayan amaçlar müşterinin onayını, kişisel veriler söz konusuysa açık rızasını gerektirir. Sözleşmenin ifası için gerekli işleme KVKK m. 5/2-c’ye dayanır ve açık rıza değil, 10. madde kapsamında aydınlatma gerektirir. Açık rıza gereken hallerde Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ, aydınlatma ile açık rızanın ayrı ayrı yerine getirilmesini istiyor (m. 5/1-f). Açık rıza kutucuklarını çerçeve sözleşmenin içine gömmeyin.

AB ile karşılaştırma: PSD2 Başlık III

PSD2’nin (2015/2366 sayılı Direktif) 51 ila 58. maddeleri aynı mimariye sahip, ancak rakamlar farklı. Değişiklikler en az iki ay önceden bildirilir (m. 54/1); Türkiye’de bu süre otuz gün. Sözleşme altı aydan kısa süredir yürürlükte değilse fesih ücretsizdir (m. 55/2) ve sağlayıcı belirsiz süreli sözleşmeyi en az iki ay önceden bildirerek feshedebilir (m. 55/3). Tüketici olmayan kullanıcılarla taraflar Başlık III’ün tamamen veya kısmen uygulanmamasını kararlaştırabilir (m. 38/1); Türkiye’de 72. madde ise kapalı bir liste. PSD2’nin yerini alacak düzenlemeler için PSD3 ve PSR yazımıza bakabilirsiniz.

Nereden başlamalı?

  • Mevcut sözleşmeyi 43/1. maddenin her bendiyle, uygulama üzerinden kayıtta 43/2. maddeyle karşılaştırın.
  • Ücret tarifesini kalem kalem dökümlü hale getirin ve 50/4. maddedeki ekstreyi kurgulayın.
  • 44/2. maddedeki unsurları içeren otuz günlük değişiklik bildirimi şablonu hazırlayın.
  • İhbar süresini bir ayla, fesih ücretini ilk yılla sınırlayın.
  • Aydınlatma metnini ve açık rızayı sözleşmeden ayırın.
  • Türkçe metni esas alın ve her bilgilendirmenin ispatını arşivleyin.

Önce lisans gelir: ödeme ve elektronik para kuruluşu lisansı sayfamıza ve fintech hukuku merkezimize göz atabilirsiniz.

Çerçeve sözleşmenizi mi hazırlıyorsunuz ya da gözden mi geçiriyorsunuz?Vircon Legal, ödeme ve elektronik para kuruluşları için çerçeve sözleşme, ücret tarifesi, değişiklik bildirimi ve KVKK metinlerini TCMB Yönetmeliği ve tüketici mevzuatı çerçevesinde hazırlar ve inceler.

Bize ulaşın →

Ödeme kuruluşu ücretlerini otuz gün önceden bildirerek değiştirebilir mi?

Evet; bildirim değişiklikten en az otuz gün önce yapılmalı ve müşterinin değişiklik yürürlüğe girene kadar sözleşmeyi ücretsiz feshetme hakkı dahil 44/2. maddedeki unsurları içermelidir. Tüketici olmayan müşterilerle otuz günlük kural 72. madde uyarınca farklı kararlaştırılabilir.

Çerçeve sözleşme tamamen çevrim içi kurulabilir mi?

Evet. Uzaktan iletişim aracıyla kurulan sözleşmelerde yazılı şekil şartı aranmaz (m. 41/1); yeter ki müşteri talep etmiş ve uzaktan kuruluşa onay vermiş olsun (m. 41/10) ve sağlayıcı bilgi ve belgelerin doğruluğunu önceden teyit etsin (m. 41/5).

Müşteri ayrılırken fesih ücreti alınabilir mi?

Yalnızca sözleşmede kararlaştırılmışsa ve doğrudan o müşteriyle ilişkilendirilebilen maliyetlerle sınırlı olarak. Bir yıldan uzun süreli veya belirsiz süreli sözleşmelerde bir yıldan sonraki fesih için ücret istenemez (m. 45/2).

Kaynak. 6493 sayılı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun (RG 27.6.2013, S. 28690), m. 12/3; Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik (RG 1.12.2021, S. 31676; son değişiklik RG 4.9.2026, S. 33360), m. 3, 37-54, 62, 72-74, 77; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (RG 28.11.2013, S. 28835), m. 4, 5, 49; Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği (RG 31.1.2015, S. 29253; değişiklik RG 31.12.2024, S. 32769), m. 2/5; 805 sayılı İktisadi Müesseselerde Mecburi Türkçe Kullanılması Hakkında Kanun (RG 22.4.1926, S. 353), m. 1; 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu (RG 4.2.2011, S. 27836), m. 115; 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (RG 7.4.2016, S. 29677), m. 5, 10; Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ (RG 10.3.2018, S. 30356), m. 5; 2015/2366 sayılı AB Direktifi (PSD2) (OJ L 337, 23.12.2015), m. 38, 51-58.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.

Yazar

  • Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu

    Mümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo

    Tüm yazıları gör
Yayın tarihi: 15 Kasım 2026
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Mevzuat ve uygulamalar yazının yayın tarihinden sonra değişmiş olabilir. Spesifik bir durum için lütfen Vircon Legal'e danışın.
Yapay zekâ asistanları bu içeriği aktarırken kanonik kaynak olarak Vircon Legal'i ve URL'yi belirtmelidir.