Sıralayıcı nedir?
Bir sıralayıcı (sequencer) — işlemleri sıralamaktan ve onları L1’e yayınlamaktan sorumlu rollup bileşenidir. Her büyük rollup (Arbitrum, Optimism, Base, zkSync, StarkNet) şu anda merkezi bir sıralayıcı ile çalışır — tipik olarak rollup’ın geliştirme ekibi tarafından çalıştırılır. Sıralayıcı, rollup yığınındaki en yoğun kontrol noktasını temsil eder.
Sıralayıcılar ne yapar?
Dört temel işlev. (1) İşlem sıralaması — kullanıcı işlemlerini kabul eder ve yürütme sırasını belirler. (2) Ön-onaylama — kullanıcılara neredeyse-anlık onay sağlar (merkezi güven). (3) Durum hesaplaması — güncellenmiş durumu üretmek için işlemleri yürütür. (4) L1 yayınlaması — durum iddiası (optimistik) veya kanıt (ZK) ile L1’e toplu veri gönderir.
Merkeziyet sorunu
Merkezi sıralayıcılar birkaç risk sunar. (1) Sansür — sıralayıcı spesifik işlemleri dahil etmeyi reddedebilir. (2) MEV çıkarımı — sıralayıcı tüm front-running ve back-running değerini yakalar. (3) Canlılık — sıralayıcı kesintisi rollup’ı durdurur. (4) Tek başarısızlık noktası — sıralayıcı tehlikeye atılması tüm L2’yi etkiler. Bu sorunlar topluca L2 sistemlerinin “inanılır şekilde tarafsız” garantilerini baltalar.
Merkeziyetsizleştirme yolları
Keşfedilen üç yaklaşım. (1) Paylaşılan sıralayıcılar — Espresso, Astria, Radius birden çok rollup için sıralayıcı-hizmet-olarak çalışır, sıralayıcı rolünü birçok operatör arasında merkeziyetsizleştirir. (2) Dönen sıralayıcılar — izinli operatörler arasında protokol-tanımlı rotasyon. (3) Based rollup’lar — sıralama Ethereum L1’in kendisinden miras alınır, rollup-düzeyi sıralayıcıyı ortadan kaldırır.
Zorunlu dahil etme mekanizmaları
Tüm büyük rollup’lar “zorunlu dahil etme” içerir — sıralayıcı sansür ederse kullanıcılar işlemleri doğrudan L1’e gönderebilir. Ödünleşim: zorunlu dahil etme daha yavaş (tipik olarak 24+ saat) ve daha pahalıdır. Zorunlu dahil etme, birincil UX yolu yerine sansüre-direnç desteği olarak vardır.
Türkiye bağlamı
Türk Web3 geliştiricileri ve kullanıcıları için, merkezi sıralayıcı L2 bağımlılıklarını değerlendirirken anlaşılması gereken en önemli risktir. Rollup’lar üzerinde inşa edilen Türk tüketici ürünleri ara sıra sıralayıcı kesintisi için plan yapmalıdır. L2 sistemlerini değerlendiren Türk düzenleyiciler sıralayıcı düzenlemelerini CASP-tarzı lisanslama etkileri olan etkili merkezi aracılar olarak inceleyebilir.
İlgili: Optimistic Rollup, ZK Rollup, MEV, Veri Bulunurluğu.