İçeriğin çıkarılması nedir?
İçeriğin çıkarılması (içeriğin yayından çıkarılması), içeriğin içerik sağlayıcı veya yer sağlayıcı tarafından sunucudan ya da barındırılan içerikten kaldırılmasıdır. 5651 sayılı Kanun bu kavramı 2. maddede tanımlar. Sık başvurulan üç sonuçtan kaynağı hedefleyen tek yol budur:
- İçeriğin çıkarılması, içeriği yayımlandığı yerde siler.
- Erişimin engellenmesi, içeriği yerinde bırakır ama Türkiye’den erişimi önler.
- Arama motorundan kaldırma, içeriği yerinde bırakır ama kişinin adıyla yapılan aramalarda sonuçlardan çıkarır (bkz. unutulma hakkı).
İçeriği kim, hangi dayanakla kaldırır?
- İçerik sağlayıcı (yazar veya yayıncı) kendi içeriğini her zaman kaldırabilir; 5651 sayılı Kanun’un 2. maddesindeki “uyarı yöntemi”nin ilk muhatabı odur.
- Yer sağlayıcı, içeriği genel olarak denetlemekle yükümlü değildir; ancak Kanuna uygun bildirim üzerine hukuka aykırı içeriği yayından kaldırmak zorundadır (m. 5).
- Sosyal ağ sağlayıcılar, Türkiye’den günlük erişimi bir milyonu aşıyorsa başvurulara 48 saat içinde yanıt vermek zorundadır; hâkim veya mahkeme tarafından hukuka aykırılığı tespit edilen içeriği bildirimden itibaren 24 saat içinde çıkarmaz veya erişimi engellemezse tazminattan sorumlu olur (Ek m. 4).
- Hukuk mahkemeleri, Türk Medeni Kanunu’nun 24 ve 25. maddelerine dayanan saldırının durdurulması davasında içeriğin kaldırılmasına karar verebilir. 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi iptal edildiğinden (10 Ekim 2024’ten itibaren), suç oluşturmayan itibar zedeleyici içerikler için temel yargısal yol budur.
Anayasa Mahkemesi’nin 2023 kararı, Başkanlığın 8/4. madde uyarınca re’sen içeriğin çıkarılmasına karar verme yetkisini de kaldırdı; bu kararlar artık yalnızca erişimin engellenmesine ilişkin olabilir.
Uygulamada
Önce içeriği kayıt altına alın (noter tespiti veya mahkeme eliyle delil tespiti), ardından içerik sağlayıcıya ve platforma açık bir hukuki dayanakla yazın. Doğru ve ölçülü eleştiri ile gerçek tüketici şikâyetleri ifade özgürlüğü kapsamındadır; bunları bastırmaya çalışmak da başlı başına hukuka aykırı olabilir. Pratik adımları şikâyet siteleri ve Google yorumları ve yurt dışı platformlar yazılarımızda anlattık.
Erişim engeli yeterli mi, yoksa içeriğin çıkarılması mı gerekir?
Erişim engeli daha zayıf bir sonuçtur: içerik yurt dışında ve arşivlerde yayında kalır. İçerik açıkça hukuka aykırıysa kalıcı sonuç kaynağında kaldırılmasıdır ve mahkeme kararları bunu hedefler.
Platformu içeriği paylaşanın kimliğini açıklamaya zorlayabilir miyim?
Özel bir talep yoluyla hayır. Platformlar kullanıcı verilerini genellikle yalnızca hukuki süreç kapsamında, tipik olarak bir suç duyurusunun ardından savcılık veya mahkeme talebiyle paylaşır.
Kaynak. 5651 sayılı Kanun, m. 2, 5, 8 ve Ek m. 4; 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m. 24 ve 25; Anayasa Mahkemesi’nin E. 2020/76, K. 2023/172 sayılı kararı.