AIPA Tomorrow Meetings 53’te (12 Nisan 2023) Vircon Legal Kurucu Ortağı Erdem Mümtaz Hacıpaşaoğlu, Doç. Dr. Barış Özçelik ve Berfu Esen Atak ile birlikte kripto varlıkların hukuksal görünümü ve vergilendirilmesini ele aldı.
Vergilendirme nitelendirmeyi izler
Zor kripto vergi sorularının neredeyse tamamı, aslında vergi kılığına girmiş bir nitelendirme sorusudur. Kimse ne ödeneceğini söylemeden önce varlığın ve faaliyetin, vergi sisteminin zaten tanıdığı kategorilere yerleştirilmesi gerekir: elde tutan kişi yatırımcı mı tacir mi, elde edilen sermaye kazancı mı ticari kazanç mı, gelen bedel hizmet karşılığı mı yoksa beklenmedik bir kazanç mı. Cüzdanları birebir aynı olan iki kişi, biri bunu ticari faaliyet olarak yaptığı için çok farklı muameleyle karşılaşabilir.
Vergi doğuran olaylar ve gözden kaçanlar
Fiat karşılığı elden çıkarma en bariz vergi doğuran olaydır. İnsanları yakalayan diğerleridir: fiat hiç hareket etmese de elden çıkarma sayılan kriptodan kriptoya takaslar; mal ya da hizmet alımında token harcanması; ve bir satın almaya bağlı olmadan gelen kazanımlar — stake ödülleri, airdrop‘lar, likidite sağlama getirileri ve protokol teşvikleri. Her biri aynı iki alt soruyu doğurur: bu kazanım hangi anda gelir hâline geliyor ve hangi değer üzerinden.
Pratikteki asıl zorluk değerlemede. İşlem hacmi düşük bir token’da, dalgalı bir anda alınan ödülün yine de bir rakamı olması gerekir; o rakam hem gelir tutarı hem de ileride yapılacak elden çıkarma için maliyet bedeli olur. Eş zamanlı kayıt tutulmadığında mükellef, geçmişi inceleme koşulları altında yeniden kurmak zorunda kalır ki tahmin yürütmek için mümkün olan en kötü zaman budur.
Sınır ötesi katman
Kripto faaliyeti doğası gereği sınırsızdır, vergi sistemleri değildir. Birincil vergilendirme yetkisini mukimlik belirler; yani kişinin ya da şirketin nerede mukim olduğu, borsanın nerede kurulu olduğundan daha önemlidir. Türkiye’den yönetilen ama yurt dışı bir tüzel kişi üzerinden işleyen bir ekip, kararları alan insanlar bir yerde otururken evrak başka bir yerde durduğu için istemeden daimi işyeri yaratabilir. İki ülke aynı geliri talep ettiğinde çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları paylaştırır — ama ancak yapı onlara başvurulabilecek kadar iyi belgelenmişse.
Raporlama tarafı da sıkılaştı. Borsa düzeyinde kimlik tespiti ve transfer bilgisi yükümlülükleri, pratikte görünmez kalma varsayımının artık geçerli olmadığı anlamına geliyor: travel rule ve MASAK.
Sorun hâline gelmeden ne yapılmalı
İşe yarayan yaklaşım hiç görkemli değil: en baştan zaman damgalı ve değerlemeli işlem bazında kayıt tutmak, faaliyetin yatırım mı ticari faaliyet mi olduğuna karar verip bunu belgelemek, tüzel yapıyı işin fiilen yapıldığı yerle örtüştürmek ve belirsiz kalemlerde alınan pozisyonu sonradan keşfedilmeye bırakmak yerine yazıya dökmek. Karşılaştırmalı yazılarımız: Farklı Yargı Alanlarında Kripto Vergileri I ve II.
Daha derine
- Kripto Varlıklar, Web3 ve Regüle Dijital Pazarlar
- KVHS / Kripto Uyum
- Kurucular ve Yatırımcılar için Hukuk Sözlüğü
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın