Daimi İşyeri (Permanent Establishment — PE), mukim olmayan bir teşebbüsün başka bir ülkedeki varlığının, kaynak ülkenin o varlığa atfedilebilen iş kârlarını vergilendirmesine izin verecek kadar “sabit” veya “daimi” hale geldiğini tanımlayan bir vergi-anlaşması kavramıdır. PE, sınır ötesi iş faaliyetlerinin kaynak-ülke kurumsal vergilendirmesinin temel eşiğidir — bir PE olmadan, mukim olmayan bir teşebbüs genel olarak iş geliri üzerinden vergilendirilemez; bir PE ile, kaynak ülkede PE’ye atfedilebilen kârlar üzerinden vergilendirilir.
OECD Model Anlaşması Madde 5 kapsamında PE tanımı birkaç kategori içerir: (i) sabit-iş-yeri PE’si — bir ofis, şube, fabrika, atölye, maden, kuyu, taş ocağı veya işin tamamen veya kısmen yürütüldüğü diğer sabit yer; (ii) inşaat PE’si — 12 aydan fazla süren bir inşaat şantiyesi, inşaat projesi veya montaj projesi (gelişmekte olan ülkelerle ÇVA‘larda genellikle 6 aya indirilir); (iii) hizmet PE’si — teşebbüs tarafından ülkede herhangi bir 12 aylık dönemde 183 günden fazla bulunan çalışanlar veya diğer personel aracılığıyla sağlanan hizmetler (BM Modeli’nde ve bazı ÇVA’larda); (iv) acente PE’si — teşebbüs adına sözleşmeleri olağan olarak akdeden bir bağımlı acente; ve (v) dijital PE / önemli ekonomik varlık — fiziksel varlık olmadan önemli dijital faaliyeti PE’ye uzatan ortaya çıkan bir kategori (BEPS Pillar 1 tarafından yönlendirilir).
BEPS Eylem 7 (PE statüsünün yapay olarak engellenmesinin önlenmesi) PE tetikleyicilerini önemli ölçüde genişletmiştir: (i) yerel acentelerin kendi adlarına ancak yabancı asıl şirket için mal sattığı “komisyoncu” yapıları yoluyla daha önce PE’den kaçınılan komisyoncu düzenlemeleri artık acente PE’si yaratacak şekilde değerlendiriliyor; (ii) “hazırlık veya yardımcı” faaliyetler için belirli-faaliyet istisnaları (depolama, sergileme, satın alma, bilgi toplama) — faaliyetin genel iş bağlamında gerçekten hazırlık veya yardımcı olmasını gerektirecek şekilde daraltıldı; ve (iii) inşaat-PE eşiklerinden kaçınmak için sözleşmelerin parçalanması — parçalanma-karşıtı kurallar artık ilgili sözleşmeleri birleştiriyor.
Türk PE analizi bu ilkeleri Türkiye-spesifik değerlendirmelerle uygular: (i) Türkiye, anlaşma ortakları arasında hizmet-PE ve acente-PE tanımlarında dikkate değer varyasyonlarla, OECD’ye BM Modeli’nden daha yakın bir sınırlı vergi-anlaşması PE tanımı uygular; (ii) Gelir İdaresi Başkanlığı, önemli Türk pazar faaliyeti olan yabancı teşebbüsler için bağımlı-acente PE’sinde giderek agresif pozisyonlar alır; (iii) dijital faaliyetin yükselişi, çok taraflı Pillar 1 uygulamasından önce Türk tek taraflı önlemleri (Dijital Hizmetler Vergisi) tetiklemiştir; ve (iv) PE atfedilebilirliği Türk varlığına gelir, gider ve sermayenin belgelenmiş tahsisini gerektirir.
Türkiye’de faaliyet gösteren yabancı teşebbüsler ve uluslararası faaliyet gösteren Türk teşebbüsleri için PE-risk yönetimi operasyoneldir: bağımlı-acente riskini en aza indirmek için satış faaliyetlerini yapılandırma, hizmet-PE eşiklerinden kaçınan hizmet-teslim modelleri tasarlama, kasıtsız PE yaratımını önlemek için çalışan-varlık desenlerini yönetme ve talep edildiğinde PE-olmayan pozisyonları destekleyen güncel belge tutma. Vircon Legal Türk ve uluslararası müvekkillere PE analizi konusunda danışmanlık sunar — faaliyet-yapı tasarımı, bağımlı-acente risk yönetimi, hizmet-teslim optimizasyonu, PE-atfedilme metodolojisi ve PE-önlemenin genel sınır ötesi operasyonel ve vergi mimarisiyle stratejik entegrasyonu.