Avrupa, banka hesap verisini üçüncü taraflara 2018’de PSD2 ile açtı. Sıradaki adım olan Finansal Veriye Erişim teklifi (FiDA, 28 Haziran 2023 tarihli COM(2023) 360), müşteri izniyle veri paylaşımını konut kredilerine, birikimlere, yatırımlara, emeklilik haklarına ve hayat dışı sigortalara taşımayı öngörüyor. Ekim 2026 itibarıyla FiDA hâlâ yürürlükte değil: Avrupa Parlamentosu’nun Yasama Gözlemevi dosyayı “Awaiting Parliament’s position in 1st reading” (Parlamentonun birinci okuma tutumu bekleniyor) olarak gösteriyor ve üçlü müzakerelerden (trilog) bir uzlaşı çıkmadı. Ödemeler tarafı daha ileride: Ödeme Hizmetleri Tüzüğü’nün (PSR) üzerinde uzlaşılan metni 5 Mayıs 2026’da Parlamento’nun ECON komitesince onaylandı ve resmî kabulü bekliyor. Türkiye’deki bir varlık yönetimi, kredi ya da sigorta teknolojisi uygulaması için asıl soru, FiDA’nın hangi parçalarının bugünden kurulmaya değer olduğu; çünkü Türk veri paylaşım kuralları hâlâ ödeme hesaplarında duruyor.
Tek paragrafta açık finans
Açık bankacılık, müşterinin bir üçüncü tarafa ödeme hesabı verisini okuma ya da o hesaptan ödeme başlatma talimatı vermesini, bankanın sağlamak zorunda olduğu standart bir arayüz üzerinden mümkün kılar. Açık finans aynı fikri kredilere, fonlara, emeklilik birikimlerine ve sigorta poliçelerine uygular. Hukuki sorular şunlardır: veriyi kim açmak zorunda, kim alabilir, altyapının bedelini kim öder ve müşterinin iznini kim yönetir?
FiDA teklifi neler getiriyor?
Teklif bir tüzük; kabul edilirse AB genelinde doğrudan uygulanacak. Temel unsurları:
| Unsur | Teklifteki düzenleme |
|---|---|
| Kapsamdaki veri (md. 2(1)) | Konut kredisi sözleşmeleri, krediler ve ödeme hesabı dışındaki hesaplar; birikimler, finansal araç yatırımları, sigorta bazlı yatırım ürünleri ve kripto varlıklar; mesleki emeklilik ve PEPP hakları; hayat dışı sigortalar; bir şirketin kredi değerliliği değerlendirmesinin parçası olan veriler |
| İstisnalar | Tüketicinin hastalık ve sağlık sigortası verileri, hayat sigortası (sigorta bazlı yatırım ürünleri hariç) ve tüketicinin kredi değerliliği değerlendirmesi için toplanan veriler (Gerekçe 9, md. 2(1)(e)) |
| Müşteri hakları (md. 4-5) | Müşterinin elektronik talebi üzerine veri sahibi kuruluş, veriyi müşteriye ya da müşterinin izin verdiği veri kullanıcısına gecikmeksizin, sürekli ve gerçek zamanlı olarak sunar |
| Veriyi kim alabilir (md. 6) | Yalnızca yetkili finansal kuruluşlar veya lisanslı finansal bilgi hizmet sağlayıcıları (FISP), yalnızca müşterinin izin verdiği amaçlarla |
| İzin paneli (md. 8) | Veri sahibi, izinleri izleme ve yönetme için arayüzünde kolay bulunan bir panel sunar; geri alınan veya süresi dolan izinlerin kaydı iki yıl tutulur |
| Veri paylaşım şemaları (md. 9-11) | Veri sahipleri ve kullanıcılar yürürlükten itibaren 18 ay içinde şemalara katılır; şemalar standartları, sorumluluğu, uyuşmazlık çözümünü ve “makul” ücreti belirler; şema oluşmazsa Komisyon devredilmiş tasarrufla müdahale edebilir |
| FISP lisansı (md. 12-14) | Bir üye devlet yetkili otoritesinden yetki ve mesleki sorumluluk sigortası; üçüncü ülke FISP’leri AB’de yasal temsilci atamaları kaydıyla yetkilendirilebilir |
Teklifin büyük kısmı yürürlükten 24 ay sonra uygulanacak. Veri sahibi, veri kullanıcısından ücret talep edebilir; ancak yalnızca şema kuralları çerçevesinde (md. 5(2)).
Ekim 2026 itibarıyla FiDA nerede?
Parlamento’nun ECON komitesi raporunu 18 Nisan 2024’te oyladı; kurumlar arası müzakerelere başlama kararı 18 Aralık 2024’te Genel Kurul’da teyit edildi. Konsey de müzakere yetkisini 4 Aralık 2024’te kabul etti. O tarihten bu yana kayda geçmiş bir geçici uzlaşı yok. FiDA geri çekilmedi: Komisyon’un 11 Şubat 2025’te yayımlanan 2025 ve 21 Ekim 2025 tarihli 2026 çalışma programlarının ikisi de teklifi Ek III’te bekleyen teklifler arasında sayıyor; teklif, 6 Ekim 2025’te Resmî Gazete’de (OJ) yayımlanan geri çekilen teklifler listesinde de yer almıyor.
Nihai kapsam henüz belli değil. Konsey’in basın duyurusuna göre müzakere yetkisi, üye devletlere isteğe bağlı katılım (opt-in) imkânı tanıyarak mesleki emeklilik verilerini kapsam dışında bırakıyor, uygulamada adım adım bir yaklaşım izliyor ve geçit bekçisi (gatekeeper) şirketlerin “sıkı biçimde düzenlenip denetlenmesini” öngörüyor. Bunlar hukuk değil, müzakere tutumları; ancak değerlendirmemize göre Komisyon teklifine kıyasla daha dar ve aşamalı bir rejime işaret ediyorlar.
FiDA, PSR ve Veri Yasası ile nasıl birleşiyor?
| Düzenleme | Durum | Veri | Türk uygulaması için önemi |
|---|---|---|---|
| PSD2 (2015/2366 sayılı Direktif) | Uygulanıyor; ödeme hesabı verisini 2018’de açtı | Ödeme hesapları | Hesap bilgisi ve ödeme başlatma hizmetleri için bugünkü AB temeli |
| PSR (2023/0210(COD)) | Uzlaşılan metin 5 Mayıs 2026’da ECON’da onaylandı; resmî kabul bekleniyor | Ödeme hesapları | Zorunlu özel erişim arayüzü (md. 35) ve bankada izin paneli (md. 43); büyük kısmı yürürlükten 21 ay sonra uygulanacak |
| Veri Yasası (2023/2854 sayılı Tüzük) | 12 Eylül 2025’ten beri uygulanıyor | Bağlantılı ürün ve ilgili hizmet verileri | Kullanıcı ürün verisinin üçüncü tarafla paylaşılmasını isteyebilir (md. 5); telematik sigorta için önemli |
| FiDA (2023/0205(COD)) | Teklif, trilog aşamasında | Ödeme hesabı dışındaki finansal veri | Veri almak için FISP lisansı veya finansal kuruluş yetkisi gerekecek |
PSR’deki panel FiDA’dakine çok yakın: her izni, amacını, geçerlilik süresini ve veri kategorilerini göstermesi, iznin ücretsiz geri alınmasına ve 48 saat içinde yeniden tesis edilmesine imkân vermesi, iki yıllık kayıt tutması gerekiyor. Panel, üçüncü taraf sağlayıcıların kullanımından caydıran bir dil içeremez. Ödemeler reformunu PSD3 ve PSR yazımızda ele aldık; bugünkü temel çerçeve için PSD2 maddesine bakılabilir.
Veri Yasası yatay katmandır. Herhangi bir AB düzenlemesi bir veri sahibini işletmelere veri sunmakla yükümlü kıldığında, Yasa’nın III. Bölümü adil, makul ve ayrımcı olmayan koşullar arar (md. 8(1) ve 12(1)); FiDA’nın gerekçeleri de teklifi Veri Yasası’nı tamamlayan bir düzenleme olarak tanımlar. Veri Yasası md. 5(3) geçit bekçisi olarak belirlenmiş şirketleri uygun üçüncü taraf saymıyor; FiDA müzakerecilerinin de çözmesi gereken bir soru bu.
Türkiye bugün: açık bankacılık var, ama yalnızca ödeme hesapları için
Türkiye’de açık bankacılık, 2019’da 7192 sayılı Kanun ile eklenen 6493 sayılı Kanun md. 12(1)(f) ve (g) bentlerine dayanır: ödeme emri başlatma hizmeti ve kullanıcının onayıyla ödeme hesaplarına ilişkin konsolide bilgilerin çevrim içi platformlarda sunulması. Hizmetler, Bankalararası Kart Merkezi (BKM) tarafından geliştirilen Ödeme Hizmetleri Veri Paylaşım Servisleri (ÖHVPS) üzerinden yürür. TCMB 17 Mart 2026’da 2.0.0 sürümünü duyurdu: hesap bilgisi hizmetine kart bilgi ve hareketleri eklendi, ileri tarihli ve düzenli ödeme emri başlatma hizmetleri devreye alındı; ekosistemin 16,4 milyon kullanıcıya ve 53 katılımcıya ulaştığı açıklandı. Lisans ve rıza akışlarını açık bankacılık rehberimizde anlattık.
Ödeme hesaplarının ötesinde FiDA’nın Türk karşılığı yok. Bir varlık yönetimi veya sigorta teknolojisi uygulamasının alanını bugün üç kural belirliyor:
- Genel bir veri taşınabilirliği hakkı yok. 6698 sayılı KVKK md. 11 ilgili kişinin haklarını sayar (bilgi talep etme, düzeltme, silme, otomatik sistemlerle aleyhe sonuca itiraz, zararın giderilmesi); ancak veriyi makinece okunabilir biçimde alma veya başka bir veri sorumlusuna aktarılmasını isteme hakkı tanımaz.
- Banka sırrı müşterinin talimatını ister. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu md. 73(3) uyarınca müşteri sırrı niteliğindeki bilgiler, KVKK kapsamında açık rıza alınmış olsa dahi, müşteriden gelen bir talep veya talimat olmaksızın yurt içindeki ve yurt dışındaki üçüncü kişilerle paylaşılamaz; paylaşım belirtilen amaçla sınırlı ve ölçülü olmalıdır.
- Kredi verisinin kendi kanalı var. Md. 73(4), bankalar ve finansal kuruluşlar arasında doğrudan, risk merkezi aracılığıyla ya da en az beş banka veya finansal kuruluşun kuracağı şirketler vasıtasıyla yapılan bilgi alışverişini sır saklama yükümlülüğü dışında tutar. Ek Madde 1 ile Türkiye Bankalar Birliği nezdinde kurulan Risk Merkezi, risk bilgilerini üye kuruluşlarla, kişilerin kendileriyle ve onay vermeleri koşuluyla diğer gerçek kişiler ve özel hukuk tüzel kişileriyle paylaşır. KKB, Risk Merkezi’nin operasyonel ve teknik faaliyetlerini TBB’ye vekâleten yürüttüğünü belirtiyor.
Ekim 2026 itibarıyla sigorta veya bireysel emeklilik verisine açık bankacılık benzeri bir erişim getiren bağlayıcı bir Türk düzenlemesi tespit etmedik.
Türk çerçevesi nereye gidebilir?
Orta Vadeli Program (2027-2029) (Resmî Gazete, 6 Eylül 2026, 33362 mükerrer) üç işaret veriyor: FAST ve ÖHVPS’nin yaygınlaşmasını destekleyen çalışmalar; veri sahipliği ve paylaşım sorumluluklarını da kapsayan ulusal bir veri ekonomisi politika çerçevesi ile veri yönetişimi çatı mevzuatı; ve KVKK’nın GDPR ile uyumlaştırma sürecinin 2027’nin üçüncü çeyreği hedefiyle tamamlanması. Bunların hiçbiri açık finansı adıyla anmıyor ve bugün hak doğurmuyor; ancak GDPR’a uyumlu bir KVKK taşınabilirlik hakkı getirebilir, bir veri yönetişimi kanunu da FiDA tarzı paylaşım yükümlülükleri içerebilir. İkisi de yakından izlenmeli.
Belirsiz olan ne?
AB’de: FiDA’nın nihai kapsamı, geçit bekçilerinin durumu, ücret kuralları ve bir uzlaşıya varılıp varılmayacağı. Türkiye’de: ödeme hesaplarının ötesindeki paylaşımın TCMB’nin ödeme çerçevesine mi, banka sırrı kurallarına mı, KVKK’ya mı yoksa yeni bir veri yönetişimi kanununa mı dayanacağı ve denetimi kimin yapacağı. O zamana kadar bu alan müşteri talimatlarına, sözleşmelere ve mevcut kredi bürosu kanallarına bağlı. Bu dosyaları fintech hukuku sayfamızda takip ediyoruz.
Nereden başlamalı?
- Hangi verilere ihtiyaç duyduğunuzu (hesaplar, kartlar, krediler, fonlar, emeklilik, poliçeler) ve her birine bugün hangi hukuki kanalla ulaşılabildiğini haritalayın.
- Ödeme hesabı ve kart verisi için ÖHVPS’yi lisanslı bir katılımcı üzerinden ya da kendi TCMB lisansınızla kullanın; ekran kazımaya (scraping) dayanmayın.
- ÖHVPS dışındaki banka verisi için Bankacılık Kanunu md. 73(3)’ü karşılayan bir müşteri talimatı akışı kurun; KVKK hukuki sebebiniz ve aydınlatma metniniz de buna eşlik etsin.
- FiDA md. 8 ve PSR md. 43’ü örnek alan bir izin paneli tasarlayın: amaç, veri kategorileri, geçerlilik süresi, tek tıkla geri alma, iki yıllık geçmiş.
- AB müşterilerini hedefliyorsanız lisansı planlayın: bugün PSD2 kapsamında hesap bilgisi hizmeti yetkisi gerekip gerekmediğini kontrol edin; FiDA önerildiği şekliyle kabul edilirse FISP lisansı (AB’de yasal temsilciyle) gerekecek.
- AB’deki telematik sigorta ürünleri için Veri Yasası md. 5’i kontrol edin.
FiDA AB’de yürürlüğe girdi mi?
Hayır. Ekim 2026 itibarıyla FiDA trilog aşamasındaki bir tekliftir ve kayda geçmiş bir geçici uzlaşı yoktur. Komisyon teklifi bekleyen teklifler arasında tutuyor; Konsey’in müzakere yetkisi ise daha dar ve adım adım bir yaklaşım benimsiyor.
Bir Türk şirketi FiDA kapsamında AB finansal verisi alabilir mi?
Teklife göre üçüncü ülke şirketi, AB’de yasal temsilci ataması ve mesleki sorumluluk sigortası dahil yetkilendirme koşullarını karşılaması hâlinde finansal bilgi hizmet sağlayıcısı olarak yetkilendirilebilir. Nihai metin bunu değiştirebilir.
KVKK, Türk kullanıcılara veri taşınabilirliği hakkı tanıyor mu?
Hayır. 6698 sayılı Kanun md. 11 ilgili kişinin haklarını sayar ve taşınabilirliği içermez. Orta Vadeli Program (2027-2029), KVKK’nın GDPR ile uyumlaştırılmasının 2027’nin üçüncü çeyreğinde tamamlanmasını hedefliyor; bu durum değişebilir, ancak program bugün bir hak doğurmuyor.
Kaynak. FiDA teklifi, COM(2023) 360 final, 28.6.2023, md. 2, 4-6, 8-14, Gerekçe 9 ve 47; Yasama Gözlemevi, 2023/0205(COD); Komisyon 2026 çalışma programı, Ek III, COM(2025) 870; Komisyon 2025 çalışma programı, Ek III, COM(2025) 45; Geri çekilen tekliflere ilişkin Konsey notu (OJ C, C/2025/5423, 6.10.2025); FiDA’ya ilişkin Konsey basın duyurusu, 4.12.2024; PSR geçici uzlaşı metni, Avrupa Parlamentosu ECON, PE787.675, 5.5.2026, md. 35, 43, 112; Yasama Gözlemevi, 2023/0210(COD); PSD2, 2015/2366 sayılı Direktif, OJ L 337, 23.12.2015, md. 115; Veri Yasası, 2023/2854 sayılı Tüzük, OJ L 22.12.2023, md. 5, 8, 12; 6493 sayılı Kanun (RG 27.6.2013, 28690) md. 12(1)(f)-(g), 7192 sayılı Kanun (RG 22.11.2019, 30956) ile eklenen hâliyle; 6698 sayılı Kanun (RG 7.4.2016, 29677) md. 11; 5411 sayılı Bankacılık Kanunu (RG 1.11.2005, 25983 mükerrer) md. 73 ve Ek Madde 1; TCMB basın duyurusu 2026-13, 17.3.2026; Orta Vadeli Program 2027-2029 (RG 6.9.2026, 33362 mükerrer).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz; somut durum için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
Daha fazla Vircon İçgörüleri
PSD3 ve PSR: AB Ödeme Reformu Türk Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşları İçin Ne Anlama Geliyor?
19 Ekim 2026Türkiye'de Açık Bankacılık: Fintech'ler İçin Pratik Hukuki Rehber (2026)
18 Ekim 2026Türkiye'de BaaS ve Gömülü Finans: Lisansı Kim Tutmalı, Hangi Ortaklık Modelleri İşler?
26 Ekim 2026Tokenize Fon ve Kısmi Mülkiyet: Bireysel Yatırımcı İçin Hangi Rejim Uygulanır? (Ekim 2026)
1 Kasım 2026Üretken Yapay Zekâ Finans Asistanları: Sohbet Botu Ne Zaman Yatırım Danışmanlığına Dönüşür?
29 Ekim 2026Sınır Ötesi Ödemeler 2026-2027: ISO 20022, G20'nin 2027 Hedefleri ve Türkiye'de Para Havalesi, Döviz ve Elektronik Transfer Kuralları
28 Ekim 2026İlgili Hizmet Alanlarımız
Gizlilik ve Siber Güvenlik
KVKK ve GDPR uyumu, veri ihlali yönetimi, siber güvenlik.
Hizmet sayfası →ICO'lar & Kripto Para Birimleri Blockchain
Kripto varlık regülasyonu, token arzı, exchange ve custody lisansı.
Hizmet sayfası →ABD Şirket Kuruluşları ve Flip-Up
Delaware C-Corp, flip-up, SAFE/convertible note, 83(b) seçimi.
Hizmet sayfası →