Yeni bir organizasyon biçimi olan merkeziyetsiz özerk organizasyonların (DAO’lar) sayısı ve çeşitliliği hızla arttıkça, hem bu organizasyonları kuran ve bunlara katılanlar hem de tüketiciler, piyasa ve kamu kurumları gibi üçüncü kişiler ya da paydaşlar, bu organizasyonlarla ilişkilerinde hukuki belirliliğe ihtiyaç duyar oldu.
Bu noktada Wyoming DAO LLC’ler, DAO’ların hukuki bir çerçeveye kavuşturulduğu ve resmi tüzel kişilik olarak tanındığı ilk yapı olarak ortaya çıktı. Wyoming DAO LLC kuruluş, yönetim, organizasyon yapısı ve fesih bakımından düzenlenmiş olsa da, mevcut hukuki çerçeve DAO’ların karşılaştığı hukuki sorunların çoğunu kapsamıyor. Bu yazıda, mevcut çerçevenin bu iş için hazır olup olmadığını değerlendirmek amacıyla, çerçevenin DAO’ların doğal ve teknik unsurlarıyla ne kadar uyumlu olduğu ve uzun vadede sürdürülebilir olup olmadığı ele alınacak.
Wyoming DAO LLC’lerin kuruluşu, yönetişimi ve organizasyon yapısı, yalnızca Wyoming Sınırlı Sorumluluk Şirketi Kanunu (“Kanun”) kapsamında kurulan DAO’lara uygulanan Merkeziyetsiz Özerk Organizasyon Eki (“DAO Eki”) ile düzenlenir.1 Dolayısıyla Kanun ve Kanun’un Eyalet Sekreteri’ne (Secretary of State) verdiği yetkiler, DAO Eki hükümleriyle çelişmedikleri ölçüde Wyoming’deki tüm DAO LLC’lere uygulanır.
Wyoming DAO LLC’nin Kuruluşu
DAO Eki’ne göre DAO LLC, kuruluş sözleşmesinde şirketin bir DAO olduğuna dair bir beyan bulunan limited şirkettir. Yeni kuruluşun yanı sıra, mevcut bir LLC de kuruluş sözleşmesini aynı beyanı içerecek biçimde değiştirerek DAO’ya dönüştürülebilir.2 DAO’nun DAO Eki’nde tanımlanma biçimi sorunlu olabilir; çünkü bu tanım, beyanın DAO’nun fiili kullanımına göre doğru olup olmadığına ve DAO’nun temel unsurlarını taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın DAO LLC olarak tescile izin verir.
DAO’ların kurumsal yapısı için LLC biçiminin tercih edilmesinin temel nedeni, DAO’ların adi ortaklık sayılması riskine karşı “dijital perdeyi kaldırmak” ve ilgili tüm katılımcıların kişisel ve sınırsız sorumluluğunu ortadan kaldırmaktır. Merkeziyetsiz özerk organizasyonlara karşı hukuki yükümlülüklerin icrasının güçlüğü de mevcut hukuki yapının tercih edilmesinin bir başka nedenidir.
Herhangi bir kişi, bir veya daha fazla üyeyle birlikte kuruluş sözleşmesini imzalayıp tescil için Eyalet Sekreteri’ne sunarak DAO LLC kurabilir. DAO’yu kuran kişinin organizasyonun üyesi olması gerekmez. Bir DAO, kâr amacı taşıyıp taşımadığına bakılmaksızın, diğer LLC’ler gibi hukuka uygun her amaçla kurulabilir ve işletilebilir.3
Bir DAO’nun tescilli unvanı, merkeziyetsiz ve özerk bir organizasyon olduğunu açıkça gösteren bir ibare veya kısaltma içermelidir; özellikle “DAO”, “LAO” veya “DAO LLC”.4 Bu uygulama zaten mevcut olsa da (örneğin MakerDAO), kendine özgü isimler seçen çoğu platformla (örneğin Aave, Uniswap) karşılaştırıldığında görece nadirdir.
Her DAO LLC’nin, Wyoming Eyaleti’nde bulunan ve Eyalet Sekreteri için irtibat noktası görevi gören bir gerçek ya da tüzel kişi olan kayıtlı bir temsilcisi (registered agent) olmalıdır. DAO Eki’nde başka bir açıklama bulunmadığından, DAO LLC’ler bakımından kayıtlı temsilcinin sorumluluğu ve görevleri konusunda cevapsız pek çok soru var. DAO’lar büyük olasılıkla tamamen dağıtık, hatta belki özerk bir yapıya sahip olduğundan, Wyoming Eyaleti ile tek temas noktaları bu kayıtlı temsilci gibi görünüyor. Kayıtlı temsilcilerin bu stratejik konumu, kayıt tutma ve DAO LLC ile Eyalet Sekreteri arasındaki ilişkiyi sürdürme bakımından onlara ağır bir yük bindiriyor. Bu nedenle pek çok DAO, bu fiziksel altyapıyı sürdürme zorunluluğu karşısında tereddüt edebilir.
DAO LLC’lerin feshini düzenleyen hükümler de kayıtlı temsilcilerin sorumluluğu ve görevleri üzerinde açıkça olumsuz bir etki yaratıyor. İlerleyen bölümlerde belirtildiği üzere, DAO Eki’nde bir DAO’nun kanunen ne zaman feshedilmesi gerektiğine ilişkin belirli tetikleyici olaylar sayılıyor. Bu da kritik bir soruyu gündeme getiriyor: bu olaylardan birinin gerçekleşip gerçekleşmediğini kim belirleyecek? Çünkü bu, kayıtlı temsilcinin sorumluluğunda olabilir.
Kuruluş Sözleşmesi
Bir Wyoming DAO LLC’nin kuruluş sözleşmesinde, şu hususlara dikkat çeken bir “Görev ve Devir Kısıtlamaları Bildirimi” (Notice of Restrictions on Duties and Transfers) yer almalıdır:
DAO Eki, DAO’nun dayandığı akıllı sözleşmeler, kuruluş sözleşmesi ve varsa işletme sözleşmesi; güven esasına dayalı yükümlülükleri (fiduciary duties) tanımlayabilir, sınırlayabilir veya tamamen ortadan kaldırabilir. Ayrıca DAO’daki ortaklık paylarının devri, DAO’dan ayrılma veya istifa, yapılan sermaye katkılarının iadesi ve DAO’nun feshi konularında da kısıtlamalar getirebilir.5
Buna ek olarak, kuruluş sözleşmesi, DAO’yu yönetmek, kolaylaştırmak veya işletmek için doğrudan kullanılan tüm akıllı sözleşmelerin kamuya açık bir tanımlayıcısını içermelidir.6 Bu gerekliliğin, DAO LLC’ler için standart bir açıklama ve şeffaflık politikasına yönelişi yansıttığı söylenebilir. Wyoming’deki geleneksel LLC’lerin en çekici özelliklerinden biri Wyoming Kurumsal Şeffaflık Kanunu’nun gizlilik odaklı yaklaşımı olsa da, geleneksel LLC’nin bu gizlilik odağından uzaklaşan bir paradigma değişimi yaşanıyor gibi görünüyor. Güvenlik ve gizlilik kaygıları nedeniyle bunun doğru bir politika tercihi olup olmadığı tartışılmaya devam ederken, yasama organının asıl amacı, bu akıllı sözleşmenin ne anlama geldiğini ve nasıl çalıştığını anlama yükünü bireylere yüklemektir.
Yasama organına göre bunu sağlamanın tek yolu, şirketlerin kuruluş sözleşmelerinde akıllı sözleşmelerin kimliğini açıklamasını zorunlu kılmak gibi görünüyor. Bu gerekliliğin sonucu şudur: DAO LLC kuruluştan sonra yukarıdaki şartı karşılamazsa tescil büyük olasılıkla geçersiz olur. Dolayısıyla böyle bir DAO LLC’nin Wyoming Eyaleti’nde hukuken tanınması mümkün olmaz.
DAO LLC’ler için bir diğer gereklilik, DAO’nun akıllı sözleşmeleri güncellendiğinde veya değiştirildiğinde kuruluş sözleşmesinin de buna uygun olarak değiştirilmesidir.7 Tipik bir blok zinciri tabanlı DAO’nun temel kodunun ne sıklıkla değiştiği düşünüldüğünde, bu gereklilik uzun vadede DAO LLC’ler için altından kalkılması güç bir yükümlülüğe dönüşebilir.
Wyoming DAO LLC’nin Yönetimi
DAO’nun kuruluş sözleşmesi DAO’yu üyeler tarafından yönetilen ya da algoritmik olarak yönetilen bir organizasyon olarak tanımlayabilir; sözleşmede bu konuda hüküm yoksa DAO varsayılan olarak üyeler tarafından yönetilen bir organizasyon sayılır.8 Bu nedenle, geleneksel LLC’lerin aksine DAO LLC’ler yöneticiler tarafından yönetilen (manager-managed) biçimde kurulamaz. Üyeler tarafından yönetilen bir DAO’da, üyeler tarafından yönetilen bir LLC’ye benzer biçimde, organizasyonun sürdürülmesinden ve yönetiminden ismen belirlenmiş belirli kişiler sorumludur.
“Algoritmik olarak yönetilen” terimi DAO Eki’nde tanımlanmadığından, algoritmik olarak yönetilen DAO LLC’lere ilişkin pek çok yanlış yorum var. Teknik açıdan bakıldığında çoğu DAO, yönetim işlemlerini ancak aktif üyeler devreye girdiğinde yapabilir; örneğin belirli yönetişim tekliflerini oylayan yönetişim token’ı sahipleri gibi. Üstelik DAO üyeleri bir teklif lehine oy kullandığında oy veren algoritmalar değil üyelerdir; tek başına oylama DAO’yu algoritmik olarak yönetilen bir yapı haline getirmez. Yapay zekânın devreye girmediği bir ortamda bu tür bir kurumsal yapı DAO’ların mevcut biçimine uymuyor. Bu yapıya ilişkin yanlış yorumların önüne geçmek için DAO Eki’ne kavramın açıklayıcı bir tanımı eklenmelidir.
Algoritmik olarak yönetilen bir DAO LLC, yalnızca temel akıllı sözleşmelerin güncellenebilir, değiştirilebilir ya da başka bir yolla yükseltilebilir olması halinde kurulabilir. Bu gereklilik, algoritmik olarak yönetilen DAO LLC’lerde istenen akıllı sözleşmeyi kullanma özgürlüğünü sınırlar görünürken, bu sözleşmelerin güncellenebilir olması gerektiğini de ortaya koyuyor. Algoritmik olarak yönetilen DAO LLC’lerde temel akıllı sözleşmelerin güncellenmesinden kimin sorumlu olduğu da belirsiz.
Kuruluş sözleşmesi veya işletme sözleşmesi aksini öngörmedikçe, bir DAO LLC’nin yönetimi, üyeler tarafından yönetiliyorsa üyelerin, algoritmik olarak yönetiliyorsa akıllı sözleşmenin sorumluluğundadır.9 “Algoritmik olarak yönetilen” terimi yeterince kesin değil ve yanıltıcı olabilir; zira mevcut hukuki çerçevenin kapsamadığı pek çok insan-yapay zekâ etkileşimi çeşidi var. Sonuçta algoritmalar her süreçte karşımıza çıkabilir; bu kadar çok anlamlı ve döngüsel bir terim etrafında hukuki çerçeve kurmak ideal olmaktan uzak.
Wyoming DAO LLC’nin Organizasyon Yapısı
Üyeler tarafından yönetilen bir DAO’da üyelik payları, bir üyenin DAO’ya yaptığı dijital varlık katkısının, oylama anında DAO’ya katkı olarak verilmiş toplam dijital varlık miktarına bölünmesiyle hesaplanır. Üyeler üye olmak için organizasyona dijital varlık katkısında bulunmamışsa, her üyenin bir üyelik payı ve bir oyu olur.10 Bu yapı, dijital varlık katkısı yapıp yapmadığına bakılmaksızın, DAO’nun her üyesinin DAO’nun feshi gibi temel konularda eşit oya sahip olma ihtimalini artırır. Ancak DAO’ların benimsediği yönetişim yapılarının çeşitliliği düşünüldüğünde, bu yapının çoğu durumda uygulanabilecek kadar esnek olması pek olası görünmüyor.
DAO LLC’lerde karar alma konusunda DAO Eki yeter sayıyı (quorum), bir oylamanın geçerli olabilmesi için oylamaya katılan üyelik paylarının toplamına ilişkin asgari şart olarak tanımlar; aksi öngörülmedikçe bu yeter sayı üyelerin çoğunluğudur.
DAO Eki ayrıca üyelerin çoğunluğunu, üye yeter sayısının katıldığı bir oylamada katılan üyelik paylarının %50’sinden fazlasının olumlu oyu olarak tanımlar.11 Bu durumda yeter sayı için katılan üyelik paylarının %50’sinden fazlasının aranması pek çok DAO için ciddi bir sorun olabilir. Bazı DAO’larda yönetişime katılımın genellikle düşük olduğu düşünüldüğünde, bu varsayılan kural, yeter sayının ne olduğu konusunda bir paradigma değişikliği gerektiriyor. Peki yeter sayıyı kimin katıldığına göre değil, ne zaman katıldığına göre tanımlasak? Pek çok DAO bir teklifi oylama protokolünde yayımlayıp üyelerine oy için sınırlı bir süre tanıdığından, bu süre içinde oy kullanan üyeler yeter sayı olarak kabul edilebilir.
Wyoming DAO LLC’nin Feshi
DAO LLC bir yıl boyunca hiçbir teklifi onaylamaz ya da hiçbir işlem yapmazsa, organizasyonun Eyalet Sekreteri’nin öngördüğü biçimde bir fesih bildirimi yapması gerekir.12 Düzenlemenin asıl amacı hareketsiz ve atıl DAO’ları tasfiye etmek ve sorumluluk korumasını düzene sokmak olsa da, bu kural gelişmekte olan DAO’lar için bir baskı noktası olabilir.
Eyalet Sekreteri, DAO LLC’nin artık meşru bir amaca hizmet etmediği kanısındaysa DAO LLC’yi feshedebilir.13 Bir DAO LLC’nin artık hukuka uygun olup olmadığına karar vermek maddi vakıa tespiti gerektirdiğinden, bu yetkinin mahkemelerde olması gerektiği savunuluyor. Ayrıca ideal DAO’lar merkeziyetsiz olduğundan ve merkezi bir karar verici ile hiyerarşik yönetime ihtiyaç duymadan bilgiye dayalı kararlar aldığından, merkezi bir otorite tarafından feshedilme ihtimali DAO’nun gerçek doğasıyla temelden çelişir.
Son Sözler
Wyoming DAO LLC’ler ve ilgili düzenlemeler, DAO’ların adi ortaklık sorumluluğundan korunup korunamayacağı gibi konularda belli bir hukuki belirlilik sağlıyor. Ne var ki yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, Wyoming DAO LLC’nin mevcut hukuki çerçevesi DAO’lara ilişkin güçlükleri yeterince karşılayamıyor. Bu nedenle, Kanun ve DAO Eki kapsamındaki hukuki çerçevenin, DAO’ların yeni ve kendine özgü organizasyon biçiminin doğurduğu hukuki kaygıları karşılayacak biçimde değiştirilmesi gerektiği görüşündeyiz.
DAO’lar kendine özgü yapılardır; bu yüzden onları geleneksel şirket biçimlerine sığdırmak zordur. Geleneksel LLC yapısını DAO’lar için bir hukuki çerçevenin ihtiyaçlarına göre uyarlamak ve DAO’ları geleneksel şirket yapısı için oluşturulmuş çerçevelere uymaya zorlamak, DAO Eki’nin mevcut haliyle, DAO’ların geniş yelpazesi için pratik görünmüyor.
Bu Kanun kapsamındaki şirket biçimlerinin numerus clausus‘u, teknoloji ile hukuk arasında uyum sağlayacak biçimde genişletilmelidir. Mevcut yapılar, DAO’ların getirdiği niş özelliklere ve teknolojiye bir çözüm sunmuyor gibi görünüyor. Bu görevi yerine getirmek için yasa koyucular, DAO’lar için hukuki çerçeve oluştururken dijital kişileri ayrı bir tüzel kişilik kategorisi olarak düzenlemeyi düşünmelidir.
Wyoming örneğinde olduğu gibi ulusal veya eyalet düzeyindeki yaklaşımlar cesaret verici olsa da, sınır ötesi sorunu etkili biçimde çözmek için asgari bir sorumluluk standardı ile uluslararası iş birliği, bilgi paylaşımı ve ulus ötesi icra için bir çerçeve içeren küresel ve standartlaştırılmış bir çözüm bulunmalıdır.
[1] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-103 (a), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[2] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-104 (a), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[3] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-105 (c), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[4] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-104 (d), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[5] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-104 (c), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[6] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-106 (b), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[7] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-107 (a) (iii), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[8] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-104 (e), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[9] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-109, https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[10] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-111 (a)(i) and (a)(ii), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[11] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-102 (a)(v), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[12] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-114 (a)(iv), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
[13] Decentralized Autonomous Organization Supplement, Article 17-31-114 (a)(v), https://www.wyoleg.gov/Legislation/2021/SF0038
Yazar
İlgili Hizmet Alanlarımız
ICO'lar & Kripto Para Birimleri Blockchain
Kripto varlık regülasyonu, token arzı, exchange ve custody lisansı.
Hizmet sayfası →Fikri Mülkiyet
Marka, patent, telif ve ticari sır danışmanlığı.
Hizmet sayfası →Şirketler Hukuku
Hisse devirleri, sermaye artırımları, yönetim kurulu yapılandırması.
Hizmet sayfası →