TLDR
Finansta Aracı Kurum, şirketlerin menkul kıymet ihraç etmesine yardımcı olan; belirli bir fiyatta hisse satışını garantileyerek satılmayan hisselerin dağıtım riskini üstlenen yatırım bankası veya broker-dealer’dır.
Halka Arz Mekaniklerinde Aracı Kurumlar:
Halka arzda, aracı kurum sendikası tipik olarak baş sol defter yöneticisi (en prestijli, en büyük tahsis), ortak baş aracı kurumlar ve sendika üyelerinden oluşur. Her birinin farklı rolleri ve ekonomik tazminatı vardır. Baş defter yöneticisi, yatırımcı sunumunu yönetir, emir defterini oluşturur, şirketle istişare ederek nihai fiyatlamayı belirler ve yatırımcılara hisse tahsis eder. Aracı kurum ücretleri (‘brüt spread’), büyük ABD halka arzları için tipik olarak toplam gelirin %5-7’sini oluşturur; önceden kararlaştırılan tahsis formülleri uyarınca sendika üyeleri arasında paylaştırılır.
Aracı Kurum Türleri
Aracı kurumlar (broker-dealer) menkul kıymet işlemlerine aracılık eden ve kendi hesabına da işlem yapan kuruluşlardır. Türkiye’de SPK lisansı altında çalışırlar. Faaliyet alanları: aracılık (alış-satış emrini iletme), portföy yönetimi (yatırımcı adına portföy yönetme), yatırım danışmanlığı (yatırım önerileri), birincil piyasa hizmetleri (halka arz, blok satış), saklama hizmetleri (custody) ve fon yöneticiliği.
Aracı Kurum Düzenlemesi
Türk aracı kurumları SPK kararları ve tebliğleri çerçevesinde MASAK ile aklama önleme kuralları, BİST listeleme kuralları, müşteri varlıklarının ayrı tutulması (asset segregation), iç kontrol sistemleri ve sermaye yeterliliği gibi çok katmanlı düzenlemelere tabidir. ABD’de FINRA ve SEC, AB’de MiFID II benzer çerçeveler oluşturur. Aracı kurum lisansı almak isteyen fintech ve crypto-asset şirketleri için bu çerçevelerin haritalandırılması kritik bir adımdır.
Referanslar
- 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu
- Sermaye Piyasası Kurulu (SPK)
- 5549 sayılı MASAK Kanunu
- MASAK Başkanlığı
- EU MiCA (Regülasyon 2023/1114) — EUR-Lex
Startup temas noktaları: halka arz ve tahsisli satışlarda aracı kurum zorunluluğu, kitle fonlamasında platformun aracı rolü ve kripto tarafında 7518 sonrası KVHS lisansının klasik aracı kurum lisansından farkları — hangi faaliyetin hangi lisansla yürüyebileceği haritası, sermaye piyasasına dokunan her ürünün ilk hukuk sorusudur.