Know-how nedir?
Know-how, bir işletmenin bir işi rakiplerinden daha iyi yapmasını sağlayan, kamuya açık olmayan pratik bilgi birikimidir: üretim teknikleri, formüller, süreç dokümantasyonu, kalite prosedürleri, tedarik pratikleri, satış playbook’ları. Patentin aksine tescil edilmez ve yayımlanmaz; değeri tamamen gizli kalmasına ve kullanılabilir biçimde aktarılabilmesine bağlıdır.
Nasıl korunur, nasıl gelire çevrilir?
Koruma iki bacağa oturur. Sözleşmesel bacakta NDA’lar, iş sözleşmelerindeki gizlilik hükümleri ve lisans sözleşmeleri bilgiyi kimin, ne için kullanabileceğini belirler. Fiili bacakta erişim kontrolleri, dokümantasyon disiplini ve bilmesi gereken prensibi bilgiyi fiilen sır olarak tutar; hukukun nihayetinde koruduğu da budur. Gelire çevirme know-how lisanslarıyla olur; franchise ve teknoloji transferinde çoğu zaman marka veya patent lisansıyla paketlenir, peşin bedel veya işleyen royalty olarak fiyatlanır.
Türk hukukunda know-how
Türk hukuku know-how’ı tescilli bir hak olarak değil ticari sır olarak korur: TTK m. 54 ve 55’teki haksız rekabet hükümleri izinsiz kullanım ve ifşaya yaptırım bağlar; ticari sırrın ifşası TCK m. 239’da ayrıca suçtur. İşlemlerde know-how devri; varlık satışlarında, lisans sözleşmelerinde ve teknoloji transferi yapılarında karşımıza çıkar. Yurt dışındaki hak sahibine yapılan know-how ödemeleri, royalty gibi gayrimaddi hak bedeli sayılır ve stopaja tabidir. Tescil olmadığı için due diligence dokümantasyona odaklanır: know-how tam olarak ne, kimin erişimi var, hangi sözleşmeler koruyor.
Know-how ile patent arasındaki fark ne?
Patent yayımlanmış, tescilli ve süreyle sınırlı bir tekeldir; know-how tescilsizdir ve gizlilik sürdükçe yaşar. Teknoloji transferlerinin çoğu ikisini birleştirir: patent istemleri korur, know-how süreci endüstriyel kalitede fiilen çalıştırmayı sağlar.
İşlemlerde know-how nasıl değerlenir?
Koruduğu kâr üzerinden: maliyet avantajı, verim farkı, pazara çıkış hızı. Alıcılar kilit kişi riskine ağır iskonto uygular; satıştan önce know-how’ı dokümantasyona dökmek fiyatı doğrudan artırır.
Çalışan know-how’ı yeni işverene taşıyabilir mi?
Genel beceri ve deneyim çalışanla birlikte gider; belgelenmiş ticari sırlar gitmez. Sınırı haksız rekabet hukuku ve mevcut sözleşmeler çizer; bu yüzden gizlilik ve uygulanabilir olduğu ölçüde rekabet yasağı hükümleri kritik bilgi paylaşılmadan önce kurulmalıdır.
İlgili kavramlar: lisanslama, royalty, fikri mülkiyet.
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın