Geçiş planı nedir?
İklim geçiş planı, bir kuruluşun iş modelini ve operasyonlarını 1,5°C yörüngesiyle uyumlu olarak karbonsuzlaştırma stratejisini ortaya koyan, ileri-bakışlı, zaman-bağlı eylem planıdır; tipik olarak 2050’ye kadar net-sıfır hedefler ve bilime hizalı ara dönüm noktalarıyla (en yaygın olarak 2030’a kadar %50+ mutlak azaltım). Geçiş planları emisyon hedeflerini somut yatırımlara, sermaye harcaması (capex) kaymalarına, ürün değişikliklerine, yönetişime ve hesap verebilirliğe dönüştürür.
Yaygın geçiş planı çerçeveleri
- İngiltere Geçiş Planı Görev Gücü (TPT) Açıklama Çerçevesi (2023): en detaylı çerçeve; temeller, uygulama stratejisi, etkileşim stratejisi, metrikler ve hedefler, yönetişim.
- GFANZ Net-Sıfır Geçiş Planı Tavsiyeleri: finans sektörü odaklı, bankalar ve varlık yöneticileri tarafından kullanılır.
- CSRD ESRS E1 açıklaması: benimsendiğinde geçiş planı açıklamasını veya yokluğunun açıklamasını gerektirir.
- SBTi Net-Sıfır Standardı: hedef belirlemeyi ve doğrulamayı güvenilir geçiş yoluna bağlar.
Gerekli unsurlar (TPT-uyumlu)
- Ambisyon: uzun vadeli ve ara bilim-uyumlu hedefler, Kapsam 1, 2 ve maddi Kapsam 3 dahil.
- Uygulama stratejisi: kaldıraçlar (operasyonları, ürünleri, değer zincirini karbonsuzlaştırma), capex tahsisleri, Ar-Ge yatırımları, varlık kapatma veya yeniden konumlandırma.
- Etkileşim stratejisi: müşteri/tedarikçi etkileşimi, endüstri/politika etkileşimi.
- Yönetişim: yönetim kurulu gözetimi, üst düzey ücret bağlantısı, içsel karbon fiyatlama.
- Metrikler ve hedefler: KPI’ler, dönüm noktaları, ilerleme açıklaması, üçüncü taraf güvencesi.
Türk şirketleri için
AB CSRD kapsamına giren Türk şirketleri ESRS E1 altında geçiş planı açıklaması yapmak veya açıklamamanın gerekçesini sunmak zorundadır. CBAM ile etkilenen ihracatçılar için geçiş planı AB müşterilerin tedarikçi seçim kriterine dönüşmektedir. Türk büyük finans kuruluşları (BDDK denetimli bankalar, sigortacılar) için iklim stres testi ve risk yönetimi çerçeveleriyle birlikte geçiş planı çalışması artmaktadır.
Yapın: planı bilim-uyumlu hedeflere dayandırın; capex ve tedarik kararlarını entegre edin; net yönetim kurulu ve üst düzey hesap verebilirliği atayın; ilerlemeyi yıllık raporlayın.
Yapmayın: taahhüt edilmiş capex ve yetenek olmadan geçiş planı yayınlamayın — düzenleyiciler ve davalar artık güvenilir planları greenwashing’den ayırır.