Geçici kayıp nedir?
Geçici kayıp (impermanent loss — IL) — LP mevduatından sonra token fiyatları farklılaştığında otomatik piyasa yapıcılarında (AMM’lerde) likidite sağlayıcıların (LP’ler) maruz kaldığı fırsat maliyetidir. “Geçici” adı, kaybın yalnızca LP çekerse kristalleştiğini yansıtır — fiyatlar orijinal oranlara dönerse, gerçekleşmiş kayıp olmaz. Pratikte, çoğu LP gerçek ekonomik kayıp yaşar çünkü fiyat hareketleri nadiren tam olarak tersine döner.
IL matematiği
Sabit-çarpım AMM’si (Uniswap V2 tarzı) için, tutmaya göre IL şuna eşittir: IL = (2 × sqrt(fiyat_orani)) / (1 + fiyat_orani) - 1. Spesifik değerler: %25 fiyat değişimi → %0,6 IL; %50 fiyat değişimi → %2 IL; 2× fiyat değişimi → %5,7 IL; 5× fiyat değişimi → %25,5 IL. Kayıp doğrusal olmayan şekilde ölçeklenir — küçük fiyat hareketleri minimal IL yaratır, ancak büyük hareketler önemli IL yaratır.
IL neden var?
AMM’ler pozisyonları otomatik olarak yeniden dengeler. ETH fiyatı USDC’ye karşı iki katına çıkarsa, AMM sabit-çarpım değişmezliğini korumak için ETH’i (değer kazanan varlık) satar. LP, sadece tutmaktan daha az ETH ve daha fazla USDC ile sonuçlanır — yeniden dengeleme işlemlerini fiyat hareketinin tersi yönünde yakalar. İşlem ücretleri kısmen telafi eder, ancak IL sıklıkla volatil dönemlerde ücret kazançlarını aşar.
Hafifletme stratejileri
Birkaç yaklaşım IL maruziyetini azaltır. (1) Korelasyonlu havuzlar — stablecoin-stablecoin çiftleri (USDC/USDT) veya ETH/stETH fiyat farklılığını minimize eder. (2) Yoğunlaşmış likidite — Uniswap V3 LP’lerin sermayeyi daha dar fiyat aralıklarına odaklamasına izin verir, IL’ye göre ücret kazançlarını artırır. (3) IL koruma ürünleri — Bancor V3, belirli Curve gauge’leri yönetişim sübvansiyonları yoluyla IL sigortası sunar. (4) Tek-taraflı LP — yalnızca bir varlık sağlama, farklı riskleri kabul etme.
Risk gerçeklik kontrolü
Hafifletme stratejilerine rağmen, IL DeFi LP’leri için baskın risk olarak kalır. Topaz Blue ve Bancor araştırmasının çalışmaları, Uniswap V3 LP’lerinin %50+’ının çok-aylık dönemlerde net kayıp gerçekleştirdiğini gösterdi (ücretler < IL). LP stratejileri sıklıkla pazarlandığı gibi "pasif verim" değil — dikkatli havuz seçimi ve fiyat aralığı yönetimi gerektirir.
Türkiye bağlamı
Likidite sağlamayı keşfeden Türk DeFi katılımcıları için, sermaye konuşlandırmadan önce IL anlayışı esastır. TRY-cinsinden zihinsel muhasebe, Türk kullanıcıları lira terimleriyle düşündüğünde USD-cinsinden IL’yi maskeleyebilir. DeFi erişim ürünleri sunan CASP-lisanslı borsalar karmaşıklık göz önüne alındığında net IL açıklaması sağlamalıdır.