Shotgun hükmü nedir?
Shotgun hükmü, hissedar anlaşmalarındaki; bir hissedarın diğerine belirli bir fiyattan hisse satın alma teklifi yapmasına izin veren; alıcının ise bu teklifi ya kabul etmesi ya da aynı fiyattan teklifi yapanı satın alması gereken hükümdür.
Shotgun Hükmü Varyasyonları:
Standart shotgun hükmü, başlatan tarafın hisse başına fiyat teklif etmesini gerektirir; ardından alıcı tarafın ya başlatan tarafın hisselerini o fiyattan satın alması ya da kendi hisselerini başlatan tarafa satması gerekir. Varyasyonlar şunlardır: ‘Rus ruleti’ (çoğu zaman standart shotgun mekanizmasının diğer adı olarak kullanılır) ‘Hollandalı müzayede’ (taraflar kapalı teklifler sunar ve en yüksek teklifte bulunan kazanır) ve ‘artırım hükmü’ (escalation clause: taraflardan biri çekilene kadar taraflar sırayla tekliflerini yükseltir).
Shotgun hükümleri, ortakların çok farklı finansal kaynaklara sahip olduğu durumlarda önemli sorunlar yaratabilir. Daha varlıklı kurucu ortak düşük bir fiyat belirleyebilir; zira daha az varlıklı kurucu ortağın onu satın alacak kaynağı olmadığını ve satmak zorunda kalacağını bilir. Bu asimetri, bazı anlaşmaların standart mekanizmayı finansman hakları veya bağımsız değerlemeye bağlı değerleme tabanlarını içerecek biçimde değiştirmesinin nedenidir. Kurucular, her kurucunun finansal durumu göz önüne alındığında mekanizmanın nasıl işleyeceğini dikkatle analiz etmelidir.
Türk hukukunda shotgun mekaniği
Shotgun hükmünün zarafeti, yani bir tarafın fiyatı belirlemesi ve diğerinin o fiyattan almayı ya da satmayı seçmesi, tarafların ödeme gücünün simetrik olmasına dayanır. Girişimlerin pay tablolarında eksik olan da tam olarak budur: bir fon ile bir kurucu arasında kurucu çoğu zaman satın alma gücüne sahip değildir ve hüküm, güçlü tarafın belirlediği fiyattan tek yönlü bir çıkarmaya dönüşür. Dengeyi yeniden kuran ayarlamalar şunlardır: asgari fiyat tabanları veya değerleme referansları, finansman süreleri ve mekanizmanın ancak kademeli çözüm adımlarından sonra gerçek bir kilitlenme halinde işletilmesi. Türk hukukunda hüküm, pay sahipleri sözleşmesinde karşılıklı alım ve satım (call/put) taahhütleri olarak yer alır; ifa, aynen ifa talebi veya cezai şart yoluyla sağlanır. Hükmü esas sözleşme düzeyindeki pay devri mekanizmalarıyla eşleştirmek, sonucu yalnızca tartışılabilir olmaktan çıkarıp pay defterine işlenebilir hale getirir.