AB AI Act’te “deployer” (kullanıcı) nedir?
Deployer (kullanıcı/işleten); bir yapay zeka sistemini mesleki faaliyet kapsamında kendi yetkisi altında kullanan gerçek veya tüzel kişi, kamu kurumu veya kuruluştur; kişisel, mesleki olmayan kullanım kapsam dışıdır. Deployer, Tüzüğün kullanım tarafıdır: işe alım aracını, skorlama modelini veya chatbotu kendi operasyonunda çalıştıran şirket — sistemi geliştirip piyasaya süren sağlayıcının karşısındaki rol. Çoğu şirket Tüzükle önce bu rolde karşılaşır: yapay zeka satın almak, geliştirmekten çok daha yaygındır.
Başlıca kullanıcı yükümlülükleri
- Yüksek riskli sistemleri sağlayıcının talimatlarına uygun kullanmak;
- Yetkin insan gözetimi atamak ve girdi verisinin kalitesini kontrol etmek;
- İşleyişi izlemek, otomatik üretilen logları saklamak ve ciddi olayları bildirmek;
- Yüksek riskli yapay zekayı işyerinde devreye almadan önce çalışanları ve temsilcilerini bilgilendirmek;
- Kredi skorlama, hayat ve sağlık sigortası fiyatlaması ile kamu hizmeti kullanımında temel haklar etki değerlendirmesi yapmak;
- İlgili hallerde etkilenen kişilere karşı m. 50 şeffaflık görevlerini yerine getirmek.
Etiket neden önemli?
AB dışında yerleşik kullanıcılar, sistemin çıktısı AB’de kullanıldığında kapsamda kalır — şirketleri AB’de hiçbir yapılanma olmadan Tüzüğe çeken hüküm budur. Kendinize “sadece kullanıcıyız” demek bir şey değiştirmez: görevler etikete değil işleve bağlanır. Sınır da sabit değildir — sistemi esaslı değiştirmek veya kendi adınız altında pazarlamak, kullanıcıyı beraberindeki daha ağır yükümlülüklerle sağlayıcıya dönüştürür.
Türkiye bağlamı
Çıktı hükmü, Türkiye merkezli şirketlerin AI Act ile buluştuğu güzergâhtır: skorlama modeli, işe alım aracı veya chatbotu AB’de kullanılan çıktı üreten Türk şirketi, AB’de bağlı ortaklık olmadan da kapsamda bir kullanıcıdır. Yurt içinde yürürlükte yapay zekaya özgü bir kanun yoktur; kişisel veri tarafını KVKK (6698 sayılı Kanun), kalanını iş hukuku ve genel sorumluluk kuralları yönetir. Özellik düzeyinde bir sınıflandırma memosu — hangi özellikler yapay zeka sistemi, hangileri yüksek riskli, siz hangi roldesiniz — makul başlangıç belgesidir.
Yapın: kullanımdaki her yapay zeka sistemini envantere alın, her biri için hangi rolde olduğunuzu kaydedin; gözetim ve log düzenini düzenleyici veya müşteri sormadan kurun. Yapmayın: satın alınmış bir sistemi, sağlayıcısına dönüşüp dönüşmediğinizi kontrol etmeden değiştirmeyin veya yeniden markalamayın.
İlgili rehberler: Sınıflandırma Memosu.