“Nakit esası” muhasebe nedir?
Nakit esası muhasebe, geliri nakit alındığında ve gideri nakit ödendiğinde tanır — altta yatan ekonomik faaliyetin ne zaman gerçekleştiğine bakmaksızın. Tahakkuk esası muhasebeden daha basittir ancak kredili satış, peşin ödeme, ertelenmiş gelir veya önemli işletme sermayesi olan işletmeler için uygunsuzdur — ki bu kişisel hizmet ölçeğinin ötesindeki çoğu şirkettir.
Nakit esası vs. tahakkuk esası
- Nakit esası: basit, banka bakiyesini yansıtır. Çok küçük hizmet işletmeleri için iyi.
- Tahakkuk esası: geliri üretme çabasıyla eşleştirir. TFRS, IFRS, US GAAP tarafından çoğu işletme için gereklidir.
- Boşluk: yıllık peşin faturalandıran bir şirket imzada nakit esasında aşırı kârlı, yenileme-hafif aylarda zararlı görünür — tahakkuk bunu ekonomik gerçekliğe düzler.
Nakit esası nerede kabul edilebilir?
- Tek kişi danışmanlık uygulamaları.
- Stoğu olmayan ve minimum AR/AP olan çok küçük kişisel hizmet işletmeleri.
- Gelir eşiklerine kadar nakit-esası kabul edilen belirli vergi-raporlama bağlamları.
Nakit esası nerede tehlikeli?
- SaaS — tekrar eden gelir modeli nakit esasında çöker.
- Üretim — stok ve tedarikçi kredisi nakit-esasını çarpıtıcı yapar.
- VC yatırımcıları olan şirketler — tahakkuk beklenir.
- Çok yıllı sözleşmeler — nakit esası gerçek ekonomiyi gizler.
Türkiye’de nakit esası
Türkiye’de Vergi Usul Kanunu uyarınca tüccarlar tahakkuk esası muhasebe tutmak zorundadır (VUK 219). Serbest meslek erbabı (avukat, doktor, mühendis) için kanun nakit esasını kabul eder — gelir vergisi beyannamesi de bu esasta verilir. KOBİ FRS de tahakkuk esasını gerektirir; sadece basit usule tabi çok küçük işletmeler nakit-esası benzeri rejimde işler.
Yapın: çok dönemli sözleşmeler, AR, AP veya ertelenmiş gelir anlamlı olarak var olduğunda tahakkuk esasına geçin.
Yapmayın: tahakkuk esaslı bir işte nakit-esası metriklerine göre yönetmeyin — zamanlama farkları ekonomik kaymalar olarak yanlış yorumlanır.