Finansal yardım yasağı nedir?
Finansal yardım yasağı (TTK m.380); bir anonim şirketin, paylarının üçüncü kişilerce iktisap edilmesini sağlamak amacıyla avans vermesini, ödünç vermesini veya teminat göstermesini yasaklar. Kurala aykırı işlemler geçersizdir (batıldır). Hüküm, sermayenin ve alacaklıların korunması için AB şirketler hukukundan alınmıştır — ve Türkiye’de kaldıraçlı devralmaların önündeki en büyük yapısal kısıttır.
Pratikte neyi yakalar?
Klasik LBO kalıbı — kapanışta imzalanan teminat paketiyle hedefin kendi varlıklarıyla güvence altına alınan veya nakit akışıyla ödenen devralma borcu — doğrudan tehlike alanındadır. Daha ince biçimler de öyle: alıcının kredisine hedef şirket garantisi, “kapanış sonrası” verilmiş görünen ama kapanış öncesi planlanmış yukarı teminatlar ve şirketin bir ortağın çıkışını bizzat fonladığı satıcı finansmanı yapıları. Amaç testi özseldir: yardımın kapanıştan sonra kâğıda dökülmesi, devralma için kurgulanmış finansmanı iyileştirmez.
Türk işlemleri etrafından nasıl yapılanır?
Üç hukuka uygun kalıp öne çıkar. Holding birleşmesi: alıcının devralma aracı borçlanır, devralır ve sonra hedefle birleşir; devralma borcu, kendi alacaklı koruma mekanizmaları olan birleşme kuralları altında birleşik şirketin borcuna dönüşür. Temettüyle borç indirme (debt pushdown): hedef, dağıtılabilir yedeklerini hukuka uygun dağıtır; alıcı bunu krediye uygular — sınırı m.380 değil sermaye koruma kuralları çizer. Ve zaman-amaç ayrıştırması: kapanıştan sonra, devralmadan bağımsız belgelenmiş, emsale uygun ticari şartlarla hedef seviyesinde işletme sermayesi refinansmanı. Kanundaki istisnalar dardır: banka ve finans kurumlarının olağan faaliyet işlemleri ile çalışanların pay iktisabı — ikisi de yedek akçe şartlarına tabidir.
m.380 limited şirketlere uygulanır mı?
Yasak anonim şirketler için yazılmıştır; lafzıyla limitede uzanmaz. Ama alacaklı koruması ve sermaye kuralları agresif yapıları yine sınırlar ve kreditör avukatları m.380 disiplinini kıyasen uygular.
İhlal edilirse ne olur?
Yardım teşkil eden hukuki işlemler geçersizdir — yani teminat paketi, kreditörün ona en çok ihtiyaç duyduğu anda buharlaşır. Türk devralma finansmanında kuralı hedef kadar bankaların da sıkı denetlemesinin sebebi budur.
İlgili: anonim şirket, private equity.