TLDR
Dijital Para Birimi, kripto para birimleri, merkez bankası dijital para birimleri (CBDC) ve geleneksel itibari para birimlerinin dijital versiyonları dahil yalnızca dijital formda mevcut olan para birimidir.
Türleri:
– Kripto Para: Merkeziyetsiz, blok zinciri tabanlı.
– Merkez Bankası Dijital Para Birimi: Hükümet tarafından çıkarılan dijital para birimi.
– Sabit Coinler: İtibari paraya veya varlıklara sabitlenmiş.
– Sanal Para: Belirli platformlarda kullanılır.
Dijital Para Birimi Düzenlemesi
Dijital para birimi düzenlemesi türlerine göre farklılaşır. Kripto paralar için AB’de MiCA (Markets in Crypto-Assets) Tüzüğü kapsamlı bir çerçeve sunar; ABD’de SEC ve CFTC ayrımı sürmekte. Merkez bankası dijital paralar (CBDC) klasik para birimi gibi merkez bankası yetkisi altındadır; TCMB’nin Dijital Türk Lirası projesi pilot aşamasındadır. Sabit coinler düzenleyici sınıflandırma açısından en tartışmalı kategoridir — kimi düzenleyiciler bunları menkul kıymet, kimi elektronik para, kimi ödeme aracı olarak sınıflandırır.
Türkiye’de Dijital Para Düzenlemesi
Türkiye’de 2025 yılında SPK tarafından yayımlanan Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcısı düzenlemesi, kripto varlık alım-satım, saklama ve transfer hizmetlerini kapsamlı bir lisanslama rejimine bağladı. TCMB tebliği uyarınca kripto varlıkların ödeme aracı olarak kullanımı yasak; ancak yatırım amaçlı alım-satım serbest. KKO (Kripto Koruma Otoritesi) henüz kurulmamış olmakla birlikte SPK ve MASAK paylaşımlı yetki kullanıyor.
İş Modeli Etkileri
Dijital para birimi şirketleri lisanslama stratejilerine göre çok farklı yapılanır: bağımsız lisans alarak operasyon (büyük borsalar), lisanslı ortaklarla çalışma (BaaS modeli), veya niş hizmetler için belirli lisans dışı modeller (saklayıcı olmadan yazılım servisi). Her stratejinin maliyet, hız ve düzenleyici karmaşıklık dengeleri vardır.