Avrupa Birliği nedir?
Avrupa Birliği (AB / EU), 1992 Maastricht Antlaşması ile kurulan ve günümüzde Avrupa Birliği Antlaşması (TEU) ile Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma (TFEU) çerçevesinde işleyen 27 üye devletli siyasi ve ekonomik birliktir. Mal, hizmet, sermaye ve kişilerin serbest dolaşımına dayalı tek pazar; Avrupa Komisyonu, Parlamento ve Konsey tarafından şekillendirilen ortak düzenleyici çerçeve ile yürütülür.
AB hukuki araçları
AB mevzuatı; tüm üye devletlerde doğrudan uygulanan Tüzükler (Regulations), ulusal hukuka aktarım gerektiren Direktifler (Directives) ve Kararlar (Decisions) üzerinden işler. AB hukukunun üstünlüğü ilkesi, AB yetki alanında AB kurallarının çelişen ulusal kurallara üstün geleceği anlamına gelir.
Şirketler için kritik AB rejimleri
Uluslararası şirketler — Türkiye merkezli ancak AB müşterilerine hizmet sunanlar dahil — açısından en kritik AB rejimleri şunlardır: Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR), Dijital Hizmetler Yasası (DSA) ve Dijital Pazarlar Yasası (DMA), Kripto Varlık Piyasaları Tüzüğü (MiCA), AB Yapay Zeka Yasası, AB rekabet hukuku (TFEU 101–102. maddeler ve Birleşme Tüzüğü) ve Konsey ile Komisyon tarafından yönetilen AB yaptırım rejimi.
Sınır ötesi etki
AB hukuku sıklıkla sınır ötesi uygulanır: GDPR 3(2). madde, AB’deki veri sahiplerine mal/hizmet sunan veya davranışlarını izleyen AB dışı kontrolör ve işleyicileri kapsar. MiCA, DSA ve AI Act benzer pazar hedefleme testleri kullanır. AB dışı şirketler genellikle AB temsilcisi atar, sunum kapsamını sınırlar veya AB uyum programları kurar.
Türkiye ve AB
Türkiye, AB aday ülkesidir ve 1995’ten bu yana gümrük birliği ortağıdır. Doğrudan AB düzenlemelerine tabi olmasa da Türk ihracatçılar ve dijital hizmet sağlayıcılar; gümrük uyumlaştırması, GDPR uyumlu veri koruma (KVKK) ve sınır ötesi işlemlerdeki AB rekabet incelemeleri yoluyla AB müktesebatı ile düzenli olarak temas eder.