Özet: Beyaz Saray tarafından yayımlanan Başkanlık Kararnamesi (Executive Order), ABD hükümetinin dijital varlıklara ilişkin ilk kapsamlı stratejisini ortaya koymakta ve dijital varlıkları da içeren yeni ABD finansal sistemini oluşturmak için “tüm-hükümet yaklaşımını” (whole-of-government approach) benimsemektedir.
Anahtar kelimeler: başkanlık kararnamesi, dijital varlık, kripto para, merkez bankası dijital parası, merkeziyetsiz finans.
Hükümetlerin kripto varlıklara yönelik tutumu evrildikçe, kripto en azından yakın gelecekte gündemimizin üst sıralarındaki yerini koruyacaktır. Çin’in kripto para yasağı ve Hindistan’ın benzer olası yaklaşımı kriptonun geleceğine dair soru işaretleri doğursa da, ABD hükümeti bugüne dek bu denli keskin bir tavırdan kaçınmıştır. Bu doğrultuda Joe Biden, 9 Mart 2022’de “Dijital Varlıkların Sorumlu Gelişiminin Sağlanması” konulu bir Başkanlık Kararnamesi (“Kararname”) yayımlamıştır. Bu Kararname, ABD hükümetinin kripto varlıklara yönelik ileriye dönük bir konum benimseyeceği; bu varlıkların gelecekte para kurumlarınca tanınabileceği ve uluslararası bir ödeme aracı olarak kullanılabileceği öngörüsünü güçlendirmiştir. Bu yazıda, ABD hükümetinin dijital varlıkların “sorumlu” gelişimine ilişkin izleyeceği yolu anlamak için Kararname’nin ayrıntılarını inceleyeceğiz.
Öncelikle, “dijital varlıklar”ın kapsamı Kararname’de “ödeme ya da yatırım yapmak veya fon ya da muadilini iletmek veya değiştirmek için kullanılan değer temsilleri, finansal varlık ve araçlar ya da haklar” olarak tanımlanmaktadır. Bu çerçevede Kararname, başta NFT’ler olmak üzere tüketici işlemlerine yönelik platformları içeren fintech iş modellerini ve diğer tüketici işlerini de ele almaktadır.(1)
Kararname, dijital varlık piyasasındaki aktörler için henüz herhangi bir düzenleme veya yükümlülük getirmemekte; bunun yerine esas olarak devlet organlarına, öngörülen konulara ilişkin rapor ve/veya öneri hazırlamak gibi çeşitli adımlar atma talimatları içermektedir. Ancak ekosistemdeki paydaşlara yükümlülük getirecek düzenlemelerin yürürlüğe girmesinden önce, bu Kararname’nin ardından kısa vadeli bir inceleme dönemi beklenmektedir.(2)
Kararname, ABD’nin kripto varlıklar için izlemek istediği dijital gelişimi “sorumlu” olarak nitelemektedir. Diğer bir deyişle, ABD hükümetinin yaklaşımının temel değeri olarak “sorumluluk” seçilmiş görünmektedir. Kararname’nin daha en başından, sorumluluğun; hukukun üstünlüğü, tüketicilerin, yatırımcıların ve işletmelerin korunması, finansal istikrar, şeffaflık, güvenlik, mahremiyet ve çevre politikası üzerine inşa edildiği anlaşılmaktadır.
Kararname’den çıkardığımız ve bu çağrının temel unsurları sayılabilecek 9 sonuç şöyledir:
- ABD, dijital varlıklar bakımından piyasa değeri hacminin ve piyasa katılımının son beş yılda çok büyük ölçüde arttığının farkındadır.
- Bunun sonucunda ABD, ekonomik kontrol mekanizmalarındaki liderliğini sürdürmeyi ve dijital varlıkları da içeren yeni finansal sistemi şekillendiren taraf olmayı amaçlamaktadır.
- Bununla birlikte ABD, dijital varlıklarda verimliliğin ancak bu varlıkların birlikte çalışabilirliği (interoperability) sağlandığında elde edilebileceğini kabul etmektedir. Bu nedenle hükümet, konuya ilişkin uluslararası iş birliği yollarının araştırılmasını teşvik etmektedir. Aksi hâlde yargı çevreleri arasında asimetrik düzenleme, denetim ve uyum, arbitraj yaratır ve finansal istikrar ile paydaşların korunmasına yönelik riskleri artırır.
- Kararname’de sorumlu olmanın üç boyutu özetlenmektedir: gelişimde, tasarımda ve uygulamada sorumluluk.
- ABD, dijital varlıkların küresel ölçekte gelişimine katılmaya isteklidir; ancak bu yaklaşımı sorumlu bir çerçeveye oturtmak istemektedir. Kararname boyunca bu gelişimin sorumlu yolları; tüketici, yatırımcı ve işletme koruması, ABD’de ve dünya genelinde finansal istikrar, sistemik risklerin azaltılması, yasa dışı finansman ve ulusal güvenlik riskleri kapsamında ana hatlarıyla belirlenmektedir.
- ABD, iklim değişikliğiyle mücadele politikalarını güçlendirmek için dijital varlıkların gücünü yeşil dönüşümle birleştirmeye çalışmaktadır. Örneğin, dijital varlıkların iklim üzerindeki etkilerini en aza indirmek için sera gazı emisyonları, su ve diğer doğal/çevresel varlıklara ilişkin yükümlülüklerin takası önerilmektedir.
- ABD, dijital varlıkları; uygun maliyetli ve güvenli finansal hizmetler, ekonomik ve teknolojik ilerleme ile çevre için bir araç olarak şekillendirmek istemekte; ancak hiçbir biçimde yasa dışı finansman veya kara para aklama için değil.
- ABD hükümeti, Dubai’nin yakın zamanda yaptığı gibi dijital varlık piyasalarını izleyip denetleyecek ve düzenleyecek ayrı bir kurum kurma yaklaşımını benimsememiştir. Bunun yerine ABD, kriptonun olumsuz yönleriyle mücadele ederken olumlu yönlerinin parlamasına izin vermek üzere, eyaletler genelinde çeşitli kurumların katılımını içeren bir görev gücü tasarlamıştır. Bu nedenle Kararname’nin “iletişim-anahtardır” yaklaşımını çağırdığı söylenebilir. Konunun birçok sektörle ilgili doğası göz önüne alındığında bu kurumlar arası strateji yerinde görünmektedir.
- ABD hükümeti ayrıca ABD Merkez Bankası Dijital Parası’nın (“CBDC”) tasarlanması ve hayata geçirilmesi olasılığını araştırmaya hevesli olup bu konuda “acil” araştırma-geliştirme projeleri yürütülmesini istemektedir. Kararname ile hükümet, konuya ilişkin yakın zamanda bir rapor yayımlayan ancak ulusal CBDC’nin nihai arzu edilirliği konusunda tavır almayan Federal Rezerv’den daha olumlu bir konum benimsemiştir. Bugüne dek 100’den fazla ülke ulusal bir CBDC’nin hayata geçirilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetlerine başlamıştır. CBDC’nin, sınır ötesi transferlerde dahi daha düşük maliyet ve finansal riskle finansal sistemlere daha geniş erişimi mümkün kılabileceği düşünüldüğünde, ABD hükümeti ulusal çıkarları ve demokratik değerleri doğrultusunda dünya ekonomisindeki liderliğini sürdürmek için bir adım önde olmaktadır.
Sonuç
Kararname, ABD hükümetinin dijital varlıklara yönelik genel tutumunu ortaya koymuş ve süreç boyunca devlet organlarınca izlenecek genel ilkeleri belirlemiştir. ABD hükümetinin nihai konumu net olmasa da hükümet, yenilikleri geliştirmeye devam etmek ve doğurabilecekleri riskleri azaltmak için bu tür teknolojilerin ve dijital varlıkların neden araştırılması gerektiğinin farkındadır.
Gelecekteki düzenlemelerin çerçevesi çizilirken yukarıdaki ilkeler göz ardı edilirse, Kararname’de sıralanan paydaşların korunması, mahremiyet, güvenlik ve finansal istikrarın sağlanması gibi hedeflere ulaşılamayacağı şüphesizdir; bu da kriptonun tüm geleceğini olumsuz etkileyebilir.
(1) Brown, A./Tank, M. H. K./Ord, I./Schottenstein, N.: “President Biden’s Executive Order on Ensuring Responsible Development of Digital Assets: Consumer Protection Implications and 3 Steps”, 11 Mart 2022.
(2) Brown/Tank/Ord/Schottenstein, a.g.e.
