1 Eylül 2024’ten bu yana, kişisel verileri Türkiye dışındaki bir bulut sağlayıcısına, grup şirketine veya SaaS tedarikçisine gönderen her Türk şirketi, 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) m.9’da sayılan güvencelerden birine dayanmak zorunda. Startup’ların neredeyse tamamı için bu güvence standart sözleşmedir: Kişisel Verileri Koruma Kurulu’nun yayımladığı dört sabit metinden biri, veri aktaran ve alıcı tarafından hiçbir değişiklik yapılmadan imzalanır ve imzadan itibaren beş iş günü içinde Kuruma bildirilir. En sık atlanan adım da bu bildirimdir. Bildirimin yapılmaması, sözleşmenin içeriğinden bağımsız olarak ayrı bir kabahattir ve 2026 yılı için ceza aralığı 90.308 TL ile 1.806.177 TL arasındadır. Bu yazı uygulamaya yönelik bir rehber: dört metinden hangisinin seçileceği, metnin nasıl doldurulacağı, bildirimi kimin, nasıl ve hangi süre içinde yapacağı ve imzalanmış ama hiç bildirilmemiş sözleşmeler için ne yapılabileceği. Yazı, KVKK standart sözleşmeleri ve AB SCC’leri referans sayfamızın pratik tamamlayıcısıdır.
Standart sözleşmenin m.9’daki yeri nedir?
7499 sayılı Kanun, m.9’u 1 Haziran 2024’ten geçerli olmak üzere yeniden düzenledi. Yeni sistem üç kademeden oluşuyor. Birinci kademe, Kurul’un yeterlilik kararı verdiği ülke, sektör veya uluslararası kuruluşlara yapılan aktarımlardır (m.9/1-3); Kurum’un yurt dışına aktarım sayfasında, Kurul’un bu konuda henüz bir belirleme yapmadığı belirtiliyor. İkinci kademe, yeterlilik kararı bulunmadığında m.9/4’teki uygun güvencelerden birine dayanan aktarımlardır: Kurul’un izin verdiği kamu kurumları arası anlaşma, Kurul’ca onaylanmış bağlayıcı şirket kuralları, Kurul’un ilan ettiği standart sözleşme veya Kurul’ca onaylanmış yazılı taahhütname. Üçüncü kademe ise ilgili kişinin muhtemel riskler hakkında bilgilendirildikten sonra verdiği açık rıza dahil, m.9/6’daki istisnalara dayanan arızi aktarımlardır. Açık rızanın aktarımlar için olağan dayanak olduğu eski rejim, geçiş süresinin dolduğu 1 Eylül 2024’te sona erdi. Bir veri işleyene ya da grup şirketine düzenli olarak veri aktaran bir şirket için standart sözleşme, Kurul’un ön onayına ihtiyaç duymayan tek güvencedir; bu yüzden ilk tercih odur.
Dört metinden hangisi?
Kurul, 4 Haziran 2024 tarihli ve 2024/959 sayılı kararıyla, her rol kombinasyonu için bir tane olmak üzere dört standart sözleşme metni kabul etti: veri sorumlusundan veri sorumlusuna, veri sorumlusundan veri işleyene, veri işleyenden veri işleyene ve veri işleyenden veri sorumlusuna. Hangi metnin kullanılacağını tarafların büyüklüğü ya da türü değil, somut veri akışındaki rolleri belirler. Müşteri verileri için ABD’li bir barındırma sağlayıcısıyla çalışan bir Türk SaaS şirketi, veri işleyene aktarım yapan bir veri sorumlusudur: 2 numaralı metin. Grup raporlaması için İK verilerini ana şirketiyle paylaşan bir Türk iştiraki, veri sorumlusundan veri sorumlusuna aktarım yapar: 1 numaralı metin. Yabancı bir alt işleyene iş veren Türk veri işleyeni, veri işleyenden veri işleyene aktarım yapar: 3 numaralı metin. Dördüncü metin ise Türk veri işleyeninin veriyi yabancı bir veri sorumlusuna iade ettiği veya gönderdiği daha nadir durumlar içindir; örneğin Avrupalı bir müşteri adına veri işleyen bir Türk yazılım şirketi. Rolü yanlış belirlemek basit bir şekil hatası değildir: Metinlerdeki yükümlülükler birbirinden farklıdır ve özünde veri sorumlusundan veri sorumlusuna yapılan bir aktarım için veri işleyen sözleşmesi kullanılırsa, alıcının bağımsız yükümlülükleri düzenlenmemiş kalır.
Metni bozmadan doldurmak
Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 10 Temmuz 2024, 32598) bu konuda açıktır: Standart sözleşme metni hiçbir değişiklik yapılmadan kullanılmalıdır; sözleşme yabancı dilde de yapılmışsa Türkçe metin esas alınır. Tarafların serbestçe doldurabileceği alan, ekler ve boşluklarla sınırlıdır: tarafların ve varsa alt işleyenlerin kimliği, veri kategorileri ve ilgili kişi grupları, aktarımın amaçları, alıcının uygulayacağı teknik ve idari tedbirler, özel nitelikli veriler için alınacak ek önlemler. GDPR uygulamasından gelen iki alışkanlık burada sorun yaratır. Birincisi, standart sözleşmeyi “değiştiren” bir ana hizmet sözleşmesi hükmü eklemeyin; böyle bir değişiklik geçersizdir ve metnin değiştirildiği şeklinde yorumlanabilir. İkincisi, güvenlik tedbirlerine ilişkin eki genel ifadelerle geçiştirmeyin: Kurul, fiilen aktarılan veriye uygun tedbirler görmek ister.
Bildirim: beş iş günü, kim, nasıl?
Kanun’un m.9/5 hükmüne göre standart sözleşme, imzalandığı tarihten itibaren beş iş günü içinde veri sorumlusu veya veri işleyen tarafından Kuruma bildirilir. Süre, aktarımın başladığı tarihte değil, belgeye son imzanın atıldığı anda başlar; cumartesi, pazar ve resmî tatiller hesaba katılmaz. Yönetmelik’in m.14/5 hükmü, bildirimi kimin yapacağını taraflara standart sözleşmede belirleme imkânı tanır; böyle bir belirleme yoksa bildirimi veri aktaran yapar. Uygulamada bu, Türk taraftır. Kanun veri sorumlusu ile veri işleyeni aynı şekilde yükümlü tuttuğundan, 3 veya 4 numaralı metinle veri aktaran Türk veri işleyeni de bildirimini kendisi yapar. Bildirime, imzalayanların yetkisini gösteren belgeler ve yabancı dildeki her belgenin noter onaylı tercümesi eklenir (m.14/6). Taraflarda veya eklerde sonradan yapılan değişikliklerin ve sözleşmenin sona ermesinin de bildirilmesi gerekir (m.14/8). Bildirim, gönderim tarihini kayıt altına alan Kurum’un çevrim içi standart sözleşme portalı (standartsozlesme.kvkk.gov.tr) üzerinden yapılır. Alındı belgesini imzalı sözleşmeyle birlikte aktarım dosyasında saklayın, çünkü bir denetimde ilk istenecek belge budur.
7499 sayılı Kanun’la eklenen m.18/1-d uyarınca bildirim yükümlülüğünü yerine getirmeyenlere, yıllık yeniden değerleme sonrasında 2026 için 90.308 TL’den 1.806.177 TL’ye kadar idari para cezası verilir. m.18/2, (d) bendindeki cezanın veri sorumlusu veya veri işleyen sıfatını taşıyan gerçek kişilere ve özel hukuk tüzel kişilerine uygulanacağını açıkça belirtir. Kurul kararlarına karşı idare mahkemelerinde dava açılabilir (m.18/3).
İmzaladık ama hiç bildirmediysek ne olur?
Örneğin Ekim 2024’te imzalanıp hiç bildirilmemiş bir standart sözleşme yine de geçerli bir sözleşmedir ve kapsadığı aktarım taraflar arasında hukuka uygun olabilir; ancak bildirim yükümlülüğü zaten ihlal edilmiştir. Kanun’da bir telafi süresi öngörülmemiştir. Yeni bir beş günlük süre yakalamak için sözleşmeyi bugünün tarihiyle yeniden imzalamak yerine, gerçek imza tarihini belirterek bildirimi hemen yapmak doğru yoldur. Yeniden imzalamak gerçeğe aykırı bir kayıt oluşturur ve asıl ihlali de ortadan kaldırmaz. Geç bildirim kabahati ortadan kaldırmaz; ancak şirketin kendi girişimiyle yaptığı ve dosyada belgelenen bir düzeltme, Kurul bir gün konuyu sorarsa şirketin elindeki en güçlü hafifletici unsur olur. Aynı mantık, bildirimden sonra ekleri değiştirilen sözleşmeler için de geçerlidir: Değiştirilmiş sürümü bildirin.
Bunu tek seferlik bir iş değil, kalıcı bir süreç olarak yürütmek
Bu konuyu doğru yöneten şirketler, standart sözleşmeyi her yabancı tedarikçi ve her grup içi veri akışı için tedarikçi kabul sürecinin bir adımı olarak ele alır. Tedarikçi anketinde rol, konum ve alt işleyenler sorulur; satın alma kontrol listesi, veri aktarılmadan önce doğru metnin imzalanmasını şart koşar; beş günlük bildirim, genellikle VERBİS kaydını ve veri işleme envanterini tutan kişinin sorumluluğundaki bir takvim görevidir; aktarım sicilinde de her sözleşme imza tarihi, bildirim tarihi ve portal alındı numarasıyla listelenir. Bir veri akışı değiştiğinde, örneğin tedarikçi yeni bir ülkede alt işleyen eklediğinde, ek güncellenir ve yeniden bildirilir. AB’li müşteriler kendi aktarım etki değerlendirmelerini yaparken de bu sicili görmek ister; böylece aynı dosya iki ayrı ihtiyacı birden karşılar.
AB’ye aktarılan veriler için de standart sözleşme gerekir mi?
Evet. m.9 kapsamında yeterlilik kararını Türk Kurulu verir ve AB veya başka herhangi bir ülke için yayımlanmış bir yeterlilik kararı yoktur. Böyle bir karar yayımlanana kadar Türkiye’den AB’deki bir veri işleyene yapılan aktarım da diğer tüm yurt dışı aktarımlar gibi standart sözleşme gerektirir.
ABD’li tedarikçimiz Türk hukukuna tabi bir sözleşme imzalamayı kabul etmiyor. Ne yapmalıyız?
Standart sözleşme, ön onay gerektirmeyen tek Kurul onaylı güvencedir ve üzerinde değişiklik yapılamaz. Tedarikçi imzalamıyorsa seçenekler şunlardır: Kurul’un onaylayacağı bir taahhütname (zaman alır), Kurul’ca onaylanmış bağlayıcı şirket kuralları (yalnızca grup içinde kullanılabilir) ya da veri akışını hiçbir kişisel verinin Türkiye dışına çıkmayacağı şekilde yeniden kurgulamak. “Bunun yerine AB SCC’lerini imzaladık” demek, m.9 anlamında bir güvence sayılmaz.
Bildirim, sözleşmeyi kamuya açık hâle getirir mi?
Hayır. Bildirim, kamuya açık bir sicile kayıt değil, Kurum’a yapılan bir başvurudur. Ticari açıdan hassas ekler yalnızca Kurum’la paylaşılmış olur.
İlgili: yurt dışına veri aktarımı · veri işleyen · model API’leri ve yurt dışına kişisel veri.
Kaynak. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (7499 sayılı Kanun’la değişik m.9 ve m.18); Kişisel Verilerin Yurt Dışına Aktarılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 10 Temmuz 2024, 32598); Kişisel Verileri Koruma Kurumu, Standart Sözleşmeler (dört metin; Kurul kararı 4 Haziran 2024, 2024/959); KVKK standart sözleşme bildirim portalı. 2026 ceza tutarları, 2026 yılı için belirlenen yüzde 25,49 yeniden değerleme oranına göre hesaplanmıştır (RG 27 Kasım 2025).
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Somut bir durumun değerlendirilmesi için hukuki destek alınmalıdır.
Yazar
-
Tüm yazıları görMümtaz, 2016 yılında kurduğu Vircon Legal'in Yönetici Ortağıdır. Kurucu, yatırımcı ve operatörlere finansman turları, birleşme ve devralmalar (M&A), sınır ötesi şirketleşme ve düzenlemeye tabi alanlarda; kripto-varlık altyapısı, fintech ve oyun dahil; danışmanlık verir; her işe eski bir startup kurucusunun bakış açısını taşır. Legal 500 Recommended Lawyer (2025-2026) seçilmiştir ve Startup Hukuku kitabının ortak yazarıdır. Canonical profile: https://mumtazhacipasaoglu.com · Open-access legal guides: https://github.com/mumtazhpo