Bin kişinin üzerinde işçi çalıştıran bir sanayi şirketi, iş güvenliği gerekçesiyle işçilere RFID tabanlı giyilebilir bir takip cihazı dağıtıyor. Cihaz konumu izliyor, kaldırma ve dönme hareketlerini raporluyor, işçi on dakika hareketsiz kalınca titreyip sisteme uyarı gönderiyor. İşçiler cihazı mesai bitince bırakacak güvenli bir yer olmadığı için eve de taşıyor. Sendika tespit davası açıyor ve dosya, bildiğimiz kadarıyla işyerinde giyilebilir cihazla çalışan takibine dair ilk Yargıtay kararıyla sonuçlanıyor.
Üç merci, üç farklı ton
İlk derece mahkemesi uygulamayı çalışma barışına aykırı buldu; tanık beyanlarına göre cihaz işçilerde fiziksel ve ruhsal soruna yol açmıştı ve aynı güvenlik amacı takım lideri, vardiya sorumluları ve kameralarla sağlanabilirdi. İstinaf, insan hakları vurgusuyla kararı onadı. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi ise (22.02.2024, 2024/1311 E., 2024/3381 K.) kararı esastan değil eksik incelemeden bozdu: dosyada cihazın nasıl çalıştığını anlatan bilirkişi görüşü yoktu. Daire; mühendis, iş sağlığı ve güvenliği uzmanı, sektör bilirkişisi ve hekimden oluşan bir kurulun cihazın çalışma yöntemini, hangi verileri kaydettiğini, titreşim sıklığını, mesai dışında aktif olup olmadığını, taşıma zorunluluğunu ve sağlık etkisini duraksamaya yer bırakmayacak biçimde saptamasını; açık rıza gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesini ve rıza alındıysa imzalı metinlerin dosyaya girmesini istedi. Karşı oy ise daha keskindi: on dakikalık hareketsizlik uyarıları, tutulan tutanaklar ve işçilerin uyarı gitmesin diye on dakikada bir harekete geçmesi tanıklarla kanıtlanmıştı; uygulama orantılılık ilkesine zaten aykırıydı.
Karar tek başına değil
Bozma teknik görünebilir ama mesaj net: bu teknolojiler artık genel geçer savunmalarla değil, cihaz düzeyinde kanıtla konuşulacak. Kurul tarafında da çizgi aynı yönde. Biyometrik mesai takibi ilke kararı, iş ilişkisindeki güç dengesizliği nedeniyle açık rızanın tek başına güvenli zemin olmadığını; işyeri kamera duyurusu ise performans ve disiplin takibinin gözetim için meşru amaç sayılmadığını söylüyor. Üçü birlikte okunduğunda tablo şu: verimlilik ve denetim amaçlı sürekli izleme, işverenin meşru menfaati ile başlasa bile işçinin hak ve özgürlükleri karşısında kural olarak kaybediyor.
Cihazı kuran ve kullanan için tasarım soruları
| Soru | Mahkemenin arayacağı |
|---|---|
| Amaç gerçekten güvenlik mi? | Düşme algılama ile performans raporlaması aynı cihazda ise gerekçe zayıflar |
| Daha az müdahaleci yol var mı? | Kamera, saha sorumlusu, bölgesel sensör gibi alternatifler denendi mi |
| Mesai dışında ne oluyor? | Cihaz kapanıyor mu, işyerinde bırakılabiliyor mu |
| Rıza mı, meşru menfaat mi? | İş ilişkisinde rızanın özgürlüğü sorgulanır; dayanak ve DPIA belgelenmeli |
Bu sorular yalnızca işverenler için değil; işyeri teknolojisi geliştiren ürün ekipleri için de ürün gereksinimi. Mesai dışı otomatik kapanma, veri minimizasyonu ve rol bazlı erişim ürüne baştan yazılmazsa, müşteriniz olan işveren bu davaların davalısı hâline geliyor. Çalışan izleme teknolojilerinin daha geniş hukuki çerçevesini KVKK ve otomatik kararlar yazımızda işlemiştik.
Bozma kararı işverenin kazandığı anlamına mı geliyor?
Hayır. Yargıtay uygulamayı aklamadı; kararı, cihazın teknik gerçekliği bilirkişiyle saptanmadan verildiği için bozdu. Dosya yeniden görülecek ve bu kez tartışma somut veriler üzerinden yürüyecek. Karşı oyun orantılılık analizi, yeni incelemede davacının en güçlü kozu.
İşçiden imzalı rıza almak sorunu çözer mi?
Tek başına hayır. Kurul’un biyometri kararındaki yaklaşım buraya da taşınabilir: iş ilişkisindeki bağımlılık, rızanın özgürce verildiği varsayımını zayıflatır. Sağlam kurgu; amacı daraltmak, daha az müdahaleci alternatifleri belgelemek ve dayanağı yalnızca rızaya yaslamamaktır.
Nereden başlamalı?
İşyerinizde veya ürününüzde giyilebilir takip varsa üç belgeyi hazırlayın: cihazın hangi veriyi, ne sıklıkla, hangi saatlerde işlediğini anlatan teknik not; alternatiflerin neden yetersiz kaldığını gösteren orantılılık değerlendirmesi; mesai dışı kapanma ve cihaz teslim düzenini kuran uygulama talimatı. Yargıtay’ın bilirkişiden isteyeceği listeye kendi cevabınız şimdiden hazır olsun.
Yazar
Bu konu masanızdaysa
Kurucu Akademisi'nde şablonlar ve kontrol listeleri ücretsiz; spesifik bir durum için 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.
Kurucu AkademisiGörüşme planlayın