Otomatik Pazar Yapıcı (AMM — Automated Market Maker), token swap’larını sağlamak için geleneksel emir defterleri yerine algoritmik fiyatlama eğrileri ve likidite havuzları kullanan merkeziyetsiz bir borsa protokolüdür. AMM’ler emir defteri eşleştirmesini deterministik fiyatlama fonksiyonlarıyla değiştirdi ve baskın zincir üstü borsa mimarisi haline geldi: Uniswap, Curve, Balancer, PancakeSwap ve SushiSwap birlikte günlük milyarlarca dolarlık swap hacmi işliyor.
Temel mekanik: likidite sağlayıcıları (LP’ler) havuzlara token çiftleri yatırır (örn. ETH/USDC) ve havuz paylarını temsil eden LP tokenleri alır. Tüccarlar bir tokeni diğeriyle havuza karşı takas eder; havuzun fiyatlama eğrisi (en yaygın olarak sabit çarpım formülü x × y = k) döviz oranlarını belirler. LP’ler havuz paylarına orantılı olarak ticaret ücretleri kazanır ancak geçici kayıp (impermanent loss) üstlenir — göreli fiyatlar değiştiğinde yatırılan tokenleri tutmak ile havuza katılmak arasındaki sapma.
AMM varyantları farklı kullanım örneklerini ele alır: sabit çarpım (Uniswap v2 — genel amaçlı); yoğunlaştırılmış likidite (Uniswap v3 — kullanıcı tanımlı fiyat aralıkları aracılığıyla sermaye verimliliği); sabit varlık (Curve — USDC/USDT gibi korelasyonlu çiftler için optimize edilmiş); ağırlıklı havuzlar (Balancer — yapılandırılabilir ağırlıklarla N-varlık havuzları); ve hibrit emir defteri/AMM (dYdX, GMX — limit emirleri AMM likiditesiyle birleştirme).
Hukuki değerlendirmeler gelişmektedir: menkul kıymet sınıflandırması (LP tokenleri yatırım sözleşmeleri oluşturabilir; yoğunlaştırılmış likidite pozisyonları ek sorular doğurur); regülatif çevre (SEC’in Uniswap Labs ve diğer AMM operatörlerine karşı icra eylemleri, AMM operatörlerinin kayıtsız borsalar veya broker-dealer’lar olup olmadığını sorgular); AML/KYC (FATF Travel Rule ve ABD Hazine rehberliği izinsiz protokoller için bile beklentileri yükseltmiştir); ve sınır ötesi vergi (AMM faaliyetinin vergi amaçları için nerede kaynaklandığı).
Vircon Legal; AMM protokol ekiplerine, likidite sağlayıcılarına ve DeFi altyapı operatörlerine tüzel kişilik yapılandırması, vakıf yönetişimi, menkul kıymet sınıflandırma analizi, protokol bağlantılı hizmetler için AML/KYC uyumu ve MiCA, SPK ve ABD regülatif çerçeveleri altında AMM tabanlı ürünlerin sınır ötesi dağıtımı konularında danışmanlık sunar.