TLDR
Dışlama (veya sıkıştırma), çoğunluk hissedarlarının azınlık hissedarlarını genellikle mahkeme tarafından belirlenen adil değer üzerinden birleşme veya satın alma yoluyla hisselerini satmaya zorladığı tekniktir.
Dışlama Standartları ve Korumalar:
Mahkemeler, dışlama işlemlerini dikkatle inceler; çünkü bariz çıkar çatışmaları yaratırlar: çoğunluk, azınlığı kontrol ettiği bir fiyata çıkarmak için gücünü kullanır. Delaware’de dışlama işlemleri, hem bağımsız bir özel direktörler komitesinin hem de azınlık hissedarlarının çoğunluğunun onayına baştan bağlı olmadıkları sürece yükseltilmiş “tüm adillik” incelemesine tabidir; bu durumda daha esnek “iş kararı” standardı uygulanabilir. Kahn v. M&F Worldwide kararından çıkan “MFW Yapısı”, dışlama işlemleri için altın standart koruyucu yapı haline gelmiştir.
Pratikte Dışlamalar
Dışlamalar (carveouts) en yaygın olarak kısıtlayıcı sözleşmelerde (rakipsizlik anlaşmaları, çalışan ayartmama, münhasırlık hükümleri) müzakere edilir. Örneğin, satıcı bir münhasırlık hükmü, satıcının mevcut müşteri ilişkileri, müşterinin işiyle doğrudan rekabet etmeyen belirli ürün kategorileri veya belirli coğrafi pazarlar için dışlamalar içerebilir. M&A rakipsizlik hükümleri, satıcının girişim aşamasındaki şirketlerdeki devam eden yatırımları, family office faaliyetleri veya belirlenmiş mevcut portföy pozisyonları için dışlamalar içerir.
Hukuki ve Ekonomik Düşünceler
İyi taslakta dışlamalar, korumalı tarafın makul çıkarlarını korurken gerekli ticari özgürlüğü tanır. Aşırı geniş kısıtlamalar mahkemelerce kısmen veya tamamen uygulanamaz hale getirilebilir; çok dar kısıtlamalar tarafın korumayı amaçladığı çıkarı zayıflatır. Dışlama dilini doğru kalibre etmek müzakerede taraflar arasında en hassas konulardan biridir.
Türk Hukuki Çerçeve
Türk hukukunda rakipsizlik hükümlerinin uygulanabilirliği TBK Madde 444 ve devamı uyarınca süre, coğrafi alan ve faaliyet konusu bakımından makul sınırlar gerektirir. Aşırı kısıtlayıcı dışlamalar mahkemelerce indirilebilir. Dışlamaların belirli süre (genellikle 2 yıl), belirli coğrafi alan ve belirli işlerle sınırlandırılması uygulanabilirlik için kritiktir.