Likidite havuzu nedir?
Bir likidite havuzu (LP), merkeziyetsiz borsalarda (DEX) otomatik, eşten-kontrata ticareti sağlayan eşli token rezervlerini barındıran bir akıllı sözleşmedir. Emir defteri yerine kullanıcılar havuza karşı takas yapar; fiyatlar havuzun bonding curve’ü ile algoritmik belirlenir. Likidite sağlayıcılar (LP) sabit oranda token çifti yatırır ve işlem ücretlerinden ve (çoğu zaman) ek protokol token teşviklerinden pay alır.
LP nasıl işler — Uniswap v2 sabit çarpım
- Sabit çarpım formülü: x · y = k. Rezervler x ve y bir sabite çarpılır; işlemler oranı ve fiyatı değiştirir.
- Slippage: havuza göre büyük işlemler fiyatı daha çok hareket ettirir.
- LP token: depozit yapanlar havuz paylarını temsil eden ERC-20 LP token alır; altta yatan varlık + birikmiş ücret için itfa edilebilir.
- Konsantre likidite (Uniswap v3): LP’ler fiyat aralığı seçer; sermaye verimliliği artar ancak aktif olmayan aralıklara maruz kalır.
Impermanent loss (geçici kayıp)
Havuz token fiyatları yatırım oranından saptığında LP değeri varlıkları sadece tutmaya kıyasla geride kalabilir — impermanent loss denir. Fiyatlar geri dönerse kayıp “geçici”dir; çekim anında kalıcılaşır. LP’ler tazminat olarak ücret kazanır; net getiri ücret-sapma oranına bağlıdır.
Türk yatırımcı/CASP bağlamı
Türkiye’de 7518 sayılı Kanun (2024) ile CASP’lerin SPK denetimine girmesi, kripto piyasasının kurumsal çerçevesini şekillendirmiştir. LP katılımı bireysel yatırımcı için yüksek teknik bilgi ve impermanent loss riski içerir; vergi açısından TCMB ve GİB henüz net rehber yayınlamamış olsa da kripto kazançlarının vergilendirilmesi yaklaşan düzenleyici gündemdedir. CASP’ler aracılığıyla LP erişimi ise Travel Rule ve KYC yükümlülüklerinden bağımsız değildir.
Yapın: likidite sağlamadan önce impermanent loss matematiğini anlayın; iyi-denetlenmiş protokolleri (Uniswap, Curve, Balancer) tercih edin; havuz TVL ve hacmini izleyin.
Yapmayın: akıllı sözleşme denetim geçmişini kontrol etmeden APY peşinde koşmayın — uzun-kuyruk DeFi’da rug pull ve istismarlar sık görülür.