Satın alma, bir şirketin (alıcı) başka bir şirketin (hedef) paylarında kontrol gücünü veya varlıklarının tamamına yakınını satın alarak kontrolü ele geçirdiği işlemdir. Birleşme ve satın almaların (M&A) temel yapı taşıdır.
Satın almalar, pay devri (tüzel kişiyi yükümlülükleriyle birlikte edinme) ya da varlık devri (seçili varlık ve sözleşmeleri alma) olarak yapılandırılabilir. Bu tercih; durum tespiti (due diligence) kapsamını, vergisel sonucu ve risk dağılımını belirler ve Türkiye’de Türk Ticaret Kanunu, rekabet (birleşme denetimi) ve gerektiğinde sektörel onay gereklilikleriyle uyumlulaştırılmalıdır.
Varlık devri mi pay devri mi — ve Türk rekabet kontrolü
Bir devralma temelde iki farklı biçimde yapılandırılabilir ve bu seçim her şeyi belirler. Pay devrinde alıcı şirketin paylarını satın alır ve onu olduğu gibi devralır — varlıklar, sözleşmeler ve gizli yükümlülükler dâhil — bu yüzden durum tespiti ile beyan ve taahhütler bu denli önemlidir. Varlık devrinde alıcı belirli varlık ve borçları seçip kalanı geride bırakır; bu, risk açısından daha temiz ama onaylar ve devirler açısından daha ağırdır. Her hâlükârda işlem; durum tespiti bulguları, taahhüt ve tazminat içeren bir devir sözleşmesi ve kapanış koşulları üzerinden yürür. Türkiye’de belirli ciro eşiklerini aşan devralmalar, kapanıştan önce Rekabet Kurumu’ndan izin gerektirir; bu nedenle rekabet-kontrolü zamanlaması, sonradan fark edilmek yerine işlem takvimine baştan yerleştirilmelidir.
Satın almanın hukuki omurgası
Stratejik mantık ne olursa olsun, satın alma belgeli bir dizide ilerler: NDA, niyet beyanı, münhasırlık, due diligence, hisse devir sözleşmesi müzakeresi (fiyat mekanizması, beyanlar, tazminatlar), imza, ön şartlar (birleşme kontrolü — Türkiye’nin teknoloji şirketi eşik istisnası dâhil — ve sektörel onaylar), kapanış ve entegrasyon: vaat edilen sinerjilerin iş hukuku, fikri mülkiyet devri ve sözleşme nakli gerçeğiyle buluştuğu yer. Alıcı veya satıcı tarafına hazırlanan kurucular, due diligence çıktılarını güncel tutarak sonraki her aşamayı kısaltır: cap table, fikri mülkiyet zinciri, veri koruma kayıtları, kilit sözleşme sicili. En hızlı kapanan işlemler en basit olanlar değil, en iyi belgelenmiş olanlardır.