Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu nedir?
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK), Türkiye’nin bankacılık düzenleyicisidir. Bankalara ve 6361 sayılı Kanun kapsamında finansal kiralama, faktoring ve finansman şirketlerine izin verir ve bunları denetler. Bugünkü dayanağı 5411 sayılı Bankacılık Kanunu’dur (2005); Kanun’un 82. maddesi BDDK’yı merkezi İstanbul’da olan, idari ve mali özerkliğe sahip bir kamu tüzel kişisi olarak düzenler. Kurum ilk olarak 18 Haziran 1999 tarihli ve 4389 sayılı (mülga) Bankalar Kanunu ile kurulmuştur. Mevduat toplayan veya düzenlenmiş kredi veren bir iş kuran kurucular için BDDK tipik olarak en sonuçlu düzenleyici karşı taraftır.
BDDK değil: ödeme ve elektronik para. 1 Ocak 2020’den beri ödeme kuruluşlarına ve elektronik para kuruluşlarına izin veren ve bunları denetleyen kurum Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’dır (TCMB). 22 Kasım 2019 tarihli ve 30956 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7192 sayılı Kanun, 6493 sayılı Kanun’u değiştirerek bu yetkiyi BDDK’dan TCMB’ye devretti. Ödeme hesabı, para transferi, üye işyeri anlaşması, elektronik para, ödeme emri başlatma veya hesap bilgisi hizmeti sunan fintech’lerin muhatabı bu nedenle BDDK değil TCMB’dir.
BDDK’nın izin ve denetim alanı şunları kapsar: (i) Bankalar: mevduat, katılım ile kalkınma ve yatırım bankaları, dijital bankalar dahil; (ii) Varlık Yönetim Şirketleri: takipteki alacakları devralan ve çözümleyen kuruluşlar; ve (iii) 6361 sayılı Kanun kapsamındaki Finansal Kiralama, Faktoring, Finansman ve Tasarruf Finansman Şirketleri: belirli alt kategorilerde banka dışı kredi sağlayıcılar.
BDDK’nın uyguladığı başlıca çerçeveler: bankacılık sektörünün temel çerçevesi olan 5411 sayılı Bankacılık Kanunu; finansal kiralama, faktoring, finansman ve tasarruf finansman şirketlerine ilişkin 6361 sayılı Kanun; ve bilgi sistemleri ile elektronik bankacılık, operasyonel risk, müşteri koruma ve sermaye yeterliliğini düzenleyen, MASAK’ın kara para aklamayı önleme kurallarıyla birlikte uygulanan yönetmelik ve tebliğler.
BDDK denetim uygulaması birkaç mekanizmayı kapsar: (i) lisanslama ve yetkilendirme: iş planları, sermaye, BT altyapısı, yönetişim, kilit personelin ayrıntılı düzenleyici incelemesiyle çok-aylı başvuru süreçleri; (ii) süregelen raporlama: standartlaştırılmış formatlar aracılığıyla sık operasyonel, finansal ve risk raporlama; (iii) yerinde incelemeler: BDDK denetçileri tarafından düzenli ve olay-tetikli incelemeler; (iv) tematik denetim: belirli risk alanlarının (siber güvenlik, operasyonel dayanıklılık, AML, müşteri koruma) odaklı incelemeleri; ve (v) yaptırım: idari para cezaları (önemli para cezaları, lisans kısıtlamaları/iptali), ciddi ihlaller için cezai sevkler, kamu kınama.
Bankacılık, kredi, finansal kiralama veya faktoring işi kuran kurucular için BDDK katılımı temel ve yoğundur: lisanslama-yolu analizi (hangi lisans katmanı iş modeline uyar, zaman çizelgesi ve sermaye etkileri), başvuru-paketi hazırlığı (iş planı, yönetişim belgeleri, operasyonel-risk çerçevesi, BT spesifikasyonları, AML/KYC programları, sermaye ve pay sahibi belgeleri), lansman-öncesi operasyonel-hazırlık doğrulaması, süregelen denetimsel-ilişki yönetimi ve sorunlar ortaya çıktığında yaptırım-yanıt koordinasyonu.
Kaynak. 5411 sayılı Bankacılık Kanunu m. 82; 6361 sayılı Kanun; 7192 sayılı Kanun ile değişik 6493 sayılı Kanun (RG 22.11.2019, Sayı 30956).